Hanes Cymru / Oes y Seintiau

Oes y Seintiau

Pennant Melangell

Yr eglwys ym mhen cwm yn y Berwyn lle cysgododd Melangell ysgyfarnog rhag cŵn Brochwel Ysgithrog. Ei chysegrfa o’r 1100au yw’r hynaf o’i bath yng ngogledd Ewrop.

Llun: Eglwys Santes Melangell ym Mhennant Melangell yn ei mynwent, ym mynyddoedd y Berwyn · John H Darch, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. 600 52.825° N, 3.451° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Ystyr yr enw

Pennant Melangell: pen nant Melangell Santes

Pennant Melangell

  • Pen pen
  • nant nant
  • Melangell Melangell Santes

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Gorwedd Pennant Melangell yn Nyffryn Tanat ger mynyddoedd y Berwyn. Yma y gwnaeth y feudwyes Melangell ei chartref, ac mae ei heglwys yn cadw’r greirfa a godwyd iddi yn y ddeuddegfed ganrif, y greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop.

SantesMelangell, meudwyes ac abades
CreirfaTua 1160 i 1170
EglwysMelangell, rhestredig Gradd I

Melangell a’r ysgyfarnog

Dywed ei Buchedd i Felangell ddod o Iwerddon a byw ar ei phen ei hun yn y cwm hwn am bymtheng mlynedd. Un dydd daeth Brochwel, yn hela ysgyfarnog â’i helgwn, o hyd iddi’n gweddïo, a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan odre ei gwisg. Rhoddodd Brochwel y cwm iddi am byth yn noddfa, a sefydlodd hi gymuned o leianod yma.

Ysgyfarnogod Pennant

Ni laddai pobl y cwm ysgyfarnog, gan mai creadur Melangell oedd yr ysgyfarnog. Mae ei hanes wedi’i gerfio ar groglen yr eglwys o’r bymthegfed ganrif.

Creirfa Melangell

Codwyd yr eglwys yn y ddeuddegfed ganrif, gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn bur debyg, yn oes Madog ap Maredudd, brenin Powys, noddwr mawr i’r eglwys. Tua 1160 i 1170 codwyd creirfa gerfiedig o garreg i ddal gweddillion Melangell, a chadwyd ei bedd yn y capel crwn dwyreiniol, cell-y-bedd.

Pererinion a beirdd

Erbyn 1291 roedd Pennant ymhlith eglwysi cyfoethocaf esgobaeth Llanelwy, wrth i bererinion ddod yn eu niferoedd, ac yn y bymthegfed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am y rhai a ddeuai at Felangell am iachâd. Yn ddiweddarach tynnwyd y greirfa’n ddarnau a gosod ei cherrig yn y muriau, ond yn 1958 fe’u casglwyd a chodi’r greirfa eto.

Pennant heddiw

Adferwyd yr eglwys eto o 1989, ac mae’r greirfa’n sefyll yn y gangell unwaith eto. Gerllaw mae Gwely Melangell, y silff graig a elwir yn wely iddi, a ffynnon sanctaidd Ffynnon Cwm Ewyn. Ar ffordd gul o Langynog, mae Pennant yn dal i ddenu pererinion o bob cefndir.

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf