

Cymru Glyndŵr
Pennal
Y pentref ger afon Dyfi lle, yn 1406, ysgrifennodd Owain Glyndŵr Lythyr Pennal at Frenin Ffrainc: ei gynllun ar gyfer Cymru annibynnol, gyda’i heglwys ei hun a dwy brifysgol.
Llun: Llythyr Pennal gwreiddiol, Mawrth 1406, oddi wrth Owain Glyndŵr at Siarl VI o Ffrainc, gyda’i sêl, yn yr Archives nationales, Paris · Archives nationales (France), CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Saif Pennal ar lan ogleddol afon Dyfi, ger Machynlleth. Yma, ym Mawrth 1406, y galwodd Owain Glyndŵr gyfarfod ac ysgrifennu Llythyr Pennal, ei gynllun ar gyfer Cymru annibynnol â’i heglwys ei hun a’i phrifysgolion ei hun.FfynonellauPennal ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Pennal, pentref yn ne Gwynedd ar yr A493 rhwng Tywyn a Machynlleth, ar lan ogleddol afon Dyfi, â mynwent gron; roedd y gaer Rufeinig yn 12 erw, tua 670 wrth 505 troedfedd, wedi’i chodi ar ben caer gynharach o 4.38 erw, a chafwyd arian bath o gyfnod Titus a Domitian yno, a theilsen lleng yn darllen LEG II AVG ANTO(ninia), o 212–222 efallai; saif Castell Tomen-las, hen domen amddiffynnol o’r Oesoedd Canol, yng nghanol y pentref; dywedir mai merch o Bennal oedd Lleucu Llwyd, cariad y bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen a thestun un o’r marwnadau mwyaf grymus yn yr iaith Gymraeg; yma y galwodd Owain Glyndŵr gyfarfod ym Mawrth 1406 ac ysgrifennu Llythyr Pennal at frenin Ffrainc, rhan o Bolisi Pennal; mae gardd goffa i dywysogion Cymru yn y pentref; bu’r canwr Richard Rees (1926–2003) yn ffermio ym Mhenmaenbach ger y pentref, ac fe’i claddwyd ym mynwent gron yr eglwys.Pennal ↗Wikipedia (Saesneg)Pennal, pentref ar lan ogleddol afon Dyfi ger Machynlleth, yn hen Sir Feirionnydd ac ym Mharc Cenedlaethol Eryri; safle caer Rufeinig fechan, Cefn Gaer, a warchodai ryd neu fferi dros y Ddyfi ar Sarn Helen yn ôl pob tebyg, a’i holion o dan dŷ Cefn Caer o’r 14eg ganrif; yma y lluniodd Owain Glyndŵr Lythyr Pennal yn 1406 at frenin Ffrainc, yn gosod allan ei gynlluniau ar gyfer Cymru annibynnol, yr unig ddogfen bolisi ar gyfer Cymru annibynnol yn yr Oesoedd Canol; daeth yn ôl i Gymru ar gyfer arddangosfa yn y Llyfrgell Genedlaethol yn 2000, ac mae ymgyrch iddo ddychwelyd am byth; yn Llugwy gerllaw, ar lan y Ddyfi, mae teulu Anwyl, sy’n olrhain eu llinach o Rodri Mawr drwy Owain Gwynedd, wedi byw ers 1682; ddechrau’r 19eg ganrif deuai llechi o Gorris, Aberllefenni ac Abergynolwyn ar gefn ceffylau at geiau ar y Ddyfi; roedd Robert Plant yn byw ym Mron-yr-Aur gerllaw pan ysgrifennodd ‘Stairway to Heaven’.Pennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i hysgrifennwyd mewn Lladin ym Mhennal yn 1406 gan Owain Glyndŵr at Siarl VI, brenin Ffrainc; mae Owain yn addo ufudd-dod i Bened XIII ac yn gosod allan Gymru â’i heglwys ei hun, clerigwyr a fedr siarad Cymraeg, a dwy brifysgol; geilw’r Saeson yn Saeson barbaraidd a feddiannodd dir Cymru iddynt eu hunain; fe’i cedwir yn archifau cenedlaethol Ffrainc, dan ei sêl wreiddiol; fe’i dangoswyd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 2000; rhoddwyd copïau wedi’u selio â chastiau o sêl Owain i sefydliadau yng Nghymru yn 2009.
| Llythyr Pennal | Mawrth 1406FfynonellauPennal ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Pennal, pentref yn ne Gwynedd ar yr A493 rhwng Tywyn a Machynlleth, ar lan ogleddol afon Dyfi, â mynwent gron; roedd y gaer Rufeinig yn 12 erw, tua 670 wrth 505 troedfedd, wedi’i chodi ar ben caer gynharach o 4.38 erw, a chafwyd arian bath o gyfnod Titus a Domitian yno, a theilsen lleng yn darllen LEG II AVG ANTO(ninia), o 212–222 efallai; saif Castell Tomen-las, hen domen amddiffynnol o’r Oesoedd Canol, yng nghanol y pentref; dywedir mai merch o Bennal oedd Lleucu Llwyd, cariad y bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen a thestun un o’r marwnadau mwyaf grymus yn yr iaith Gymraeg; yma y galwodd Owain Glyndŵr gyfarfod ym Mawrth 1406 ac ysgrifennu Llythyr Pennal at frenin Ffrainc, rhan o Bolisi Pennal; mae gardd goffa i dywysogion Cymru yn y pentref; bu’r canwr Richard Rees (1926–2003) yn ffermio ym Mhenmaenbach ger y pentref, ac fe’i claddwyd ym mynwent gron yr eglwys.Pennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i hysgrifennwyd mewn Lladin ym Mhennal yn 1406 gan Owain Glyndŵr at Siarl VI, brenin Ffrainc; mae Owain yn addo ufudd-dod i Bened XIII ac yn gosod allan Gymru â’i heglwys ei hun, clerigwyr a fedr siarad Cymraeg, a dwy brifysgol; geilw’r Saeson yn Saeson barbaraidd a feddiannodd dir Cymru iddynt eu hunain; fe’i cedwir yn archifau cenedlaethol Ffrainc, dan ei sêl wreiddiol; fe’i dangoswyd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 2000; rhoddwyd copïau wedi’u selio â chastiau o sêl Owain i sefydliadau yng Nghymru yn 2009. |
|---|---|
| Y gaer Rufeinig | Tua 12 erwFfynhonnellPennal ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Pennal, pentref yn ne Gwynedd ar yr A493 rhwng Tywyn a Machynlleth, ar lan ogleddol afon Dyfi, â mynwent gron; roedd y gaer Rufeinig yn 12 erw, tua 670 wrth 505 troedfedd, wedi’i chodi ar ben caer gynharach o 4.38 erw, a chafwyd arian bath o gyfnod Titus a Domitian yno, a theilsen lleng yn darllen LEG II AVG ANTO(ninia), o 212–222 efallai; saif Castell Tomen-las, hen domen amddiffynnol o’r Oesoedd Canol, yng nghanol y pentref; dywedir mai merch o Bennal oedd Lleucu Llwyd, cariad y bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen a thestun un o’r marwnadau mwyaf grymus yn yr iaith Gymraeg; yma y galwodd Owain Glyndŵr gyfarfod ym Mawrth 1406 ac ysgrifennu Llythyr Pennal at frenin Ffrainc, rhan o Bolisi Pennal; mae gardd goffa i dywysogion Cymru yn y pentref; bu’r canwr Richard Rees (1926–2003) yn ffermio ym Mhenmaenbach ger y pentref, ac fe’i claddwyd ym mynwent gron yr eglwys. |
| Tomen ganoloesol | Castell Tomen-las, yng nghanol y pentrefFfynhonnellPennal ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Pennal, pentref yn ne Gwynedd ar yr A493 rhwng Tywyn a Machynlleth, ar lan ogleddol afon Dyfi, â mynwent gron; roedd y gaer Rufeinig yn 12 erw, tua 670 wrth 505 troedfedd, wedi’i chodi ar ben caer gynharach o 4.38 erw, a chafwyd arian bath o gyfnod Titus a Domitian yno, a theilsen lleng yn darllen LEG II AVG ANTO(ninia), o 212–222 efallai; saif Castell Tomen-las, hen domen amddiffynnol o’r Oesoedd Canol, yng nghanol y pentref; dywedir mai merch o Bennal oedd Lleucu Llwyd, cariad y bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen a thestun un o’r marwnadau mwyaf grymus yn yr iaith Gymraeg; yma y galwodd Owain Glyndŵr gyfarfod ym Mawrth 1406 ac ysgrifennu Llythyr Pennal at frenin Ffrainc, rhan o Bolisi Pennal; mae gardd goffa i dywysogion Cymru yn y pentref; bu’r canwr Richard Rees (1926–2003) yn ffermio ym Mhenmaenbach ger y pentref, ac fe’i claddwyd ym mynwent gron yr eglwys. |
Cefn Caer
Gwarchodai caer Rufeinig fechan, Cefn Gaer, ryd neu fferi dros y Ddyfi ar Sarn Helen, ac mae ei holion o dan dŷ Cefn Caer o’r 14eg ganrif. Cafwyd darnau arian yr ymerawdwyr Titus a Domitian yno, a theilsen o’r Ail Leng Awgwstaidd.FfynonellauPennal ↗Wikipedia (Saesneg)Pennal, pentref ar lan ogleddol afon Dyfi ger Machynlleth, yn hen Sir Feirionnydd ac ym Mharc Cenedlaethol Eryri; safle caer Rufeinig fechan, Cefn Gaer, a warchodai ryd neu fferi dros y Ddyfi ar Sarn Helen yn ôl pob tebyg, a’i holion o dan dŷ Cefn Caer o’r 14eg ganrif; yma y lluniodd Owain Glyndŵr Lythyr Pennal yn 1406 at frenin Ffrainc, yn gosod allan ei gynlluniau ar gyfer Cymru annibynnol, yr unig ddogfen bolisi ar gyfer Cymru annibynnol yn yr Oesoedd Canol; daeth yn ôl i Gymru ar gyfer arddangosfa yn y Llyfrgell Genedlaethol yn 2000, ac mae ymgyrch iddo ddychwelyd am byth; yn Llugwy gerllaw, ar lan y Ddyfi, mae teulu Anwyl, sy’n olrhain eu llinach o Rodri Mawr drwy Owain Gwynedd, wedi byw ers 1682; ddechrau’r 19eg ganrif deuai llechi o Gorris, Aberllefenni ac Abergynolwyn ar gefn ceffylau at geiau ar y Ddyfi; roedd Robert Plant yn byw ym Mron-yr-Aur gerllaw pan ysgrifennodd ‘Stairway to Heaven’.Pennal ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Pennal, pentref yn ne Gwynedd ar yr A493 rhwng Tywyn a Machynlleth, ar lan ogleddol afon Dyfi, â mynwent gron; roedd y gaer Rufeinig yn 12 erw, tua 670 wrth 505 troedfedd, wedi’i chodi ar ben caer gynharach o 4.38 erw, a chafwyd arian bath o gyfnod Titus a Domitian yno, a theilsen lleng yn darllen LEG II AVG ANTO(ninia), o 212–222 efallai; saif Castell Tomen-las, hen domen amddiffynnol o’r Oesoedd Canol, yng nghanol y pentref; dywedir mai merch o Bennal oedd Lleucu Llwyd, cariad y bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen a thestun un o’r marwnadau mwyaf grymus yn yr iaith Gymraeg; yma y galwodd Owain Glyndŵr gyfarfod ym Mawrth 1406 ac ysgrifennu Llythyr Pennal at frenin Ffrainc, rhan o Bolisi Pennal; mae gardd goffa i dywysogion Cymru yn y pentref; bu’r canwr Richard Rees (1926–2003) yn ffermio ym Mhenmaenbach ger y pentref, ac fe’i claddwyd ym mynwent gron yr eglwys.
Lleucu Llwyd
Dywedir mai merch o Bennal oedd Lleucu Llwyd, cariad y bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen a thestun un o’r marwnadau mwyaf grymus yn yr iaith Gymraeg.FfynhonnellPennal ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Pennal, pentref yn ne Gwynedd ar yr A493 rhwng Tywyn a Machynlleth, ar lan ogleddol afon Dyfi, â mynwent gron; roedd y gaer Rufeinig yn 12 erw, tua 670 wrth 505 troedfedd, wedi’i chodi ar ben caer gynharach o 4.38 erw, a chafwyd arian bath o gyfnod Titus a Domitian yno, a theilsen lleng yn darllen LEG II AVG ANTO(ninia), o 212–222 efallai; saif Castell Tomen-las, hen domen amddiffynnol o’r Oesoedd Canol, yng nghanol y pentref; dywedir mai merch o Bennal oedd Lleucu Llwyd, cariad y bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen a thestun un o’r marwnadau mwyaf grymus yn yr iaith Gymraeg; yma y galwodd Owain Glyndŵr gyfarfod ym Mawrth 1406 ac ysgrifennu Llythyr Pennal at frenin Ffrainc, rhan o Bolisi Pennal; mae gardd goffa i dywysogion Cymru yn y pentref; bu’r canwr Richard Rees (1926–2003) yn ffermio ym Mhenmaenbach ger y pentref, ac fe’i claddwyd ym mynwent gron yr eglwys.
Llythyr Pennal
Ysgrifennodd Owain mewn Lladin at Siarl VI, brenin Ffrainc. Addawodd Gymru i’r Pab Bened XIII a gosod allan Gymru â’i heglwys ei hun, â chlerigwyr a fedrai siarad Cymraeg, a dwy brifysgol. Dyma’r unig bolisi ar gyfer Cymru annibynnol sydd wedi dod i lawr atom o’r Oesoedd Canol.FfynonellauPennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i hysgrifennwyd mewn Lladin ym Mhennal yn 1406 gan Owain Glyndŵr at Siarl VI, brenin Ffrainc; mae Owain yn addo ufudd-dod i Bened XIII ac yn gosod allan Gymru â’i heglwys ei hun, clerigwyr a fedr siarad Cymraeg, a dwy brifysgol; geilw’r Saeson yn Saeson barbaraidd a feddiannodd dir Cymru iddynt eu hunain; fe’i cedwir yn archifau cenedlaethol Ffrainc, dan ei sêl wreiddiol; fe’i dangoswyd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 2000; rhoddwyd copïau wedi’u selio â chastiau o sêl Owain i sefydliadau yng Nghymru yn 2009.Pennal ↗Wikipedia (Saesneg)Pennal, pentref ar lan ogleddol afon Dyfi ger Machynlleth, yn hen Sir Feirionnydd ac ym Mharc Cenedlaethol Eryri; safle caer Rufeinig fechan, Cefn Gaer, a warchodai ryd neu fferi dros y Ddyfi ar Sarn Helen yn ôl pob tebyg, a’i holion o dan dŷ Cefn Caer o’r 14eg ganrif; yma y lluniodd Owain Glyndŵr Lythyr Pennal yn 1406 at frenin Ffrainc, yn gosod allan ei gynlluniau ar gyfer Cymru annibynnol, yr unig ddogfen bolisi ar gyfer Cymru annibynnol yn yr Oesoedd Canol; daeth yn ôl i Gymru ar gyfer arddangosfa yn y Llyfrgell Genedlaethol yn 2000, ac mae ymgyrch iddo ddychwelyd am byth; yn Llugwy gerllaw, ar lan y Ddyfi, mae teulu Anwyl, sy’n olrhain eu llinach o Rodri Mawr drwy Owain Gwynedd, wedi byw ers 1682; ddechrau’r 19eg ganrif deuai llechi o Gorris, Aberllefenni ac Abergynolwyn ar gefn ceffylau at geiau ar y Ddyfi; roedd Robert Plant yn byw ym Mron-yr-Aur gerllaw pan ysgrifennodd ‘Stairway to Heaven’.
Y llythyr heddiw
Cedwir y llythyr yn archifau cenedlaethol Ffrainc, dan sêl Owain ei hun. Daeth adref ar gyfer arddangosfa yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 2000, rhoddwyd copïau wedi’u selio â chastiau o’i sêl i sefydliadau Cymru yn 2009, ac mae ymgyrch i’w gael yn ôl am byth.FfynonellauPennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i hysgrifennwyd mewn Lladin ym Mhennal yn 1406 gan Owain Glyndŵr at Siarl VI, brenin Ffrainc; mae Owain yn addo ufudd-dod i Bened XIII ac yn gosod allan Gymru â’i heglwys ei hun, clerigwyr a fedr siarad Cymraeg, a dwy brifysgol; geilw’r Saeson yn Saeson barbaraidd a feddiannodd dir Cymru iddynt eu hunain; fe’i cedwir yn archifau cenedlaethol Ffrainc, dan ei sêl wreiddiol; fe’i dangoswyd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 2000; rhoddwyd copïau wedi’u selio â chastiau o sêl Owain i sefydliadau yng Nghymru yn 2009.Pennal ↗Wikipedia (Saesneg)Pennal, pentref ar lan ogleddol afon Dyfi ger Machynlleth, yn hen Sir Feirionnydd ac ym Mharc Cenedlaethol Eryri; safle caer Rufeinig fechan, Cefn Gaer, a warchodai ryd neu fferi dros y Ddyfi ar Sarn Helen yn ôl pob tebyg, a’i holion o dan dŷ Cefn Caer o’r 14eg ganrif; yma y lluniodd Owain Glyndŵr Lythyr Pennal yn 1406 at frenin Ffrainc, yn gosod allan ei gynlluniau ar gyfer Cymru annibynnol, yr unig ddogfen bolisi ar gyfer Cymru annibynnol yn yr Oesoedd Canol; daeth yn ôl i Gymru ar gyfer arddangosfa yn y Llyfrgell Genedlaethol yn 2000, ac mae ymgyrch iddo ddychwelyd am byth; yn Llugwy gerllaw, ar lan y Ddyfi, mae teulu Anwyl, sy’n olrhain eu llinach o Rodri Mawr drwy Owain Gwynedd, wedi byw ers 1682; ddechrau’r 19eg ganrif deuai llechi o Gorris, Aberllefenni ac Abergynolwyn ar gefn ceffylau at geiau ar y Ddyfi; roedd Robert Plant yn byw ym Mron-yr-Aur gerllaw pan ysgrifennodd ‘Stairway to Heaven’.
Pentref ar y Ddyfi
Cynhaliodd Owain ei senedd olaf yma ger eglwys Sant Pedr ad Vincula, â’i mynwent gron, ac mae gardd goffa i dywysogion Cymru yn y pentref. Ddechrau’r 19eg ganrif deuai llechi o Gorris, Aberllefenni ac Abergynolwyn ar gefn ceffylau at geiau ar y Ddyfi.FfynonellauMachynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Machynlleth, tref farchnad yn nyffryn Dyfi ym Mhowys, yn hen Sir Drefaldwyn; daw’r enw o ma, maes neu wastadedd, a Chynllaith, enw person; dangosodd dyddio radiocarbon fod copr yn cael ei gloddio yn Oes yr Efydd o fewn milltir i ganol y dref; cododd y Rhufeiniaid gaer yng Nghefn Caer ger Pennal; yn 1291 rhoddodd siarter frenhinol i Owen de la Pole, arglwydd Powys, farchnad ym Machynlleth bob dydd Mercher am byth a dwy ffair bob blwyddyn, ac mae marchnad dydd Mercher yn brysur o hyd 700 mlynedd yn ddiweddarach; dengys dogfen o 1632 anifeiliaid ar werth o siroedd Meirionnydd, Trefaldwyn, Aberteifi, Caerfyrddin a Dinbych; enwyd Pont ar Ddyfi gyntaf yn 1533; Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404 ac mae’n hawlio bod yn hen brifddinas Cymru; coronwyd Owain yn Dywysog Cymru yn 1404 ger y Senedd-dy, un o dri thŷ canoloesol yn y dref, gerbron arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen, a chynhaliodd ei senedd olaf ym Mhennal gerllaw, ger eglwys Sant Pedr ad Vincula; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1937 a 1981; agorodd siop gyntaf Laura Ashley yn 35 Heol Maengwyn yn 1961; tŵr y cloc, 23.7 m o uchder, yw symbol y dref; cartref MoMA Cymru ac yn agos at y Ganolfan Dechnoleg Amgen; yng nghanol Biosffer Dyfi, a gyhoeddwyd gan UNESCO yn 2009; ar Lwybr Glyndŵr; yn 2021 gallai 50.2% o’r bobl siarad, darllen ac ysgrifennu Cymraeg.Pennal ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Pennal, pentref yn ne Gwynedd ar yr A493 rhwng Tywyn a Machynlleth, ar lan ogleddol afon Dyfi, â mynwent gron; roedd y gaer Rufeinig yn 12 erw, tua 670 wrth 505 troedfedd, wedi’i chodi ar ben caer gynharach o 4.38 erw, a chafwyd arian bath o gyfnod Titus a Domitian yno, a theilsen lleng yn darllen LEG II AVG ANTO(ninia), o 212–222 efallai; saif Castell Tomen-las, hen domen amddiffynnol o’r Oesoedd Canol, yng nghanol y pentref; dywedir mai merch o Bennal oedd Lleucu Llwyd, cariad y bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen a thestun un o’r marwnadau mwyaf grymus yn yr iaith Gymraeg; yma y galwodd Owain Glyndŵr gyfarfod ym Mawrth 1406 ac ysgrifennu Llythyr Pennal at frenin Ffrainc, rhan o Bolisi Pennal; mae gardd goffa i dywysogion Cymru yn y pentref; bu’r canwr Richard Rees (1926–2003) yn ffermio ym Mhenmaenbach ger y pentref, ac fe’i claddwyd ym mynwent gron yr eglwys.Pennal ↗Wikipedia (Saesneg)Pennal, pentref ar lan ogleddol afon Dyfi ger Machynlleth, yn hen Sir Feirionnydd ac ym Mharc Cenedlaethol Eryri; safle caer Rufeinig fechan, Cefn Gaer, a warchodai ryd neu fferi dros y Ddyfi ar Sarn Helen yn ôl pob tebyg, a’i holion o dan dŷ Cefn Caer o’r 14eg ganrif; yma y lluniodd Owain Glyndŵr Lythyr Pennal yn 1406 at frenin Ffrainc, yn gosod allan ei gynlluniau ar gyfer Cymru annibynnol, yr unig ddogfen bolisi ar gyfer Cymru annibynnol yn yr Oesoedd Canol; daeth yn ôl i Gymru ar gyfer arddangosfa yn y Llyfrgell Genedlaethol yn 2000, ac mae ymgyrch iddo ddychwelyd am byth; yn Llugwy gerllaw, ar lan y Ddyfi, mae teulu Anwyl, sy’n olrhain eu llinach o Rodri Mawr drwy Owain Gwynedd, wedi byw ers 1682; ddechrau’r 19eg ganrif deuai llechi o Gorris, Aberllefenni ac Abergynolwyn ar gefn ceffylau at geiau ar y Ddyfi; roedd Robert Plant yn byw ym Mron-yr-Aur gerllaw pan ysgrifennodd ‘Stairway to Heaven’.
Ymweld
Mae Pennal ar yr A493 rhwng Machynlleth a Thywyn, o fewn Parc Cenedlaethol Eryri. Mae’r canwr Richard Rees, a fu’n ffermio gerllaw, yn gorwedd yn y fynwent, ac roedd Robert Plant yn byw ym Mron-yr-Aur gerllaw pan ysgrifennodd ‘Stairway to Heaven’.FfynonellauPennal ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Pennal, pentref yn ne Gwynedd ar yr A493 rhwng Tywyn a Machynlleth, ar lan ogleddol afon Dyfi, â mynwent gron; roedd y gaer Rufeinig yn 12 erw, tua 670 wrth 505 troedfedd, wedi’i chodi ar ben caer gynharach o 4.38 erw, a chafwyd arian bath o gyfnod Titus a Domitian yno, a theilsen lleng yn darllen LEG II AVG ANTO(ninia), o 212–222 efallai; saif Castell Tomen-las, hen domen amddiffynnol o’r Oesoedd Canol, yng nghanol y pentref; dywedir mai merch o Bennal oedd Lleucu Llwyd, cariad y bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen a thestun un o’r marwnadau mwyaf grymus yn yr iaith Gymraeg; yma y galwodd Owain Glyndŵr gyfarfod ym Mawrth 1406 ac ysgrifennu Llythyr Pennal at frenin Ffrainc, rhan o Bolisi Pennal; mae gardd goffa i dywysogion Cymru yn y pentref; bu’r canwr Richard Rees (1926–2003) yn ffermio ym Mhenmaenbach ger y pentref, ac fe’i claddwyd ym mynwent gron yr eglwys.Pennal ↗Wikipedia (Saesneg)Pennal, pentref ar lan ogleddol afon Dyfi ger Machynlleth, yn hen Sir Feirionnydd ac ym Mharc Cenedlaethol Eryri; safle caer Rufeinig fechan, Cefn Gaer, a warchodai ryd neu fferi dros y Ddyfi ar Sarn Helen yn ôl pob tebyg, a’i holion o dan dŷ Cefn Caer o’r 14eg ganrif; yma y lluniodd Owain Glyndŵr Lythyr Pennal yn 1406 at frenin Ffrainc, yn gosod allan ei gynlluniau ar gyfer Cymru annibynnol, yr unig ddogfen bolisi ar gyfer Cymru annibynnol yn yr Oesoedd Canol; daeth yn ôl i Gymru ar gyfer arddangosfa yn y Llyfrgell Genedlaethol yn 2000, ac mae ymgyrch iddo ddychwelyd am byth; yn Llugwy gerllaw, ar lan y Ddyfi, mae teulu Anwyl, sy’n olrhain eu llinach o Rodri Mawr drwy Owain Gwynedd, wedi byw ers 1682; ddechrau’r 19eg ganrif deuai llechi o Gorris, Aberllefenni ac Abergynolwyn ar gefn ceffylau at geiau ar y Ddyfi; roedd Robert Plant yn byw ym Mron-yr-Aur gerllaw pan ysgrifennodd ‘Stairway to Heaven’.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


