
Oes y Seintiau
Pennant Melangell
Yr eglwys ym mhen cwm yn y Berwyn lle cysgododd Melangell ysgyfarnog rhag cŵn Brochwel Ysgithrog. Ei chysegrfa o’r 1100au yw’r hynaf o’i bath yng ngogledd Ewrop.
Llun: Eglwys Santes Melangell ym Mhennant Melangell yn ei mynwent, ym mynyddoedd y Berwyn · John H Darch, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Pennant Melangell: pen nant Melangell Santes
Pennant Melangell
- Pen pen
- nant nant
- Melangell Melangell Santes
Gorwedd Pennant Melangell yn Nyffryn Tanat ger mynyddoedd y Berwyn. Yma y gwnaeth y feudwyes Melangell ei chartref, ac mae ei heglwys yn cadw’r greirfa a godwyd iddi yn y ddeuddegfed ganrif, y greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop.FfynonellauPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod.Pennant Melangell ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Melangell a’r ysgyfarnog dan ei gwisg, a rhodd Brochwel o’r tir; y gysegrfa o tua 1160 i 1170, y gysegrfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop; ailgodwyd yn 1958 a’i hadfer yn 1991.
| Santes | Melangell, meudwyes ac abadesFfynhonnellPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod. |
|---|---|
| Creirfa | Tua 1160 i 1170FfynonellauPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod.Pennant Melangell ↗Wikipedia, yn seiliedig ar restriad Cadw a chofnod Coflein (Saesneg)Melangell a’r ysgyfarnog dan ei gwisg, a rhodd Brochwel o’r tir; y gysegrfa o tua 1160 i 1170, y gysegrfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop; ailgodwyd yn 1958 a’i hadfer yn 1991. |
| Eglwys | Melangell, rhestredig Gradd IFfynhonnellPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod. |
Melangell a’r ysgyfarnog
Dywed ei Buchedd i Felangell ddod o Iwerddon a byw ar ei phen ei hun yn y cwm hwn am bymtheng mlynedd. Un dydd daeth Brochwel, yn hela ysgyfarnog â’i helgwn, o hyd iddi’n gweddïo, a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan odre ei gwisg. Rhoddodd Brochwel y cwm iddi am byth yn noddfa, a sefydlodd hi gymuned o leianod yma.FfynonellauPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod.Pennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlodd Melangell, meudwy ac abades, leiandy a noddfa ym Mhennant yn Nyffryn Tanat; ffodd rhag priodas a drefnwyd iddi yn Iwerddon, ei gwlad, a’i chael gan dywysog o’r enw Brochwel wrth weddïo, gydag ysgyfarnog yn llochesu dan ei gwisg; rhoddodd y tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; daw’r chwedl o’r Historia Divae Monacellae; sefydlwyd Pennant ar ddiwedd yr wythfed ganrif yn ôl pob tebyg; y greirfa yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a ailgodwyd yn 1958 a’i hadfer yn 1991; cell-y-bedd yw’r gangell gron; ar y groglofft o ddiwedd y 15fed ganrif mae’r llun cynharaf sydd wedi goroesi o Felangell a’r ysgyfarnog; saith ywen yn y fynwent.
Ysgyfarnogod Pennant
Ni laddai pobl y cwm ysgyfarnog, gan mai creadur Melangell oedd yr ysgyfarnog. Mae ei hanes wedi’i gerfio ar groglen yr eglwys o’r bymthegfed ganrif.FfynonellauPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod.Pennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlodd Melangell, meudwy ac abades, leiandy a noddfa ym Mhennant yn Nyffryn Tanat; ffodd rhag priodas a drefnwyd iddi yn Iwerddon, ei gwlad, a’i chael gan dywysog o’r enw Brochwel wrth weddïo, gydag ysgyfarnog yn llochesu dan ei gwisg; rhoddodd y tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; daw’r chwedl o’r Historia Divae Monacellae; sefydlwyd Pennant ar ddiwedd yr wythfed ganrif yn ôl pob tebyg; y greirfa yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a ailgodwyd yn 1958 a’i hadfer yn 1991; cell-y-bedd yw’r gangell gron; ar y groglofft o ddiwedd y 15fed ganrif mae’r llun cynharaf sydd wedi goroesi o Felangell a’r ysgyfarnog; saith ywen yn y fynwent.
Creirfa Melangell
Codwyd yr eglwys yn y ddeuddegfed ganrif, gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn bur debyg, yn oes Madog ap Maredudd, brenin Powys, noddwr mawr i’r eglwys. Tua 1160 i 1170 codwyd creirfa gerfiedig o garreg i ddal gweddillion Melangell, a chadwyd ei bedd yn y capel crwn dwyreiniol, cell-y-bedd.FfynhonnellPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod.
Pererinion a beirdd
Erbyn 1291 roedd Pennant ymhlith eglwysi cyfoethocaf esgobaeth Llanelwy, wrth i bererinion ddod yn eu niferoedd, ac yn y bymthegfed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am y rhai a ddeuai at Felangell am iachâd. Yn ddiweddarach tynnwyd y greirfa’n ddarnau a gosod ei cherrig yn y muriau, ond yn 1958 fe’u casglwyd a chodi’r greirfa eto.FfynhonnellPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod.
Pennant heddiw
Adferwyd yr eglwys eto o 1989, ac mae’r greirfa’n sefyll yn y gangell unwaith eto. Gerllaw mae Gwely Melangell, y silff graig a elwir yn wely iddi, a ffynnon sanctaidd Ffynnon Cwm Ewyn. Ar ffordd gul o Langynog, mae Pennant yn dal i ddenu pererinion o bob cefndir.FfynhonnellPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod.
Pobl y lle hwn
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf


