
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
Oes y Tywysogion
Priordy Llanddewi Nant Hodni
Priordy yn Nyffryn Ewias yn y Mynyddoedd Duon, a ddechreuodd mewn capel meudwy i Ddewi Sant. Dywedodd Gerallt Gymro ei fod yn wir addas i’r bywyd mynachaidd.
Llun: Bwâu pigfain corff adfeiliedig Priordy Llanddewi Nant Hodni yn Nyffryn Ewias · Philip Pankhurst, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Llanddewi Nant Hodni: eglwys Dewi ar nant Hodni; o’r Gymraeg y daw Llanthony
Llanddewi Nant Hodni
- Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
- ddewi Dewi Santo Dewi (treiglad meddal: d → dd)
- Nant nant
- Hodni nant Hodni
Saif Priordy Llanddewi Nant Hodni yn Nyffryn Ewias, dwfn a thawel, yn y Mynyddoedd Duon. Ymhell cyn y priordy, clas Cymreig oedd yma, eglwys Dewi ger afon Hodni, a chredai Gerallt Gymro mai dyma’r lle gorau ym Mhrydain gyfan i fywyd o weddi.FfynonellauLlanthony Priory ↗Wikipedia (Saesneg)Priordy Llanddewi Nant Hodni, priordy Awstinaidd rhannol adfeiliedig yn Nyffryn Ewias diarffordd yn y Mynyddoedd Duon, Sir Fynwy, islaw Crib y Darren; tua 1100 daeth marchog o’r enw William ar draws capel adfeiliedig Dewi Sant yma a rhoi ei hun i weddi ac astudio; cysegrwyd eglwys i Ioan Fedyddiwr yn 1108, ac erbyn 1118 roedd tua 40 o ganoniaid wedi sefydlu priordy cyntaf y Canoniaid Rheolaidd yng Nghymru; tua 1186 ariannodd Hugh de Lacy ailgodi eglwys y priordy, a orffennwyd erbyn 1217, mewn cymysgedd o arddulliau Normanaidd a Gothig; ymwelodd Gerallt Gymro ym Mawrth 1188 ac ysgrifennodd am ddyffryn dwfn Ewias, dim lletach na thair ergyd bwa, wedi’i amgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth, fel y lle mwyaf addas i ddisgyblaeth y canoniaid o unrhyw fynachlog yn ynys Prydain (cyfieithiad Saesneg Henry Wyndham, 1781); ataliwyd wedi 1538; ddechrau’r 18fed ganrif daeth y clafdy yn Eglwys Dewi Sant; peintiodd J. M. W. Turner yr adfeilion; yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog yng Nghapel-y-ffin gerllaw, cartref yr arlunydd Eric Gill yn ddiweddarach; mae’r adfeilion yng ngofal Cadw gyda mynediad am ddim, a daeth tŷ’r Cyrnol Wood o 1799 yn Westy’r Abaty; rhestredig Gradd I.Priordy Llanddewi Nant Hodni ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: priordy Awstinaidd ger pentref Llanddewi Nant Hodni yng nghymuned Crucornau, Sir Fynwy, yn Nyffryn Ewias, ar ffordd fynydd i Gapel-y-ffin a’r Gelli; cyn sefydlu’r priordy roedd y safle eisoes yn adnabyddus fel clas Cymreig Llanddewi Nant Hodni; ymwelodd Gerallt Gymro â’r priordy newydd yn 1188 ac mae’n dweud mai dau feudwy Cymreig a sefydlodd yr hen glas; yn 1118 sefydlwyd canondy i’r Canoniaid Awstinaidd yma, y cyntaf yng Nghymru; yn 1135 adfeddiannodd y Cymry’r ardal, ac aeth rhai o’r canoniaid nad oeddynt yn Gymry i sefydlu canondy newydd, Llanthony Secunda, ger Caerloyw; adeiladwyd eglwys fawr i’r priordy yn 1217; wedi’r diddymu daeth clafdy’r priordy yn eglwys y plwyf.
| Cysegru’r eglwys | 1108FfynhonnellLlanthony Priory ↗Wikipedia (Saesneg)Priordy Llanddewi Nant Hodni, priordy Awstinaidd rhannol adfeiliedig yn Nyffryn Ewias diarffordd yn y Mynyddoedd Duon, Sir Fynwy, islaw Crib y Darren; tua 1100 daeth marchog o’r enw William ar draws capel adfeiliedig Dewi Sant yma a rhoi ei hun i weddi ac astudio; cysegrwyd eglwys i Ioan Fedyddiwr yn 1108, ac erbyn 1118 roedd tua 40 o ganoniaid wedi sefydlu priordy cyntaf y Canoniaid Rheolaidd yng Nghymru; tua 1186 ariannodd Hugh de Lacy ailgodi eglwys y priordy, a orffennwyd erbyn 1217, mewn cymysgedd o arddulliau Normanaidd a Gothig; ymwelodd Gerallt Gymro ym Mawrth 1188 ac ysgrifennodd am ddyffryn dwfn Ewias, dim lletach na thair ergyd bwa, wedi’i amgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth, fel y lle mwyaf addas i ddisgyblaeth y canoniaid o unrhyw fynachlog yn ynys Prydain (cyfieithiad Saesneg Henry Wyndham, 1781); ataliwyd wedi 1538; ddechrau’r 18fed ganrif daeth y clafdy yn Eglwys Dewi Sant; peintiodd J. M. W. Turner yr adfeilion; yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog yng Nghapel-y-ffin gerllaw, cartref yr arlunydd Eric Gill yn ddiweddarach; mae’r adfeilion yng ngofal Cadw gyda mynediad am ddim, a daeth tŷ’r Cyrnol Wood o 1799 yn Westy’r Abaty; rhestredig Gradd I. |
|---|---|
| Sefydlu’r priordy | 1118, y tŷ Awstinaidd cyntaf yng NghymruFfynonellauLlanthony Priory ↗Wikipedia (Saesneg)Priordy Llanddewi Nant Hodni, priordy Awstinaidd rhannol adfeiliedig yn Nyffryn Ewias diarffordd yn y Mynyddoedd Duon, Sir Fynwy, islaw Crib y Darren; tua 1100 daeth marchog o’r enw William ar draws capel adfeiliedig Dewi Sant yma a rhoi ei hun i weddi ac astudio; cysegrwyd eglwys i Ioan Fedyddiwr yn 1108, ac erbyn 1118 roedd tua 40 o ganoniaid wedi sefydlu priordy cyntaf y Canoniaid Rheolaidd yng Nghymru; tua 1186 ariannodd Hugh de Lacy ailgodi eglwys y priordy, a orffennwyd erbyn 1217, mewn cymysgedd o arddulliau Normanaidd a Gothig; ymwelodd Gerallt Gymro ym Mawrth 1188 ac ysgrifennodd am ddyffryn dwfn Ewias, dim lletach na thair ergyd bwa, wedi’i amgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth, fel y lle mwyaf addas i ddisgyblaeth y canoniaid o unrhyw fynachlog yn ynys Prydain (cyfieithiad Saesneg Henry Wyndham, 1781); ataliwyd wedi 1538; ddechrau’r 18fed ganrif daeth y clafdy yn Eglwys Dewi Sant; peintiodd J. M. W. Turner yr adfeilion; yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog yng Nghapel-y-ffin gerllaw, cartref yr arlunydd Eric Gill yn ddiweddarach; mae’r adfeilion yng ngofal Cadw gyda mynediad am ddim, a daeth tŷ’r Cyrnol Wood o 1799 yn Westy’r Abaty; rhestredig Gradd I.Priordy Llanddewi Nant Hodni ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: priordy Awstinaidd ger pentref Llanddewi Nant Hodni yng nghymuned Crucornau, Sir Fynwy, yn Nyffryn Ewias, ar ffordd fynydd i Gapel-y-ffin a’r Gelli; cyn sefydlu’r priordy roedd y safle eisoes yn adnabyddus fel clas Cymreig Llanddewi Nant Hodni; ymwelodd Gerallt Gymro â’r priordy newydd yn 1188 ac mae’n dweud mai dau feudwy Cymreig a sefydlodd yr hen glas; yn 1118 sefydlwyd canondy i’r Canoniaid Awstinaidd yma, y cyntaf yng Nghymru; yn 1135 adfeddiannodd y Cymry’r ardal, ac aeth rhai o’r canoniaid nad oeddynt yn Gymry i sefydlu canondy newydd, Llanthony Secunda, ger Caerloyw; adeiladwyd eglwys fawr i’r priordy yn 1217; wedi’r diddymu daeth clafdy’r priordy yn eglwys y plwyf. |
| Yr eglwys fawr | Wedi’i gorffen erbyn 1217FfynonellauLlanthony Priory ↗Wikipedia (Saesneg)Priordy Llanddewi Nant Hodni, priordy Awstinaidd rhannol adfeiliedig yn Nyffryn Ewias diarffordd yn y Mynyddoedd Duon, Sir Fynwy, islaw Crib y Darren; tua 1100 daeth marchog o’r enw William ar draws capel adfeiliedig Dewi Sant yma a rhoi ei hun i weddi ac astudio; cysegrwyd eglwys i Ioan Fedyddiwr yn 1108, ac erbyn 1118 roedd tua 40 o ganoniaid wedi sefydlu priordy cyntaf y Canoniaid Rheolaidd yng Nghymru; tua 1186 ariannodd Hugh de Lacy ailgodi eglwys y priordy, a orffennwyd erbyn 1217, mewn cymysgedd o arddulliau Normanaidd a Gothig; ymwelodd Gerallt Gymro ym Mawrth 1188 ac ysgrifennodd am ddyffryn dwfn Ewias, dim lletach na thair ergyd bwa, wedi’i amgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth, fel y lle mwyaf addas i ddisgyblaeth y canoniaid o unrhyw fynachlog yn ynys Prydain (cyfieithiad Saesneg Henry Wyndham, 1781); ataliwyd wedi 1538; ddechrau’r 18fed ganrif daeth y clafdy yn Eglwys Dewi Sant; peintiodd J. M. W. Turner yr adfeilion; yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog yng Nghapel-y-ffin gerllaw, cartref yr arlunydd Eric Gill yn ddiweddarach; mae’r adfeilion yng ngofal Cadw gyda mynediad am ddim, a daeth tŷ’r Cyrnol Wood o 1799 yn Westy’r Abaty; rhestredig Gradd I.Priordy Llanddewi Nant Hodni ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: priordy Awstinaidd ger pentref Llanddewi Nant Hodni yng nghymuned Crucornau, Sir Fynwy, yn Nyffryn Ewias, ar ffordd fynydd i Gapel-y-ffin a’r Gelli; cyn sefydlu’r priordy roedd y safle eisoes yn adnabyddus fel clas Cymreig Llanddewi Nant Hodni; ymwelodd Gerallt Gymro â’r priordy newydd yn 1188 ac mae’n dweud mai dau feudwy Cymreig a sefydlodd yr hen glas; yn 1118 sefydlwyd canondy i’r Canoniaid Awstinaidd yma, y cyntaf yng Nghymru; yn 1135 adfeddiannodd y Cymry’r ardal, ac aeth rhai o’r canoniaid nad oeddynt yn Gymry i sefydlu canondy newydd, Llanthony Secunda, ger Caerloyw; adeiladwyd eglwys fawr i’r priordy yn 1217; wedi’r diddymu daeth clafdy’r priordy yn eglwys y plwyf. |
Eglwys Dewi
Ystyr yr enw Llanddewi Nant Hodni yw eglwys Dewi ger yr Hodni. Dywed Gerallt Gymro mai dau feudwy Cymreig a sefydlodd yr hen glas yma. Tua 1100 daeth marchog o’r enw William o hyd i gapel adfeiliedig Dewi Sant ac aros i weddïo ac astudio, cysegrwyd eglwys newydd yn 1108, ac yn 1118 sefydlodd tua deugain o ganoniaid y priordy Awstinaidd cyntaf yng Nghymru.FfynonellauPriordy Llanddewi Nant Hodni ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: priordy Awstinaidd ger pentref Llanddewi Nant Hodni yng nghymuned Crucornau, Sir Fynwy, yn Nyffryn Ewias, ar ffordd fynydd i Gapel-y-ffin a’r Gelli; cyn sefydlu’r priordy roedd y safle eisoes yn adnabyddus fel clas Cymreig Llanddewi Nant Hodni; ymwelodd Gerallt Gymro â’r priordy newydd yn 1188 ac mae’n dweud mai dau feudwy Cymreig a sefydlodd yr hen glas; yn 1118 sefydlwyd canondy i’r Canoniaid Awstinaidd yma, y cyntaf yng Nghymru; yn 1135 adfeddiannodd y Cymry’r ardal, ac aeth rhai o’r canoniaid nad oeddynt yn Gymry i sefydlu canondy newydd, Llanthony Secunda, ger Caerloyw; adeiladwyd eglwys fawr i’r priordy yn 1217; wedi’r diddymu daeth clafdy’r priordy yn eglwys y plwyf.Llanthony Priory ↗Wikipedia (Saesneg)Priordy Llanddewi Nant Hodni, priordy Awstinaidd rhannol adfeiliedig yn Nyffryn Ewias diarffordd yn y Mynyddoedd Duon, Sir Fynwy, islaw Crib y Darren; tua 1100 daeth marchog o’r enw William ar draws capel adfeiliedig Dewi Sant yma a rhoi ei hun i weddi ac astudio; cysegrwyd eglwys i Ioan Fedyddiwr yn 1108, ac erbyn 1118 roedd tua 40 o ganoniaid wedi sefydlu priordy cyntaf y Canoniaid Rheolaidd yng Nghymru; tua 1186 ariannodd Hugh de Lacy ailgodi eglwys y priordy, a orffennwyd erbyn 1217, mewn cymysgedd o arddulliau Normanaidd a Gothig; ymwelodd Gerallt Gymro ym Mawrth 1188 ac ysgrifennodd am ddyffryn dwfn Ewias, dim lletach na thair ergyd bwa, wedi’i amgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth, fel y lle mwyaf addas i ddisgyblaeth y canoniaid o unrhyw fynachlog yn ynys Prydain (cyfieithiad Saesneg Henry Wyndham, 1781); ataliwyd wedi 1538; ddechrau’r 18fed ganrif daeth y clafdy yn Eglwys Dewi Sant; peintiodd J. M. W. Turner yr adfeilion; yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog yng Nghapel-y-ffin gerllaw, cartref yr arlunydd Eric Gill yn ddiweddarach; mae’r adfeilion yng ngofal Cadw gyda mynediad am ddim, a daeth tŷ’r Cyrnol Wood o 1799 yn Westy’r Abaty; rhestredig Gradd I.
Y Cymry’n dychwelyd
Yn 1135 adfeddiannodd y Cymry wlad Ewias, ac aeth rhai o’r canoniaid nad oeddynt yn Gymry i sefydlu tŷ newydd, Llanthony Secunda, ger Caerloyw. Parhaodd y priordy yn Nant Hodni, a gorffennwyd ei eglwys fawr, mewn cymysgedd o arddulliau Normanaidd a Gothig, erbyn 1217.FfynonellauPriordy Llanddewi Nant Hodni ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: priordy Awstinaidd ger pentref Llanddewi Nant Hodni yng nghymuned Crucornau, Sir Fynwy, yn Nyffryn Ewias, ar ffordd fynydd i Gapel-y-ffin a’r Gelli; cyn sefydlu’r priordy roedd y safle eisoes yn adnabyddus fel clas Cymreig Llanddewi Nant Hodni; ymwelodd Gerallt Gymro â’r priordy newydd yn 1188 ac mae’n dweud mai dau feudwy Cymreig a sefydlodd yr hen glas; yn 1118 sefydlwyd canondy i’r Canoniaid Awstinaidd yma, y cyntaf yng Nghymru; yn 1135 adfeddiannodd y Cymry’r ardal, ac aeth rhai o’r canoniaid nad oeddynt yn Gymry i sefydlu canondy newydd, Llanthony Secunda, ger Caerloyw; adeiladwyd eglwys fawr i’r priordy yn 1217; wedi’r diddymu daeth clafdy’r priordy yn eglwys y plwyf.Llanthony Priory ↗Wikipedia (Saesneg)Priordy Llanddewi Nant Hodni, priordy Awstinaidd rhannol adfeiliedig yn Nyffryn Ewias diarffordd yn y Mynyddoedd Duon, Sir Fynwy, islaw Crib y Darren; tua 1100 daeth marchog o’r enw William ar draws capel adfeiliedig Dewi Sant yma a rhoi ei hun i weddi ac astudio; cysegrwyd eglwys i Ioan Fedyddiwr yn 1108, ac erbyn 1118 roedd tua 40 o ganoniaid wedi sefydlu priordy cyntaf y Canoniaid Rheolaidd yng Nghymru; tua 1186 ariannodd Hugh de Lacy ailgodi eglwys y priordy, a orffennwyd erbyn 1217, mewn cymysgedd o arddulliau Normanaidd a Gothig; ymwelodd Gerallt Gymro ym Mawrth 1188 ac ysgrifennodd am ddyffryn dwfn Ewias, dim lletach na thair ergyd bwa, wedi’i amgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth, fel y lle mwyaf addas i ddisgyblaeth y canoniaid o unrhyw fynachlog yn ynys Prydain (cyfieithiad Saesneg Henry Wyndham, 1781); ataliwyd wedi 1538; ddechrau’r 18fed ganrif daeth y clafdy yn Eglwys Dewi Sant; peintiodd J. M. W. Turner yr adfeilion; yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog yng Nghapel-y-ffin gerllaw, cartref yr arlunydd Eric Gill yn ddiweddarach; mae’r adfeilion yng ngofal Cadw gyda mynediad am ddim, a daeth tŷ’r Cyrnol Wood o 1799 yn Westy’r Abaty; rhestredig Gradd I.
Dyffryn Gerallt
Daeth Gerallt Gymro yma ym Mawrth 1188 ac ysgrifennu am y dyffryn cul a’r mynyddoedd o’i amgylch:FfynhonnellLlanthony Priory ↗Wikipedia (Saesneg)Priordy Llanddewi Nant Hodni, priordy Awstinaidd rhannol adfeiliedig yn Nyffryn Ewias diarffordd yn y Mynyddoedd Duon, Sir Fynwy, islaw Crib y Darren; tua 1100 daeth marchog o’r enw William ar draws capel adfeiliedig Dewi Sant yma a rhoi ei hun i weddi ac astudio; cysegrwyd eglwys i Ioan Fedyddiwr yn 1108, ac erbyn 1118 roedd tua 40 o ganoniaid wedi sefydlu priordy cyntaf y Canoniaid Rheolaidd yng Nghymru; tua 1186 ariannodd Hugh de Lacy ailgodi eglwys y priordy, a orffennwyd erbyn 1217, mewn cymysgedd o arddulliau Normanaidd a Gothig; ymwelodd Gerallt Gymro ym Mawrth 1188 ac ysgrifennodd am ddyffryn dwfn Ewias, dim lletach na thair ergyd bwa, wedi’i amgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth, fel y lle mwyaf addas i ddisgyblaeth y canoniaid o unrhyw fynachlog yn ynys Prydain (cyfieithiad Saesneg Henry Wyndham, 1781); ataliwyd wedi 1538; ddechrau’r 18fed ganrif daeth y clafdy yn Eglwys Dewi Sant; peintiodd J. M. W. Turner yr adfeilion; yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog yng Nghapel-y-ffin gerllaw, cartref yr arlunydd Eric Gill yn ddiweddarach; mae’r adfeilion yng ngofal Cadw gyda mynediad am ddim, a daeth tŷ’r Cyrnol Wood o 1799 yn Westy’r Abaty; rhestredig Gradd I.
Yn nyffryn dwfn Ewias, nad yw’n lletach na thair ergyd bwa, saif eglwys Sant Ioan, wedi’i hamgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth.
Gerallt Gymro, 1188FfynhonnellLlanthony Priory ↗Wikipedia (Saesneg)Priordy Llanddewi Nant Hodni, priordy Awstinaidd rhannol adfeiliedig yn Nyffryn Ewias diarffordd yn y Mynyddoedd Duon, Sir Fynwy, islaw Crib y Darren; tua 1100 daeth marchog o’r enw William ar draws capel adfeiliedig Dewi Sant yma a rhoi ei hun i weddi ac astudio; cysegrwyd eglwys i Ioan Fedyddiwr yn 1108, ac erbyn 1118 roedd tua 40 o ganoniaid wedi sefydlu priordy cyntaf y Canoniaid Rheolaidd yng Nghymru; tua 1186 ariannodd Hugh de Lacy ailgodi eglwys y priordy, a orffennwyd erbyn 1217, mewn cymysgedd o arddulliau Normanaidd a Gothig; ymwelodd Gerallt Gymro ym Mawrth 1188 ac ysgrifennodd am ddyffryn dwfn Ewias, dim lletach na thair ergyd bwa, wedi’i amgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth, fel y lle mwyaf addas i ddisgyblaeth y canoniaid o unrhyw fynachlog yn ynys Prydain (cyfieithiad Saesneg Henry Wyndham, 1781); ataliwyd wedi 1538; ddechrau’r 18fed ganrif daeth y clafdy yn Eglwys Dewi Sant; peintiodd J. M. W. Turner yr adfeilion; yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog yng Nghapel-y-ffin gerllaw, cartref yr arlunydd Eric Gill yn ddiweddarach; mae’r adfeilion yng ngofal Cadw gyda mynediad am ddim, a daeth tŷ’r Cyrnol Wood o 1799 yn Westy’r Abaty; rhestredig Gradd I.
Arlunwyr a breuddwydwyr
Wedi i’r priordy gau yn 1538, daeth ei glafdy yn Eglwys Dewi Sant. Peintiodd J. M. W. Turner yr adfeilion o’r llethr gyferbyn, ac yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog i fyny’r dyffryn yng Nghapel-y-ffin, cartref yr arlunydd Eric Gill yn ddiweddarach.FfynonellauLlanthony Priory ↗Wikipedia (Saesneg)Priordy Llanddewi Nant Hodni, priordy Awstinaidd rhannol adfeiliedig yn Nyffryn Ewias diarffordd yn y Mynyddoedd Duon, Sir Fynwy, islaw Crib y Darren; tua 1100 daeth marchog o’r enw William ar draws capel adfeiliedig Dewi Sant yma a rhoi ei hun i weddi ac astudio; cysegrwyd eglwys i Ioan Fedyddiwr yn 1108, ac erbyn 1118 roedd tua 40 o ganoniaid wedi sefydlu priordy cyntaf y Canoniaid Rheolaidd yng Nghymru; tua 1186 ariannodd Hugh de Lacy ailgodi eglwys y priordy, a orffennwyd erbyn 1217, mewn cymysgedd o arddulliau Normanaidd a Gothig; ymwelodd Gerallt Gymro ym Mawrth 1188 ac ysgrifennodd am ddyffryn dwfn Ewias, dim lletach na thair ergyd bwa, wedi’i amgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth, fel y lle mwyaf addas i ddisgyblaeth y canoniaid o unrhyw fynachlog yn ynys Prydain (cyfieithiad Saesneg Henry Wyndham, 1781); ataliwyd wedi 1538; ddechrau’r 18fed ganrif daeth y clafdy yn Eglwys Dewi Sant; peintiodd J. M. W. Turner yr adfeilion; yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog yng Nghapel-y-ffin gerllaw, cartref yr arlunydd Eric Gill yn ddiweddarach; mae’r adfeilion yng ngofal Cadw gyda mynediad am ddim, a daeth tŷ’r Cyrnol Wood o 1799 yn Westy’r Abaty; rhestredig Gradd I.Priordy Llanddewi Nant Hodni ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: priordy Awstinaidd ger pentref Llanddewi Nant Hodni yng nghymuned Crucornau, Sir Fynwy, yn Nyffryn Ewias, ar ffordd fynydd i Gapel-y-ffin a’r Gelli; cyn sefydlu’r priordy roedd y safle eisoes yn adnabyddus fel clas Cymreig Llanddewi Nant Hodni; ymwelodd Gerallt Gymro â’r priordy newydd yn 1188 ac mae’n dweud mai dau feudwy Cymreig a sefydlodd yr hen glas; yn 1118 sefydlwyd canondy i’r Canoniaid Awstinaidd yma, y cyntaf yng Nghymru; yn 1135 adfeddiannodd y Cymry’r ardal, ac aeth rhai o’r canoniaid nad oeddynt yn Gymry i sefydlu canondy newydd, Llanthony Secunda, ger Caerloyw; adeiladwyd eglwys fawr i’r priordy yn 1217; wedi’r diddymu daeth clafdy’r priordy yn eglwys y plwyf.
Ymweld
Mae’r adfeilion yng ngofal Cadw ac am ddim i fynd iddynt, islaw Crib y Darren, ac mae rhan o’r hen adeiladau bellach yn Westy’r Abaty.FfynhonnellLlanthony Priory ↗Wikipedia (Saesneg)Priordy Llanddewi Nant Hodni, priordy Awstinaidd rhannol adfeiliedig yn Nyffryn Ewias diarffordd yn y Mynyddoedd Duon, Sir Fynwy, islaw Crib y Darren; tua 1100 daeth marchog o’r enw William ar draws capel adfeiliedig Dewi Sant yma a rhoi ei hun i weddi ac astudio; cysegrwyd eglwys i Ioan Fedyddiwr yn 1108, ac erbyn 1118 roedd tua 40 o ganoniaid wedi sefydlu priordy cyntaf y Canoniaid Rheolaidd yng Nghymru; tua 1186 ariannodd Hugh de Lacy ailgodi eglwys y priordy, a orffennwyd erbyn 1217, mewn cymysgedd o arddulliau Normanaidd a Gothig; ymwelodd Gerallt Gymro ym Mawrth 1188 ac ysgrifennodd am ddyffryn dwfn Ewias, dim lletach na thair ergyd bwa, wedi’i amgylchynu gan amffitheatr o fynyddoedd anferth, fel y lle mwyaf addas i ddisgyblaeth y canoniaid o unrhyw fynachlog yn ynys Prydain (cyfieithiad Saesneg Henry Wyndham, 1781); ataliwyd wedi 1538; ddechrau’r 18fed ganrif daeth y clafdy yn Eglwys Dewi Sant; peintiodd J. M. W. Turner yr adfeilion; yn 1869 sefydlodd y Tad Ignatius fynachlog yng Nghapel-y-ffin gerllaw, cartref yr arlunydd Eric Gill yn ddiweddarach; mae’r adfeilion yng ngofal Cadw gyda mynediad am ddim, a daeth tŷ’r Cyrnol Wood o 1799 yn Westy’r Abaty; rhestredig Gradd I.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Ddoe a heddiw


Yn ôl traddodiad Cymru roedd gan Ddewi Sant gell yn y cwm hwn, a dyna sy’n rhoi ei enw i Landdewi Nant Hodni. Yn y 1830au roedd gwartheg yn pori yng nghorff yr eglwys; lawnt sydd yno heddiw, ac mae rhan o’r priordy yn dafarn fach.
Ddoe: gwartheg yn pori yn adfail y priordy · Unknown artist, CC0, Wikimedia CommonsHeddiw: bwâu corff yr eglwys · Philip Pankhurst, CC BY-SA 2.0, Wikimedia CommonsYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf

