
Hanes Cymru / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
Llanrhaeadr-ym-Mochnant
William Morgan oedd ficer y plwyf hwn pan gyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg.
Llun: Eglwys Sant Dogfan, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, lle’r oedd William Morgan yn ficer pan gyfieithodd y Beibl · Tony Hisgett, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Llanrhaeadr-ym-Mochnant: yr eglwys wrth y rhaeadr ym Mochnant
Llanrhaeadr-ym-Mochnant
- Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
- rhaeadr rhaeadr
- ym yn
- Mochnant Mochnant, hen gwmwd a enwyd ar ôl nant
Saif Llanrhaeadr-ym-Mochnant ar afon Rhaeadr wrth droed y Berwyn. Yma, yn ficer y plwyf, y gwnaeth William Morgan y cyfieithiad cyntaf o’r Beibl cyfan i’r Gymraeg, y Beibl a helpodd i gadw’r iaith Gymraeg yn fyw.FfynonellauLlanrhaeadr-ym-Mochnant ↗Wikipedia (Saesneg)Llanrhaeadr-ym-Mochnant, pentref ym Mhowys tua 9 milltir i’r gorllewin o Groesoswallt, ar afon Rhaeadr wrth droed y Berwyn; dengys ‘ym Mochnant’ ei fod yn lle pwysig yn hen gwmwd neu gantref Mochnant; mae Pistyll Rhaeadr, ym mhen uchaf y cwm, yn un o Saith Rhyfeddod Cymru ac yn adnabyddus am ei bont naturiol; roedd y plwyf ar ddwy ochr ffin y sir ar hyd yr afon, gan adlewyrchu rhannu’r cwmwd yn y 12fed ganrif, ac ni chafodd ei uno’n un gymuned eto hyd 2008; mae gan eglwys Normanaidd Sant Dogfan, rhestredig Gradd II*, a adferwyd yn 1879–82, rannau o’r 13eg ganrif a charreg fedd â chroes gerfiedig a allai gofio Cwgan fab Ethelstan, tywysog Cymreig o’r 11eg ganrif; roedd gan Sant Dogfan, mab Brychan Brycheiniog, glas yma ar safle’r eglwys, ac mae ei ffynnon sanctaidd yng Ngwernfeifod yng Nghwm-ffynnon; mae’r plwyf yn fwyaf adnabyddus am ei ficer William Morgan, a gyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg gyntaf yn y 1580au; bu’r bardd Gwallter Mechain yn ficer o 1837 hyd 1849; ailgodwyd Capel Seion ddechrau’r 20fed ganrif yn arddull Arts and Crafts; ffilmiwyd rhannau o The Englishman Who Went up a Hill but Came down a Mountain (1995) yma.William Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1545 yn Nhŷ Mawr Wybrnant ym mhlwyf Penmachno, cafodd ei addysg yng Ngwydir yn ôl pob tebyg, yna yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt (BA 1568, DD 1583); ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant o 1578, lle gwnaeth ei gyfieithiad; mae ei Feibl yn 1588, yr Hen Destament o’r Hebraeg gyda diwygiad o Destament Newydd Salesbury, yn gofeb fawr yn hanes yr iaith Gymraeg ac fe alluogodd y Cymry i ddarllen y Beibl yn eu hiaith eu hunain; yn esgob Llandaf yn 1595 a Llanelwy yn 1601, bu farw ar 10 Medi 1604; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr yn amgueddfa.William Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Llandaf a Llanelwy (c. 1545 – 10 Medi 1604) a chyfieithydd Y Beibl cyssegr-lan, y Beibl cyfan cyntaf yn Gymraeg, o’r Roeg a’r Hebraeg; gyda William Salesbury ymhlith yr awduron mwyaf dylanwadol wrth lunio’r Gymraeg llenyddol safonol; yng Nghaergrawnt astudiodd athroniaeth, mathemateg a Groeg, yna saith mlynedd o astudiaethau Beiblaidd mewn Groeg, Hebraeg ac Aramaeg; helpodd Edmwnd Prys, a aned ddeuddeng milltir o’i fan geni, ef yn ddiweddarach; dechreuodd yr Hen Destament yn gynnar yn yr 1580au; rhoddodd sillafiadau Lladinaidd Salesbury heibio gan mwyaf, gan ffafrio sillafu agos at y llafar, fel y gallai hyd yn oed y rhai na fedrent ddarllen ddeall ei Feibl pan ddarllenid ef bob Sul; diwygiodd y Llyfr Gweddi, a gyhoeddwyd yn 1599; arhosodd ei Feibl, a ddiwygiwyd gan Richard Parry a John Davies yn 1620, yn Feibl Cymraeg safonol hyd 1988; ysgrifennodd Isaac Thomas ei fod ‘ar yr un gwastad â fersiwn Almaeneg Luther a’r Fersiwn Awdurdodedig Saesneg’, ac ‘oni bai am y Beibl Cymraeg byddai’r iaith Gymraeg wedi diflannu’n raddol ond yn sicr’; galwodd Glanmor Williams ef yn ‘orchest ddigymar’, ‘y safon a’r patrwm i waith pob awdur diweddarach a ysgrifennai yn Gymraeg’; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr Wybrnant; mae plac llechen yn eglwys Sant Dogfan, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, yn ei gofio; yn 2019 enwyd adeilad newydd Llywodraeth y DU yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd, yn Dŷ William Morgan.
| Y Beibl cyssegr-lan | 1588FfynhonnellWilliam Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1545 yn Nhŷ Mawr Wybrnant ym mhlwyf Penmachno, cafodd ei addysg yng Ngwydir yn ôl pob tebyg, yna yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt (BA 1568, DD 1583); ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant o 1578, lle gwnaeth ei gyfieithiad; mae ei Feibl yn 1588, yr Hen Destament o’r Hebraeg gyda diwygiad o Destament Newydd Salesbury, yn gofeb fawr yn hanes yr iaith Gymraeg ac fe alluogodd y Cymry i ddarllen y Beibl yn eu hiaith eu hunain; yn esgob Llandaf yn 1595 a Llanelwy yn 1601, bu farw ar 10 Medi 1604; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr yn amgueddfa. |
|---|---|
| Eglwys | Sant Dogfan, Gradd II*FfynhonnellLlanrhaeadr-ym-Mochnant ↗Wikipedia (Saesneg)Llanrhaeadr-ym-Mochnant, pentref ym Mhowys tua 9 milltir i’r gorllewin o Groesoswallt, ar afon Rhaeadr wrth droed y Berwyn; dengys ‘ym Mochnant’ ei fod yn lle pwysig yn hen gwmwd neu gantref Mochnant; mae Pistyll Rhaeadr, ym mhen uchaf y cwm, yn un o Saith Rhyfeddod Cymru ac yn adnabyddus am ei bont naturiol; roedd y plwyf ar ddwy ochr ffin y sir ar hyd yr afon, gan adlewyrchu rhannu’r cwmwd yn y 12fed ganrif, ac ni chafodd ei uno’n un gymuned eto hyd 2008; mae gan eglwys Normanaidd Sant Dogfan, rhestredig Gradd II*, a adferwyd yn 1879–82, rannau o’r 13eg ganrif a charreg fedd â chroes gerfiedig a allai gofio Cwgan fab Ethelstan, tywysog Cymreig o’r 11eg ganrif; roedd gan Sant Dogfan, mab Brychan Brycheiniog, glas yma ar safle’r eglwys, ac mae ei ffynnon sanctaidd yng Ngwernfeifod yng Nghwm-ffynnon; mae’r plwyf yn fwyaf adnabyddus am ei ficer William Morgan, a gyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg gyntaf yn y 1580au; bu’r bardd Gwallter Mechain yn ficer o 1837 hyd 1849; ailgodwyd Capel Seion ddechrau’r 20fed ganrif yn arddull Arts and Crafts; ffilmiwyd rhannau o The Englishman Who Went up a Hill but Came down a Mountain (1995) yma. |
| Gerllaw | Pistyll Rhaeadr, un o Saith Rhyfeddod CymruFfynonellauLlanrhaeadr-ym-Mochnant ↗Wikipedia (Saesneg)Llanrhaeadr-ym-Mochnant, pentref ym Mhowys tua 9 milltir i’r gorllewin o Groesoswallt, ar afon Rhaeadr wrth droed y Berwyn; dengys ‘ym Mochnant’ ei fod yn lle pwysig yn hen gwmwd neu gantref Mochnant; mae Pistyll Rhaeadr, ym mhen uchaf y cwm, yn un o Saith Rhyfeddod Cymru ac yn adnabyddus am ei bont naturiol; roedd y plwyf ar ddwy ochr ffin y sir ar hyd yr afon, gan adlewyrchu rhannu’r cwmwd yn y 12fed ganrif, ac ni chafodd ei uno’n un gymuned eto hyd 2008; mae gan eglwys Normanaidd Sant Dogfan, rhestredig Gradd II*, a adferwyd yn 1879–82, rannau o’r 13eg ganrif a charreg fedd â chroes gerfiedig a allai gofio Cwgan fab Ethelstan, tywysog Cymreig o’r 11eg ganrif; roedd gan Sant Dogfan, mab Brychan Brycheiniog, glas yma ar safle’r eglwys, ac mae ei ffynnon sanctaidd yng Ngwernfeifod yng Nghwm-ffynnon; mae’r plwyf yn fwyaf adnabyddus am ei ficer William Morgan, a gyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg gyntaf yn y 1580au; bu’r bardd Gwallter Mechain yn ficer o 1837 hyd 1849; ailgodwyd Capel Seion ddechrau’r 20fed ganrif yn arddull Arts and Crafts; ffilmiwyd rhannau o The Englishman Who Went up a Hill but Came down a Mountain (1995) yma.Llanrhaeadr-ym-Mochnant ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Llanrhaeadr-ym-Mochnant, pentref, cymuned a phlwyf ym Mhowys, ym mhen mwyaf gogleddol y sir, tua 9 milltir i’r gorllewin o Groesoswallt a 12 milltir i’r de o Langollen; rhan o hen gantref neu gwmwd Mochnant; wrth droedfryniau’r Berwyn ar lan afon Rhaeadr, â Phistyll Rhaeadr, un o Saith Rhyfeddod Cymru yn yr hen rigwm, ym mhen uchaf y cwm; bu’r Esgob William Morgan, cyfieithydd y Beibl i’r Gymraeg, yn ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant a Llanarmon Mynydd Mawr gerllaw, a chyfarfu â’i wraig Catherine yno; daeth Walter Davies, Gwallter Mechain, bardd a golygydd, yn ficer ar 18 Tachwedd 1837, bu farw yn y persondy ar 5 Rhagfyr 1849 ac fe’i claddwyd yn y fynwent ger yr afon; ganed y bardd Robert Elis, Cynddelw, yma yn 1812. |
Mochnant a Sant Dogfan
Dengys yr enw ‘ym Mochnant’ fod y pentref yn lle pwysig yn hen wlad Mochnant. Sefydlodd Sant Dogfan, mab Brychan Brycheiniog, glas yma ar safle’r eglwys bresennol, ac mae ei ffynnon sanctaidd yng Ngwernfeifod yng Nghwm-ffynnon.FfynonellauLlanrhaeadr-ym-Mochnant ↗Wikipedia (Saesneg)Llanrhaeadr-ym-Mochnant, pentref ym Mhowys tua 9 milltir i’r gorllewin o Groesoswallt, ar afon Rhaeadr wrth droed y Berwyn; dengys ‘ym Mochnant’ ei fod yn lle pwysig yn hen gwmwd neu gantref Mochnant; mae Pistyll Rhaeadr, ym mhen uchaf y cwm, yn un o Saith Rhyfeddod Cymru ac yn adnabyddus am ei bont naturiol; roedd y plwyf ar ddwy ochr ffin y sir ar hyd yr afon, gan adlewyrchu rhannu’r cwmwd yn y 12fed ganrif, ac ni chafodd ei uno’n un gymuned eto hyd 2008; mae gan eglwys Normanaidd Sant Dogfan, rhestredig Gradd II*, a adferwyd yn 1879–82, rannau o’r 13eg ganrif a charreg fedd â chroes gerfiedig a allai gofio Cwgan fab Ethelstan, tywysog Cymreig o’r 11eg ganrif; roedd gan Sant Dogfan, mab Brychan Brycheiniog, glas yma ar safle’r eglwys, ac mae ei ffynnon sanctaidd yng Ngwernfeifod yng Nghwm-ffynnon; mae’r plwyf yn fwyaf adnabyddus am ei ficer William Morgan, a gyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg gyntaf yn y 1580au; bu’r bardd Gwallter Mechain yn ficer o 1837 hyd 1849; ailgodwyd Capel Seion ddechrau’r 20fed ganrif yn arddull Arts and Crafts; ffilmiwyd rhannau o The Englishman Who Went up a Hill but Came down a Mountain (1995) yma.Llanrhaeadr-ym-Mochnant ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Llanrhaeadr-ym-Mochnant, pentref, cymuned a phlwyf ym Mhowys, ym mhen mwyaf gogleddol y sir, tua 9 milltir i’r gorllewin o Groesoswallt a 12 milltir i’r de o Langollen; rhan o hen gantref neu gwmwd Mochnant; wrth droedfryniau’r Berwyn ar lan afon Rhaeadr, â Phistyll Rhaeadr, un o Saith Rhyfeddod Cymru yn yr hen rigwm, ym mhen uchaf y cwm; bu’r Esgob William Morgan, cyfieithydd y Beibl i’r Gymraeg, yn ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant a Llanarmon Mynydd Mawr gerllaw, a chyfarfu â’i wraig Catherine yno; daeth Walter Davies, Gwallter Mechain, bardd a golygydd, yn ficer ar 18 Tachwedd 1837, bu farw yn y persondy ar 5 Rhagfyr 1849 ac fe’i claddwyd yn y fynwent ger yr afon; ganed y bardd Robert Elis, Cynddelw, yma yn 1812.
Eglwys Sant Dogfan
Mae rhannau o’r eglwys o’r 13eg ganrif, ac fe’i hadferwyd yn 1879–82. Ynddi mae carreg fedd â chroes gerfiedig a allai gofio Cwgan fab Ethelstan, tywysog Cymreig o’r 11eg ganrif, a llechen i gofio William Morgan.FfynonellauLlanrhaeadr-ym-Mochnant ↗Wikipedia (Saesneg)Llanrhaeadr-ym-Mochnant, pentref ym Mhowys tua 9 milltir i’r gorllewin o Groesoswallt, ar afon Rhaeadr wrth droed y Berwyn; dengys ‘ym Mochnant’ ei fod yn lle pwysig yn hen gwmwd neu gantref Mochnant; mae Pistyll Rhaeadr, ym mhen uchaf y cwm, yn un o Saith Rhyfeddod Cymru ac yn adnabyddus am ei bont naturiol; roedd y plwyf ar ddwy ochr ffin y sir ar hyd yr afon, gan adlewyrchu rhannu’r cwmwd yn y 12fed ganrif, ac ni chafodd ei uno’n un gymuned eto hyd 2008; mae gan eglwys Normanaidd Sant Dogfan, rhestredig Gradd II*, a adferwyd yn 1879–82, rannau o’r 13eg ganrif a charreg fedd â chroes gerfiedig a allai gofio Cwgan fab Ethelstan, tywysog Cymreig o’r 11eg ganrif; roedd gan Sant Dogfan, mab Brychan Brycheiniog, glas yma ar safle’r eglwys, ac mae ei ffynnon sanctaidd yng Ngwernfeifod yng Nghwm-ffynnon; mae’r plwyf yn fwyaf adnabyddus am ei ficer William Morgan, a gyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg gyntaf yn y 1580au; bu’r bardd Gwallter Mechain yn ficer o 1837 hyd 1849; ailgodwyd Capel Seion ddechrau’r 20fed ganrif yn arddull Arts and Crafts; ffilmiwyd rhannau o The Englishman Who Went up a Hill but Came down a Mountain (1995) yma.William Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Llandaf a Llanelwy (c. 1545 – 10 Medi 1604) a chyfieithydd Y Beibl cyssegr-lan, y Beibl cyfan cyntaf yn Gymraeg, o’r Roeg a’r Hebraeg; gyda William Salesbury ymhlith yr awduron mwyaf dylanwadol wrth lunio’r Gymraeg llenyddol safonol; yng Nghaergrawnt astudiodd athroniaeth, mathemateg a Groeg, yna saith mlynedd o astudiaethau Beiblaidd mewn Groeg, Hebraeg ac Aramaeg; helpodd Edmwnd Prys, a aned ddeuddeng milltir o’i fan geni, ef yn ddiweddarach; dechreuodd yr Hen Destament yn gynnar yn yr 1580au; rhoddodd sillafiadau Lladinaidd Salesbury heibio gan mwyaf, gan ffafrio sillafu agos at y llafar, fel y gallai hyd yn oed y rhai na fedrent ddarllen ddeall ei Feibl pan ddarllenid ef bob Sul; diwygiodd y Llyfr Gweddi, a gyhoeddwyd yn 1599; arhosodd ei Feibl, a ddiwygiwyd gan Richard Parry a John Davies yn 1620, yn Feibl Cymraeg safonol hyd 1988; ysgrifennodd Isaac Thomas ei fod ‘ar yr un gwastad â fersiwn Almaeneg Luther a’r Fersiwn Awdurdodedig Saesneg’, ac ‘oni bai am y Beibl Cymraeg byddai’r iaith Gymraeg wedi diflannu’n raddol ond yn sicr’; galwodd Glanmor Williams ef yn ‘orchest ddigymar’, ‘y safon a’r patrwm i waith pob awdur diweddarach a ysgrifennai yn Gymraeg’; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr Wybrnant; mae plac llechen yn eglwys Sant Dogfan, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, yn ei gofio; yn 2019 enwyd adeilad newydd Llywodraeth y DU yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd, yn Dŷ William Morgan.
Beibl William Morgan
Bu William Morgan, a aned yn Nhŷ Mawr Wybrnant, yn ficer yma ac yn Llanarmon Mynydd Mawr gerllaw, ac yma y cyfarfu â’i wraig, Catherine. Yn y plwyf hwn cyfieithodd yr Hen Destament o’r Hebraeg ac adolygu’r Newydd, a’i Feibl ef o 1588 fu’r Beibl Cymraeg safonol hyd 1988.FfynonellauLlanrhaeadr-ym-Mochnant ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Llanrhaeadr-ym-Mochnant, pentref, cymuned a phlwyf ym Mhowys, ym mhen mwyaf gogleddol y sir, tua 9 milltir i’r gorllewin o Groesoswallt a 12 milltir i’r de o Langollen; rhan o hen gantref neu gwmwd Mochnant; wrth droedfryniau’r Berwyn ar lan afon Rhaeadr, â Phistyll Rhaeadr, un o Saith Rhyfeddod Cymru yn yr hen rigwm, ym mhen uchaf y cwm; bu’r Esgob William Morgan, cyfieithydd y Beibl i’r Gymraeg, yn ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant a Llanarmon Mynydd Mawr gerllaw, a chyfarfu â’i wraig Catherine yno; daeth Walter Davies, Gwallter Mechain, bardd a golygydd, yn ficer ar 18 Tachwedd 1837, bu farw yn y persondy ar 5 Rhagfyr 1849 ac fe’i claddwyd yn y fynwent ger yr afon; ganed y bardd Robert Elis, Cynddelw, yma yn 1812.William Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1545 yn Nhŷ Mawr Wybrnant ym mhlwyf Penmachno, cafodd ei addysg yng Ngwydir yn ôl pob tebyg, yna yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt (BA 1568, DD 1583); ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant o 1578, lle gwnaeth ei gyfieithiad; mae ei Feibl yn 1588, yr Hen Destament o’r Hebraeg gyda diwygiad o Destament Newydd Salesbury, yn gofeb fawr yn hanes yr iaith Gymraeg ac fe alluogodd y Cymry i ddarllen y Beibl yn eu hiaith eu hunain; yn esgob Llandaf yn 1595 a Llanelwy yn 1601, bu farw ar 10 Medi 1604; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr yn amgueddfa.William Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Llandaf a Llanelwy (c. 1545 – 10 Medi 1604) a chyfieithydd Y Beibl cyssegr-lan, y Beibl cyfan cyntaf yn Gymraeg, o’r Roeg a’r Hebraeg; gyda William Salesbury ymhlith yr awduron mwyaf dylanwadol wrth lunio’r Gymraeg llenyddol safonol; yng Nghaergrawnt astudiodd athroniaeth, mathemateg a Groeg, yna saith mlynedd o astudiaethau Beiblaidd mewn Groeg, Hebraeg ac Aramaeg; helpodd Edmwnd Prys, a aned ddeuddeng milltir o’i fan geni, ef yn ddiweddarach; dechreuodd yr Hen Destament yn gynnar yn yr 1580au; rhoddodd sillafiadau Lladinaidd Salesbury heibio gan mwyaf, gan ffafrio sillafu agos at y llafar, fel y gallai hyd yn oed y rhai na fedrent ddarllen ddeall ei Feibl pan ddarllenid ef bob Sul; diwygiodd y Llyfr Gweddi, a gyhoeddwyd yn 1599; arhosodd ei Feibl, a ddiwygiwyd gan Richard Parry a John Davies yn 1620, yn Feibl Cymraeg safonol hyd 1988; ysgrifennodd Isaac Thomas ei fod ‘ar yr un gwastad â fersiwn Almaeneg Luther a’r Fersiwn Awdurdodedig Saesneg’, ac ‘oni bai am y Beibl Cymraeg byddai’r iaith Gymraeg wedi diflannu’n raddol ond yn sicr’; galwodd Glanmor Williams ef yn ‘orchest ddigymar’, ‘y safon a’r patrwm i waith pob awdur diweddarach a ysgrifennai yn Gymraeg’; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr Wybrnant; mae plac llechen yn eglwys Sant Dogfan, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, yn ei gofio; yn 2019 enwyd adeilad newydd Llywodraeth y DU yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd, yn Dŷ William Morgan.Morgan, William (c. 1545 – 1604), bishop, and translator of the Bible into Welsh ↗Glanmor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhŷ Mawr, Wybrnant, ym mhlwyf Penmachno, mab John ap Morgan ap Llywelyn, deiliad ar ystad Gwydir, a’i wraig Lowri, merch William ap John ap Madog; dywedir iddo gael ei addysg gyntaf gan gyn-fynach, ac aeth i Goleg St John, Caergrawnt, yn is-sisar yn 1565; B.A. 1568, M.A. 1571, B.D. 1578 a D.D. 1583; gallai fod wedi defnyddio Hen Destament Lladin Tremellius (1575); ordeiniwyd yn ddiacon yn Ely ar 15 Ebrill 1568, yn 23 oed, ac yn offeiriad ar 21 Rhagfyr; ficer y Trallwng (1575–9), ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant a Llanarmon (1578–95), rheithor Llanfyllin (1579–1601) a pherson Pennant Melangell (1588–95); yn 1579 cyfarfu gyntaf â’r archesgob Whitgift, a’i calonogodd yn fawr yn ei waith cyfieithu; dengys y cofnodion ef yn berson cydwybodol.
Heb y Beibl Cymraeg byddai’r iaith Gymraeg wedi diflannu’n raddol ond yn sicr.
Isaac ThomasFfynhonnellWilliam Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Llandaf a Llanelwy (c. 1545 – 10 Medi 1604) a chyfieithydd Y Beibl cyssegr-lan, y Beibl cyfan cyntaf yn Gymraeg, o’r Roeg a’r Hebraeg; gyda William Salesbury ymhlith yr awduron mwyaf dylanwadol wrth lunio’r Gymraeg llenyddol safonol; yng Nghaergrawnt astudiodd athroniaeth, mathemateg a Groeg, yna saith mlynedd o astudiaethau Beiblaidd mewn Groeg, Hebraeg ac Aramaeg; helpodd Edmwnd Prys, a aned ddeuddeng milltir o’i fan geni, ef yn ddiweddarach; dechreuodd yr Hen Destament yn gynnar yn yr 1580au; rhoddodd sillafiadau Lladinaidd Salesbury heibio gan mwyaf, gan ffafrio sillafu agos at y llafar, fel y gallai hyd yn oed y rhai na fedrent ddarllen ddeall ei Feibl pan ddarllenid ef bob Sul; diwygiodd y Llyfr Gweddi, a gyhoeddwyd yn 1599; arhosodd ei Feibl, a ddiwygiwyd gan Richard Parry a John Davies yn 1620, yn Feibl Cymraeg safonol hyd 1988; ysgrifennodd Isaac Thomas ei fod ‘ar yr un gwastad â fersiwn Almaeneg Luther a’r Fersiwn Awdurdodedig Saesneg’, ac ‘oni bai am y Beibl Cymraeg byddai’r iaith Gymraeg wedi diflannu’n raddol ond yn sicr’; galwodd Glanmor Williams ef yn ‘orchest ddigymar’, ‘y safon a’r patrwm i waith pob awdur diweddarach a ysgrifennai yn Gymraeg’; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr Wybrnant; mae plac llechen yn eglwys Sant Dogfan, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, yn ei gofio; yn 2019 enwyd adeilad newydd Llywodraeth y DU yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd, yn Dŷ William Morgan.
Beirdd y plwyf
Bu’r bardd a’r golygydd Walter Davies, Gwallter Mechain, yn ficer yma o 1837 hyd ei farw yn 1849, ac mae’n gorwedd yn y fynwent ger yr afon, a ganed y bardd Robert Elis, Cynddelw, yn y pentref yn 1812.FfynonellauLlanrhaeadr-ym-Mochnant ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Llanrhaeadr-ym-Mochnant, pentref, cymuned a phlwyf ym Mhowys, ym mhen mwyaf gogleddol y sir, tua 9 milltir i’r gorllewin o Groesoswallt a 12 milltir i’r de o Langollen; rhan o hen gantref neu gwmwd Mochnant; wrth droedfryniau’r Berwyn ar lan afon Rhaeadr, â Phistyll Rhaeadr, un o Saith Rhyfeddod Cymru yn yr hen rigwm, ym mhen uchaf y cwm; bu’r Esgob William Morgan, cyfieithydd y Beibl i’r Gymraeg, yn ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant a Llanarmon Mynydd Mawr gerllaw, a chyfarfu â’i wraig Catherine yno; daeth Walter Davies, Gwallter Mechain, bardd a golygydd, yn ficer ar 18 Tachwedd 1837, bu farw yn y persondy ar 5 Rhagfyr 1849 ac fe’i claddwyd yn y fynwent ger yr afon; ganed y bardd Robert Elis, Cynddelw, yma yn 1812.Llanrhaeadr-ym-Mochnant ↗Wikipedia (Saesneg)Llanrhaeadr-ym-Mochnant, pentref ym Mhowys tua 9 milltir i’r gorllewin o Groesoswallt, ar afon Rhaeadr wrth droed y Berwyn; dengys ‘ym Mochnant’ ei fod yn lle pwysig yn hen gwmwd neu gantref Mochnant; mae Pistyll Rhaeadr, ym mhen uchaf y cwm, yn un o Saith Rhyfeddod Cymru ac yn adnabyddus am ei bont naturiol; roedd y plwyf ar ddwy ochr ffin y sir ar hyd yr afon, gan adlewyrchu rhannu’r cwmwd yn y 12fed ganrif, ac ni chafodd ei uno’n un gymuned eto hyd 2008; mae gan eglwys Normanaidd Sant Dogfan, rhestredig Gradd II*, a adferwyd yn 1879–82, rannau o’r 13eg ganrif a charreg fedd â chroes gerfiedig a allai gofio Cwgan fab Ethelstan, tywysog Cymreig o’r 11eg ganrif; roedd gan Sant Dogfan, mab Brychan Brycheiniog, glas yma ar safle’r eglwys, ac mae ei ffynnon sanctaidd yng Ngwernfeifod yng Nghwm-ffynnon; mae’r plwyf yn fwyaf adnabyddus am ei ficer William Morgan, a gyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg gyntaf yn y 1580au; bu’r bardd Gwallter Mechain yn ficer o 1837 hyd 1849; ailgodwyd Capel Seion ddechrau’r 20fed ganrif yn arddull Arts and Crafts; ffilmiwyd rhannau o The Englishman Who Went up a Hill but Came down a Mountain (1995) yma.
Ymweld
Ym mhen uchaf y cwm mae Pistyll Rhaeadr yn disgyn dan ei bont naturiol, un o Saith Rhyfeddod Cymru yn yr hen rigwm. Roedd y pentref, ar y B4580, hefyd yn lleoliad i’r ffilm The Englishman Who Went up a Hill but Came down a Mountain.FfynonellauLlanrhaeadr-ym-Mochnant ↗Wikipedia (Saesneg)Llanrhaeadr-ym-Mochnant, pentref ym Mhowys tua 9 milltir i’r gorllewin o Groesoswallt, ar afon Rhaeadr wrth droed y Berwyn; dengys ‘ym Mochnant’ ei fod yn lle pwysig yn hen gwmwd neu gantref Mochnant; mae Pistyll Rhaeadr, ym mhen uchaf y cwm, yn un o Saith Rhyfeddod Cymru ac yn adnabyddus am ei bont naturiol; roedd y plwyf ar ddwy ochr ffin y sir ar hyd yr afon, gan adlewyrchu rhannu’r cwmwd yn y 12fed ganrif, ac ni chafodd ei uno’n un gymuned eto hyd 2008; mae gan eglwys Normanaidd Sant Dogfan, rhestredig Gradd II*, a adferwyd yn 1879–82, rannau o’r 13eg ganrif a charreg fedd â chroes gerfiedig a allai gofio Cwgan fab Ethelstan, tywysog Cymreig o’r 11eg ganrif; roedd gan Sant Dogfan, mab Brychan Brycheiniog, glas yma ar safle’r eglwys, ac mae ei ffynnon sanctaidd yng Ngwernfeifod yng Nghwm-ffynnon; mae’r plwyf yn fwyaf adnabyddus am ei ficer William Morgan, a gyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg gyntaf yn y 1580au; bu’r bardd Gwallter Mechain yn ficer o 1837 hyd 1849; ailgodwyd Capel Seion ddechrau’r 20fed ganrif yn arddull Arts and Crafts; ffilmiwyd rhannau o The Englishman Who Went up a Hill but Came down a Mountain (1995) yma.Llanrhaeadr-ym-Mochnant ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Llanrhaeadr-ym-Mochnant, pentref, cymuned a phlwyf ym Mhowys, ym mhen mwyaf gogleddol y sir, tua 9 milltir i’r gorllewin o Groesoswallt a 12 milltir i’r de o Langollen; rhan o hen gantref neu gwmwd Mochnant; wrth droedfryniau’r Berwyn ar lan afon Rhaeadr, â Phistyll Rhaeadr, un o Saith Rhyfeddod Cymru yn yr hen rigwm, ym mhen uchaf y cwm; bu’r Esgob William Morgan, cyfieithydd y Beibl i’r Gymraeg, yn ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant a Llanarmon Mynydd Mawr gerllaw, a chyfarfu â’i wraig Catherine yno; daeth Walter Davies, Gwallter Mechain, bardd a golygydd, yn ficer ar 18 Tachwedd 1837, bu farw yn y persondy ar 5 Rhagfyr 1849 ac fe’i claddwyd yn y fynwent ger yr afon; ganed y bardd Robert Elis, Cynddelw, yma yn 1812.
Ffynonellau a darllen pellach
Beth ddigwyddodd yma
Y Beibl Cymraeg
Mae cyfieithiad William Morgan yn gosod safon y Gymraeg lenyddol ac yn helpu’r iaith i oroesi.
Y Beibl Cymraeg
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Lleoedd sanctaidd
0 / 8Llwybrau pererinion, ffynhonnau sanctaidd ac ynys yr ugain mil o seintiau.
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf











