Hanes Cymru / Cymru Glyndŵr

Cymru Glyndŵr

Machynlleth

Yma y coronwyd Glyndŵr yn Dywysog Cymru ac y cynhaliodd ei senedd. Mae’r dref yn dal i alw ei hun yn hen brifddinas Cymru.

Llun: Y Senedd-dy ym Machynlleth, sy’n gysylltiedig â senedd Owain Glyndŵr yn 1404 · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1404 52.590° N, 3.851° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →
Y Senedd-dy ym Machynlleth, sy’n gysylltiedig â senedd Owain Glyndŵr yn 1404
Y Senedd-dy ym Machynlleth, sy’n gysylltiedig â senedd Owain Glyndŵr yn 1404 · Llun: Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ystyr yr enw

Machynlleth: maes Cynllaith

Machynlleth

  • Ma maes, man
  • chynlleth Cynllaith, enw dynffurf ar Cynllaith

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Ym Machynlleth, yn nyffryn Dyfi, y cynhaliodd Owain Glyndŵr ei senedd gyntaf yn 1404 ac y coronwyd ef yn Dywysog Cymru, gerbron llysgenhadon o’r Alban, Ffrainc a Sbaen. Mae’r dref yn galw ei hun yn hen brifddinas Cymru.

Senedd gyntaf Glyndŵr1404
Marchnad dydd MercherTrwy siarter yn 1291
Siarad, darllen ac ysgrifennu Cymraeg50.2% (2021)

Maes Cynllaith

Daw’r enw o ma, maes neu wastadedd, a Chynllaith, enw dyn. Roedd pobl yn cloddio copr o fewn milltir i’r dref yn Oes yr Efydd, a chododd y Rhufeiniaid gaer yng Nghefn Caer, ger Pennal.

Marchnad am byth

Rhoddodd siarter 1291 i arglwydd Powys, Owen de la Pole, farchnad ym Machynlleth bob dydd Mercher am byth a dwy ffair bob blwyddyn. Erbyn 1632 roedd anifeiliaid yn cael eu gyrru yma i’w gwerthu o bum sir, ac mae marchnad dydd Mercher yn brysur o hyd 700 mlynedd yn ddiweddarach.

Senedd 1404

Galwodd Owain Glyndŵr ei senedd gyntaf ym Machynlleth yn 1404, ac yno, yng ngwydd llysgenhadon o Ffrainc, yr Alban a Sbaen, coronwyd ef yn Dywysog Cymru. Dilynodd ail senedd yn Harlech flwyddyn yn ddiweddarach, a chynhaliwyd ei olaf ym Mhennal gerllaw.

Y Senedd-dy

Am ganrifoedd credwyd mai’r Senedd-dy oedd y neuadd lle cyfarfu’r senedd; dengys dyddio cylchoedd coed fod yr adeilad presennol o ddiwedd y 15fed ganrif, ac efallai i un cynharach sefyll ar y safle. Prynodd David Davies o Landinam ef yn 1906 a’i ailgodi, ac agorodd i’r dref yn 1912 wrth ochr Sefydliad Glyndŵr newydd.

Tref ar y Ddyfi

Daeth yr Eisteddfod Genedlaethol i Fachynlleth yn 1937 a 1981, a bu’r bardd Llawdden yn byw yma yn y 15fed ganrif. Yn y dref mae MoMA Cymru, mae yng nghanol Biosffer Dyfi a enwyd gan UNESCO yn 2009, ac mae ar Lwybr Glyndŵr.

Ymweld

Yn y Senedd-dy, a restrwyd gan Cadw am ei bwysigrwydd i hanes Cymru, mae arddangosfa ar hanes Owain, gyda golygfeydd wedi’u paentio gan Murray Urquhart o’i fywyd, yn eu plith frwydr Hyddgen, a chopi o Lythyr Pennal.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Beth ddigwyddodd yma

  1. Senedd Machynlleth

    Coronir Glyndŵr ac mae’n galw senedd Gymreig ynghyd. Mae’n ceisio cynghrair â Ffrainc.

    Senedd Machynlleth

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf