Hanes Cymru / Cymru Rufeinig

Cymru Rufeinig

Din Lligwy

Pentref ffermio caerog o flynyddoedd olaf y Rhufeiniaid ar Ynys Môn, gyda thai crwn a gweithdai ymysg y coed. Mae siambr gladdu Neolithig a chapel canoloesol gerllaw.

Llun: Muriau cerrig adeiladau crwn a phetryal pentref Brythonig-Rufeinig Din Lligwy, Ynys Môn · Kevin Waterhouse, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
AD 200s–300s 53.350° N, 4.259° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Ystyr yr enw

Din Lligwy: caer Lligwy, y nant a’r hen drefgordd yma

Din Lligwy

  • Din caer
  • Lligwy nant a threfgordd Lligwy

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Din Lligwy, yn y coed uwchben Moelfre ar arfordir dwyreiniol Môn, yw cartref pennaeth o Frythoniaid Môn yn oes y Rhufeiniaid. O fewn ei fur cerrig saif sylfeini tai crwn a gweithdai sgwâr, ac i safle mor hen mae llawer iawn yn dal i sefyll uwchlaw’r ddaear.

Bywyd yma3edd a 4edd ganrif OC, efallai o Oes yr Haearn
Cloddiwyd1905–1907
Yng ngofalCadw, sydd bellach yn ei sillafu’n Din Llugwy

Cartref pennaeth

Mae mur cryf o galchfaen lleol, bron yn gyfan o hyd er yn is nag y bu, yn amgáu ardal fwy na chwarter cae pêl-droed. Y tu mewn mae dau gwt crwn a sawl adeilad petryal. Y rhai crwn oedd y cartrefi mae’n debyg, a’r rhai sgwâr yn ysguboriau a gweithdai. Y farn gyffredinol yw mai sedd uchelwr neu bennaeth brodorol oedd hon, un a adwaenai ffyrdd Rhufain ond a gadwodd at ffyrdd adeiladu ei bobl ei hun.

Gofaint ac arian

Gwaith haearn oedd y prif waith yma. Roedd yr adeilad petryal pellaf yn llawn slag haearn o gwmpas sylfaen lle tân. Cafodd y cloddwyr gannoedd o ddarnau o grochenwaith o’r drydedd a’r bedwaredd ganrif, llawer wedi’u trwsio â chlampiau haearn, ynghyd â chrochenwaith wedi’i fewnforio, gwydr, bar o arian a darnau arian.

Cerddoriaeth mewn asgwrn

Gwnaed esgyrn anifeiliaid yn offer pigfain, a gwnaed un asgwrn â rhiciau yn offeryn cerdd. Bwytewid pysgod cregyn o’r traeth yma hefyd.

Cymdogion o garreg

Saif y cartref ar fryn isel â golygfeydd dros Fôn a ffynnon gerllaw. Yn agos mae Capel Lligwy, capel o’r ddeuddegfed ganrif, a siambr gladdu Lligwy o Oes Newydd y Cerrig, fel bod tro byr yn mynd â chi drwy filoedd o flynyddoedd.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf