
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
Oes y Tywysogion
Abaty Cymer
Abaty Sistersaidd bychan ger Dolgellau lle mae afon Mawddach yn cwrdd ag afon Wnion, a sefydlwyd yn 1198 dan dywysogion Gwynedd.
Llun: Tŵr crwn Castell Dolbadarn dan fynyddoedd Bwlch Llanberis · Tilman2007, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Saif Abaty Cymer lle mae’r Wnion yn cwrdd â’r Fawddach, ger Llanelltyd ychydig i’r gogledd o Ddolgellau. Tŷ Cymreig iawn ydoedd, a sefydlwyd dan ŵyr i Owain Gwynedd, a gafodd siarter gan Lywelyn Fawr, a’i abadau’n siarad dros dywysogion Gwynedd.FfynonellauCymer Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Cymer, abaty Sistersaidd adfeiliedig ger Llanelltyd, ychydig i’r gogledd o Ddolgellau; cysegrwyd i’r Forwyn Fair dan nawdd Maredudd ap Cynan ab Owain Gwynedd, Arglwydd Meirionnydd, ŵyr Owain Gwynedd, a’i frawd Gruffudd ap Cynan; merch-dŷ i Gwm-hir; mae’r eglwys yn gorff syml gydag eilau a dim croesfa, o rwbel lleol gyda manylion tywodfaen llwydfelyn a pheth cerfio tywodfaen coch, gyda thŵr gorllewinol; fel tai Sistersaidd eraill Cymru ffermiai ddefaid a magu ceffylau, gan eu cyflenwi i Lywelyn Fawr, a roddodd hawliau mwyngloddio i’r abaty yn 1209; canolfan i filwyr Llywelyn ap Gruffudd yn 1275 a 1279; roedd ganddo gwpan cymun a phlât arian euraid cain o’r 13eg ganrif, a guddiwyd adeg y diddymu ac a gafwyd eto yn 1898 dan garreg yng Nghwm-y-mynach, sydd bellach yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd; saif ger afon Mawddach ychydig uwchlaw lle mae’r Wnion yn ymuno â hi, felly ei deitl llawn oedd Kymer deu dyfyr, cymer y dyfroedd, wrth y rhyd isaf dros y Fawddach; yng ngofal Cadw ac ar agor y rhan fwyaf o ddyddiau.Abaty Cymer ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: hen abaty Sistersaidd ger Llanelltyd ar lan afon Mawddach tua dwy filltir i’r gogledd o Ddolgellau, Meirionnydd; saif yng nghesail cymer afon Wnion ac afon Mawddach, hen enw’r llecyn oedd Cymer Deuddwfr, a’i alw hefyd Y Faner Gymer; un o’r tai Sistersaidd olaf i’w codi yng Nghymru, a sefydlwyd gan fynaich o Gwm Hir dan nawdd Maredudd ap Cynan, cefnder Llywelyn Fawr; rhoddodd y tywysog Llywelyn ei hun roddion i’r abaty newydd, fel y tystia’r siarter Ladin a roddodd i Gymer yn 1209 fel princeps Northwallie, Tywysog Gogledd Cymru; tŷ crefyddol Cymreig iawn a chwaraeai ran yng ngwleidyddiaeth yr oes, ei abad, fel abad Aberconwy, yn cynrychioli Llywelyn Fawr a’i ddisgynyddion mewn trafodaethau; nodedig am ei bysgota, gydag olion cored yn yr afon i’w gweld heddiw, a’i masnach llongau bach, gyda llaeth a mwyngloddio yn y bryniau; codwyd tŵr gorllewinol sgwâr bychan yn y 14eg ganrif; Gradd I, yng ngofal Cadw.Cymer Abbey; Cymmer Abbey ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95420): cysegrwyd i’r Forwyn Fair dan nawdd Maredudd ap Cynan, Arglwydd Meirionnydd ac ŵyr Owain Gwynedd; diarffordd a llym, mae olion sylweddol yr eglwys a’r tŵr yn amlwg o blaen; nid oes croesfa i’r eglwys, a’r côr a’r presbyteri wedi’u cynnwys yn y corff; mae sylfeini’r clwysty i’r de, a llety’r abadau a ffermdy’r abaty, wedi’u hadfer yn helaeth, i’r gorllewin; wedi’r diddymu ymunodd ei diroedd â phlwyf Sant Illtud, Llanelltyd.
| Noddwr | Maredudd ap Cynan, ŵyr Owain GwyneddFfynonellauCymer Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Cymer, abaty Sistersaidd adfeiliedig ger Llanelltyd, ychydig i’r gogledd o Ddolgellau; cysegrwyd i’r Forwyn Fair dan nawdd Maredudd ap Cynan ab Owain Gwynedd, Arglwydd Meirionnydd, ŵyr Owain Gwynedd, a’i frawd Gruffudd ap Cynan; merch-dŷ i Gwm-hir; mae’r eglwys yn gorff syml gydag eilau a dim croesfa, o rwbel lleol gyda manylion tywodfaen llwydfelyn a pheth cerfio tywodfaen coch, gyda thŵr gorllewinol; fel tai Sistersaidd eraill Cymru ffermiai ddefaid a magu ceffylau, gan eu cyflenwi i Lywelyn Fawr, a roddodd hawliau mwyngloddio i’r abaty yn 1209; canolfan i filwyr Llywelyn ap Gruffudd yn 1275 a 1279; roedd ganddo gwpan cymun a phlât arian euraid cain o’r 13eg ganrif, a guddiwyd adeg y diddymu ac a gafwyd eto yn 1898 dan garreg yng Nghwm-y-mynach, sydd bellach yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd; saif ger afon Mawddach ychydig uwchlaw lle mae’r Wnion yn ymuno â hi, felly ei deitl llawn oedd Kymer deu dyfyr, cymer y dyfroedd, wrth y rhyd isaf dros y Fawddach; yng ngofal Cadw ac ar agor y rhan fwyaf o ddyddiau.Abaty Cymer ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: hen abaty Sistersaidd ger Llanelltyd ar lan afon Mawddach tua dwy filltir i’r gogledd o Ddolgellau, Meirionnydd; saif yng nghesail cymer afon Wnion ac afon Mawddach, hen enw’r llecyn oedd Cymer Deuddwfr, a’i alw hefyd Y Faner Gymer; un o’r tai Sistersaidd olaf i’w codi yng Nghymru, a sefydlwyd gan fynaich o Gwm Hir dan nawdd Maredudd ap Cynan, cefnder Llywelyn Fawr; rhoddodd y tywysog Llywelyn ei hun roddion i’r abaty newydd, fel y tystia’r siarter Ladin a roddodd i Gymer yn 1209 fel princeps Northwallie, Tywysog Gogledd Cymru; tŷ crefyddol Cymreig iawn a chwaraeai ran yng ngwleidyddiaeth yr oes, ei abad, fel abad Aberconwy, yn cynrychioli Llywelyn Fawr a’i ddisgynyddion mewn trafodaethau; nodedig am ei bysgota, gydag olion cored yn yr afon i’w gweld heddiw, a’i masnach llongau bach, gyda llaeth a mwyngloddio yn y bryniau; codwyd tŵr gorllewinol sgwâr bychan yn y 14eg ganrif; Gradd I, yng ngofal Cadw.Cymer Abbey; Cymmer Abbey ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95420): cysegrwyd i’r Forwyn Fair dan nawdd Maredudd ap Cynan, Arglwydd Meirionnydd ac ŵyr Owain Gwynedd; diarffordd a llym, mae olion sylweddol yr eglwys a’r tŵr yn amlwg o blaen; nid oes croesfa i’r eglwys, a’r côr a’r presbyteri wedi’u cynnwys yn y corff; mae sylfeini’r clwysty i’r de, a llety’r abadau a ffermdy’r abaty, wedi’u hadfer yn helaeth, i’r gorllewin; wedi’r diddymu ymunodd ei diroedd â phlwyf Sant Illtud, Llanelltyd. |
|---|---|
| Mam-dŷ | Abaty Cwm-hirFfynonellauCymer Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Cymer, abaty Sistersaidd adfeiliedig ger Llanelltyd, ychydig i’r gogledd o Ddolgellau; cysegrwyd i’r Forwyn Fair dan nawdd Maredudd ap Cynan ab Owain Gwynedd, Arglwydd Meirionnydd, ŵyr Owain Gwynedd, a’i frawd Gruffudd ap Cynan; merch-dŷ i Gwm-hir; mae’r eglwys yn gorff syml gydag eilau a dim croesfa, o rwbel lleol gyda manylion tywodfaen llwydfelyn a pheth cerfio tywodfaen coch, gyda thŵr gorllewinol; fel tai Sistersaidd eraill Cymru ffermiai ddefaid a magu ceffylau, gan eu cyflenwi i Lywelyn Fawr, a roddodd hawliau mwyngloddio i’r abaty yn 1209; canolfan i filwyr Llywelyn ap Gruffudd yn 1275 a 1279; roedd ganddo gwpan cymun a phlât arian euraid cain o’r 13eg ganrif, a guddiwyd adeg y diddymu ac a gafwyd eto yn 1898 dan garreg yng Nghwm-y-mynach, sydd bellach yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd; saif ger afon Mawddach ychydig uwchlaw lle mae’r Wnion yn ymuno â hi, felly ei deitl llawn oedd Kymer deu dyfyr, cymer y dyfroedd, wrth y rhyd isaf dros y Fawddach; yng ngofal Cadw ac ar agor y rhan fwyaf o ddyddiau.Abaty Cymer ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: hen abaty Sistersaidd ger Llanelltyd ar lan afon Mawddach tua dwy filltir i’r gogledd o Ddolgellau, Meirionnydd; saif yng nghesail cymer afon Wnion ac afon Mawddach, hen enw’r llecyn oedd Cymer Deuddwfr, a’i alw hefyd Y Faner Gymer; un o’r tai Sistersaidd olaf i’w codi yng Nghymru, a sefydlwyd gan fynaich o Gwm Hir dan nawdd Maredudd ap Cynan, cefnder Llywelyn Fawr; rhoddodd y tywysog Llywelyn ei hun roddion i’r abaty newydd, fel y tystia’r siarter Ladin a roddodd i Gymer yn 1209 fel princeps Northwallie, Tywysog Gogledd Cymru; tŷ crefyddol Cymreig iawn a chwaraeai ran yng ngwleidyddiaeth yr oes, ei abad, fel abad Aberconwy, yn cynrychioli Llywelyn Fawr a’i ddisgynyddion mewn trafodaethau; nodedig am ei bysgota, gydag olion cored yn yr afon i’w gweld heddiw, a’i masnach llongau bach, gyda llaeth a mwyngloddio yn y bryniau; codwyd tŵr gorllewinol sgwâr bychan yn y 14eg ganrif; Gradd I, yng ngofal Cadw. |
| Siarter | Gan Lywelyn Fawr, 1209FfynonellauAbaty Cymer ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: hen abaty Sistersaidd ger Llanelltyd ar lan afon Mawddach tua dwy filltir i’r gogledd o Ddolgellau, Meirionnydd; saif yng nghesail cymer afon Wnion ac afon Mawddach, hen enw’r llecyn oedd Cymer Deuddwfr, a’i alw hefyd Y Faner Gymer; un o’r tai Sistersaidd olaf i’w codi yng Nghymru, a sefydlwyd gan fynaich o Gwm Hir dan nawdd Maredudd ap Cynan, cefnder Llywelyn Fawr; rhoddodd y tywysog Llywelyn ei hun roddion i’r abaty newydd, fel y tystia’r siarter Ladin a roddodd i Gymer yn 1209 fel princeps Northwallie, Tywysog Gogledd Cymru; tŷ crefyddol Cymreig iawn a chwaraeai ran yng ngwleidyddiaeth yr oes, ei abad, fel abad Aberconwy, yn cynrychioli Llywelyn Fawr a’i ddisgynyddion mewn trafodaethau; nodedig am ei bysgota, gydag olion cored yn yr afon i’w gweld heddiw, a’i masnach llongau bach, gyda llaeth a mwyngloddio yn y bryniau; codwyd tŵr gorllewinol sgwâr bychan yn y 14eg ganrif; Gradd I, yng ngofal Cadw.Cymer Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Cymer, abaty Sistersaidd adfeiliedig ger Llanelltyd, ychydig i’r gogledd o Ddolgellau; cysegrwyd i’r Forwyn Fair dan nawdd Maredudd ap Cynan ab Owain Gwynedd, Arglwydd Meirionnydd, ŵyr Owain Gwynedd, a’i frawd Gruffudd ap Cynan; merch-dŷ i Gwm-hir; mae’r eglwys yn gorff syml gydag eilau a dim croesfa, o rwbel lleol gyda manylion tywodfaen llwydfelyn a pheth cerfio tywodfaen coch, gyda thŵr gorllewinol; fel tai Sistersaidd eraill Cymru ffermiai ddefaid a magu ceffylau, gan eu cyflenwi i Lywelyn Fawr, a roddodd hawliau mwyngloddio i’r abaty yn 1209; canolfan i filwyr Llywelyn ap Gruffudd yn 1275 a 1279; roedd ganddo gwpan cymun a phlât arian euraid cain o’r 13eg ganrif, a guddiwyd adeg y diddymu ac a gafwyd eto yn 1898 dan garreg yng Nghwm-y-mynach, sydd bellach yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd; saif ger afon Mawddach ychydig uwchlaw lle mae’r Wnion yn ymuno â hi, felly ei deitl llawn oedd Kymer deu dyfyr, cymer y dyfroedd, wrth y rhyd isaf dros y Fawddach; yng ngofal Cadw ac ar agor y rhan fwyaf o ddyddiau. |
Cymer y dyfroedd
Enw llawn yr abaty oedd Kymer deu dyfyr, Cymer Deuddwfr, oherwydd saif ychydig uwchlaw lle mae’r Wnion a’r Fawddach yn uno, wrth y rhyd isaf dros y Fawddach. Fe’i gelwid hefyd Y Faner Gymer.FfynonellauCymer Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Cymer, abaty Sistersaidd adfeiliedig ger Llanelltyd, ychydig i’r gogledd o Ddolgellau; cysegrwyd i’r Forwyn Fair dan nawdd Maredudd ap Cynan ab Owain Gwynedd, Arglwydd Meirionnydd, ŵyr Owain Gwynedd, a’i frawd Gruffudd ap Cynan; merch-dŷ i Gwm-hir; mae’r eglwys yn gorff syml gydag eilau a dim croesfa, o rwbel lleol gyda manylion tywodfaen llwydfelyn a pheth cerfio tywodfaen coch, gyda thŵr gorllewinol; fel tai Sistersaidd eraill Cymru ffermiai ddefaid a magu ceffylau, gan eu cyflenwi i Lywelyn Fawr, a roddodd hawliau mwyngloddio i’r abaty yn 1209; canolfan i filwyr Llywelyn ap Gruffudd yn 1275 a 1279; roedd ganddo gwpan cymun a phlât arian euraid cain o’r 13eg ganrif, a guddiwyd adeg y diddymu ac a gafwyd eto yn 1898 dan garreg yng Nghwm-y-mynach, sydd bellach yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd; saif ger afon Mawddach ychydig uwchlaw lle mae’r Wnion yn ymuno â hi, felly ei deitl llawn oedd Kymer deu dyfyr, cymer y dyfroedd, wrth y rhyd isaf dros y Fawddach; yng ngofal Cadw ac ar agor y rhan fwyaf o ddyddiau.Abaty Cymer ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: hen abaty Sistersaidd ger Llanelltyd ar lan afon Mawddach tua dwy filltir i’r gogledd o Ddolgellau, Meirionnydd; saif yng nghesail cymer afon Wnion ac afon Mawddach, hen enw’r llecyn oedd Cymer Deuddwfr, a’i alw hefyd Y Faner Gymer; un o’r tai Sistersaidd olaf i’w codi yng Nghymru, a sefydlwyd gan fynaich o Gwm Hir dan nawdd Maredudd ap Cynan, cefnder Llywelyn Fawr; rhoddodd y tywysog Llywelyn ei hun roddion i’r abaty newydd, fel y tystia’r siarter Ladin a roddodd i Gymer yn 1209 fel princeps Northwallie, Tywysog Gogledd Cymru; tŷ crefyddol Cymreig iawn a chwaraeai ran yng ngwleidyddiaeth yr oes, ei abad, fel abad Aberconwy, yn cynrychioli Llywelyn Fawr a’i ddisgynyddion mewn trafodaethau; nodedig am ei bysgota, gydag olion cored yn yr afon i’w gweld heddiw, a’i masnach llongau bach, gyda llaeth a mwyngloddio yn y bryniau; codwyd tŵr gorllewinol sgwâr bychan yn y 14eg ganrif; Gradd I, yng ngofal Cadw.
Mynaich y tywysogion
Ymsefydlodd mynaich o Gwm-hir yma dan Faredudd ap Cynan, Arglwydd Meirionnydd. Yn 1209 rhoddodd Llywelyn Fawr, fel princeps Northwallie, Tywysog Gogledd Cymru, siarter i Gymer a hawliau mwyngloddio yn y bryniau. Fel abad Aberconwy, cynrychiolai abad Cymer Lywelyn a’i ddisgynyddion yn eu trafodaethau, ac yn 1275 a 1279 bu’r abaty’n ganolfan i filwyr Llywelyn ap Gruffudd.FfynonellauAbaty Cymer ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: hen abaty Sistersaidd ger Llanelltyd ar lan afon Mawddach tua dwy filltir i’r gogledd o Ddolgellau, Meirionnydd; saif yng nghesail cymer afon Wnion ac afon Mawddach, hen enw’r llecyn oedd Cymer Deuddwfr, a’i alw hefyd Y Faner Gymer; un o’r tai Sistersaidd olaf i’w codi yng Nghymru, a sefydlwyd gan fynaich o Gwm Hir dan nawdd Maredudd ap Cynan, cefnder Llywelyn Fawr; rhoddodd y tywysog Llywelyn ei hun roddion i’r abaty newydd, fel y tystia’r siarter Ladin a roddodd i Gymer yn 1209 fel princeps Northwallie, Tywysog Gogledd Cymru; tŷ crefyddol Cymreig iawn a chwaraeai ran yng ngwleidyddiaeth yr oes, ei abad, fel abad Aberconwy, yn cynrychioli Llywelyn Fawr a’i ddisgynyddion mewn trafodaethau; nodedig am ei bysgota, gydag olion cored yn yr afon i’w gweld heddiw, a’i masnach llongau bach, gyda llaeth a mwyngloddio yn y bryniau; codwyd tŵr gorllewinol sgwâr bychan yn y 14eg ganrif; Gradd I, yng ngofal Cadw.Cymer Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Cymer, abaty Sistersaidd adfeiliedig ger Llanelltyd, ychydig i’r gogledd o Ddolgellau; cysegrwyd i’r Forwyn Fair dan nawdd Maredudd ap Cynan ab Owain Gwynedd, Arglwydd Meirionnydd, ŵyr Owain Gwynedd, a’i frawd Gruffudd ap Cynan; merch-dŷ i Gwm-hir; mae’r eglwys yn gorff syml gydag eilau a dim croesfa, o rwbel lleol gyda manylion tywodfaen llwydfelyn a pheth cerfio tywodfaen coch, gyda thŵr gorllewinol; fel tai Sistersaidd eraill Cymru ffermiai ddefaid a magu ceffylau, gan eu cyflenwi i Lywelyn Fawr, a roddodd hawliau mwyngloddio i’r abaty yn 1209; canolfan i filwyr Llywelyn ap Gruffudd yn 1275 a 1279; roedd ganddo gwpan cymun a phlât arian euraid cain o’r 13eg ganrif, a guddiwyd adeg y diddymu ac a gafwyd eto yn 1898 dan garreg yng Nghwm-y-mynach, sydd bellach yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd; saif ger afon Mawddach ychydig uwchlaw lle mae’r Wnion yn ymuno â hi, felly ei deitl llawn oedd Kymer deu dyfyr, cymer y dyfroedd, wrth y rhyd isaf dros y Fawddach; yng ngofal Cadw ac ar agor y rhan fwyaf o ddyddiau.
Defaid, ceffylau a physgod
Ffermiai’r mynaich ddefaid a magu ceffylau, gan eu cyflenwi i Lywelyn Fawr. Pysgotent yn yr afon, ac mae olion eu cored i’w gweld o hyd; cadwent laethdai, mwyngloddio yn y bryniau a masnachu mewn llongau bach.FfynonellauCymer Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Cymer, abaty Sistersaidd adfeiliedig ger Llanelltyd, ychydig i’r gogledd o Ddolgellau; cysegrwyd i’r Forwyn Fair dan nawdd Maredudd ap Cynan ab Owain Gwynedd, Arglwydd Meirionnydd, ŵyr Owain Gwynedd, a’i frawd Gruffudd ap Cynan; merch-dŷ i Gwm-hir; mae’r eglwys yn gorff syml gydag eilau a dim croesfa, o rwbel lleol gyda manylion tywodfaen llwydfelyn a pheth cerfio tywodfaen coch, gyda thŵr gorllewinol; fel tai Sistersaidd eraill Cymru ffermiai ddefaid a magu ceffylau, gan eu cyflenwi i Lywelyn Fawr, a roddodd hawliau mwyngloddio i’r abaty yn 1209; canolfan i filwyr Llywelyn ap Gruffudd yn 1275 a 1279; roedd ganddo gwpan cymun a phlât arian euraid cain o’r 13eg ganrif, a guddiwyd adeg y diddymu ac a gafwyd eto yn 1898 dan garreg yng Nghwm-y-mynach, sydd bellach yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd; saif ger afon Mawddach ychydig uwchlaw lle mae’r Wnion yn ymuno â hi, felly ei deitl llawn oedd Kymer deu dyfyr, cymer y dyfroedd, wrth y rhyd isaf dros y Fawddach; yng ngofal Cadw ac ar agor y rhan fwyaf o ddyddiau.Abaty Cymer ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: hen abaty Sistersaidd ger Llanelltyd ar lan afon Mawddach tua dwy filltir i’r gogledd o Ddolgellau, Meirionnydd; saif yng nghesail cymer afon Wnion ac afon Mawddach, hen enw’r llecyn oedd Cymer Deuddwfr, a’i alw hefyd Y Faner Gymer; un o’r tai Sistersaidd olaf i’w codi yng Nghymru, a sefydlwyd gan fynaich o Gwm Hir dan nawdd Maredudd ap Cynan, cefnder Llywelyn Fawr; rhoddodd y tywysog Llywelyn ei hun roddion i’r abaty newydd, fel y tystia’r siarter Ladin a roddodd i Gymer yn 1209 fel princeps Northwallie, Tywysog Gogledd Cymru; tŷ crefyddol Cymreig iawn a chwaraeai ran yng ngwleidyddiaeth yr oes, ei abad, fel abad Aberconwy, yn cynrychioli Llywelyn Fawr a’i ddisgynyddion mewn trafodaethau; nodedig am ei bysgota, gydag olion cored yn yr afon i’w gweld heddiw, a’i masnach llongau bach, gyda llaeth a mwyngloddio yn y bryniau; codwyd tŵr gorllewinol sgwâr bychan yn y 14eg ganrif; Gradd I, yng ngofal Cadw.
Y cwpan cudd
Adeg y diddymu cuddiodd y mynaich eu trysor gorau, cwpan cymun a phlât o arian euraid o’r 13eg ganrif. Fe’u cafwyd eto yn 1898 dan garreg yng Nghwm-y-mynach, ac maent bellach yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd.FfynhonnellCymer Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Cymer, abaty Sistersaidd adfeiliedig ger Llanelltyd, ychydig i’r gogledd o Ddolgellau; cysegrwyd i’r Forwyn Fair dan nawdd Maredudd ap Cynan ab Owain Gwynedd, Arglwydd Meirionnydd, ŵyr Owain Gwynedd, a’i frawd Gruffudd ap Cynan; merch-dŷ i Gwm-hir; mae’r eglwys yn gorff syml gydag eilau a dim croesfa, o rwbel lleol gyda manylion tywodfaen llwydfelyn a pheth cerfio tywodfaen coch, gyda thŵr gorllewinol; fel tai Sistersaidd eraill Cymru ffermiai ddefaid a magu ceffylau, gan eu cyflenwi i Lywelyn Fawr, a roddodd hawliau mwyngloddio i’r abaty yn 1209; canolfan i filwyr Llywelyn ap Gruffudd yn 1275 a 1279; roedd ganddo gwpan cymun a phlât arian euraid cain o’r 13eg ganrif, a guddiwyd adeg y diddymu ac a gafwyd eto yn 1898 dan garreg yng Nghwm-y-mynach, sydd bellach yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd; saif ger afon Mawddach ychydig uwchlaw lle mae’r Wnion yn ymuno â hi, felly ei deitl llawn oedd Kymer deu dyfyr, cymer y dyfroedd, wrth y rhyd isaf dros y Fawddach; yng ngofal Cadw ac ar agor y rhan fwyaf o ddyddiau.
Ymweld
Plaen a syml yw’r eglwys, corff gydag eilau a dim croesfa, gyda thŵr gorllewinol sgwâr bychan o’r 14eg ganrif. Mae’r adfeilion yn rhestredig Gradd I, yng ngofal Cadw ac ar agor y rhan fwyaf o ddyddiau, wrth ymyl fferm yr abaty.FfynonellauCymer Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Cymer, abaty Sistersaidd adfeiliedig ger Llanelltyd, ychydig i’r gogledd o Ddolgellau; cysegrwyd i’r Forwyn Fair dan nawdd Maredudd ap Cynan ab Owain Gwynedd, Arglwydd Meirionnydd, ŵyr Owain Gwynedd, a’i frawd Gruffudd ap Cynan; merch-dŷ i Gwm-hir; mae’r eglwys yn gorff syml gydag eilau a dim croesfa, o rwbel lleol gyda manylion tywodfaen llwydfelyn a pheth cerfio tywodfaen coch, gyda thŵr gorllewinol; fel tai Sistersaidd eraill Cymru ffermiai ddefaid a magu ceffylau, gan eu cyflenwi i Lywelyn Fawr, a roddodd hawliau mwyngloddio i’r abaty yn 1209; canolfan i filwyr Llywelyn ap Gruffudd yn 1275 a 1279; roedd ganddo gwpan cymun a phlât arian euraid cain o’r 13eg ganrif, a guddiwyd adeg y diddymu ac a gafwyd eto yn 1898 dan garreg yng Nghwm-y-mynach, sydd bellach yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd; saif ger afon Mawddach ychydig uwchlaw lle mae’r Wnion yn ymuno â hi, felly ei deitl llawn oedd Kymer deu dyfyr, cymer y dyfroedd, wrth y rhyd isaf dros y Fawddach; yng ngofal Cadw ac ar agor y rhan fwyaf o ddyddiau.Abaty Cymer ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: hen abaty Sistersaidd ger Llanelltyd ar lan afon Mawddach tua dwy filltir i’r gogledd o Ddolgellau, Meirionnydd; saif yng nghesail cymer afon Wnion ac afon Mawddach, hen enw’r llecyn oedd Cymer Deuddwfr, a’i alw hefyd Y Faner Gymer; un o’r tai Sistersaidd olaf i’w codi yng Nghymru, a sefydlwyd gan fynaich o Gwm Hir dan nawdd Maredudd ap Cynan, cefnder Llywelyn Fawr; rhoddodd y tywysog Llywelyn ei hun roddion i’r abaty newydd, fel y tystia’r siarter Ladin a roddodd i Gymer yn 1209 fel princeps Northwallie, Tywysog Gogledd Cymru; tŷ crefyddol Cymreig iawn a chwaraeai ran yng ngwleidyddiaeth yr oes, ei abad, fel abad Aberconwy, yn cynrychioli Llywelyn Fawr a’i ddisgynyddion mewn trafodaethau; nodedig am ei bysgota, gydag olion cored yn yr afon i’w gweld heddiw, a’i masnach llongau bach, gyda llaeth a mwyngloddio yn y bryniau; codwyd tŵr gorllewinol sgwâr bychan yn y 14eg ganrif; Gradd I, yng ngofal Cadw.Cymer Abbey; Cymmer Abbey ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 95420): cysegrwyd i’r Forwyn Fair dan nawdd Maredudd ap Cynan, Arglwydd Meirionnydd ac ŵyr Owain Gwynedd; diarffordd a llym, mae olion sylweddol yr eglwys a’r tŵr yn amlwg o blaen; nid oes croesfa i’r eglwys, a’r côr a’r presbyteri wedi’u cynnwys yn y corff; mae sylfeini’r clwysty i’r de, a llety’r abadau a ffermdy’r abaty, wedi’u hadfer yn helaeth, i’r gorllewin; wedi’r diddymu ymunodd ei diroedd â phlwyf Sant Illtud, Llanelltyd.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


