
Cymru Rufeinig
Mwyngloddiau Aur Dolaucothi
Mwyngloddiau aur yn Sir Gâr a weithiwyd gyntaf gan y Rhufeiniaid ac a weithiwyd ddiwethaf yn 1938.
Llun: Gweithfeydd o oes y Rhufeiniaid wedi’u torri i’r graig ym mwyngloddiau aur Dolaucothi · Nilfanion, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Dolaucothi: dolydd ar afon Cothi (dolau + Cothi)
Dolaucothi
- Dolau dolydd
- cothi afon Cothi
Yn y bryniau uwchben afon Cothi ger Pumsaint mae’r unig fwynglawdd aur Rhufeinig hysbys ym Mhrydain. Am ganrifoedd enillwyd aur Cymru yma â pheirianneg ddatblygedig Rhufain, ac mae’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn cadw’r mwynfeydd ar agor i bawb eu harchwilio heddiw.FfynonellauDolaucothi Gold Mines ↗Wikipedia (Saesneg)Mwynfeydd Aur Dolaucothi, hefyd Mwynglawdd Aur Ogofau, mwynfeydd Rhufeinig ar yr wyneb a than ddaear yn nyffryn Cothi ger Pumsaint, Sir Gaerfyrddin, ar Ystâd Dolaucothi yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; yr unig fwynfeydd aur Cymreig y tu allan i wregys aur Dolgellau a’r unig fwynfeydd aur Rhufeinig hysbys ym Mhrydain; heneb gofrestredig, bwysig am ddangos technoleg Rufeinig ddatblygedig; efallai i weithio aur ddechrau yn Oes yr Efydd drwy olchi graean yr afon; mae’n debyg i Frontinus, llywodraethwr o OC 74, sefydlu’r gaer ym Mhumsaint, Luentinum yn Ptolemi, a ddaliwyd o tua OC 78 hyd 125; dengys crochenwaith o gronfa Melin-y-Milwyr i’r mwynfeydd gael eu gweithio hyd ddiwedd y 3edd ganrif o leiaf; mae celc o addurniadau aur o’r 18fed ganrif, yn cynnwys tlws olwyn a breichledau neidr, yn yr Amgueddfa Brydeinig; cafodd Henry De la Beche fwyn aur yma yn 1844; daeth y Rhufeiniaid â dŵr ar hyd traphontydd a ffrydiau, y hiraf tua 7 milltir (11 km) o geunant ar afon Cothi â graddiant o 1 mewn 800, a’i storio mewn tanciau i’w ollwng yn rhuthr a sgubai’r pridd ymaith i ddangos y gwythiennau aur (‘hushing’, a ddisgrifiwyd gan Plinius yr Hynaf); dilynodd pyllau agored y gwythiennau; golchai’r dŵr y mwyn mâl hefyd; cafwyd darn o olwyn ddŵr Rufeinig i sychu’r gweithfeydd dwfn yn y 1930au; mae Carreg Pumsaint, â phantiau a wnaed gan forthwyl a weithid gan ddŵr, yn rhoi peth o’r dystiolaeth gynharaf yn unman am forthwylion o’r fath yn malu mwyn.Dolaucothi ↗Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol (Saesneg)Tudalen yr Ymddiriedolaeth: yr unig gloddfa aur Rufeinig hysbys yn y DU; dechreuodd y cloddio o leiaf 2,000 o flynyddoedd yn ôl a dod i ben ychydig cyn yr Ail Ryfel Byd; cloddiwyd y gaer Rufeinig ym Mhumsaint yn yr 1980au a’r 1990au.Mwynfeydd aur Dolaucothi ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mwynfeydd aur o’r cyfnod Rhufeinig, ac yn ôl pob tebyg cyn hynny, wrth afon Cothi ychydig i’r dwyrain o Bumsaint, rhwng Pumsaint a Chaeo; yr unig fwynfeydd aur yng Nghymru y tu allan i ardal Dolgellau; tystiolaeth archaeolegol i gloddio am aur ddechrau yma yn Oes yr Efydd; defnydd cynnar iawn o bŵer dŵr i weithio morthwylion i falu’r graig; mae ffordd Rufeinig Sarn Helen gerllaw; adfywiwyd am gyfnod byr yn y 19g, ac yn y 1930au bu ymgais i ddarganfod haenau aur newydd; caewyd eto yn 1938; yn eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol o 1941 ac ar agor i’r cyhoedd.
| Caer Rufeinig | Luentinum, ym Mhumsaint, tua OC 78–125FfynhonnellDolaucothi Gold Mines ↗Wikipedia (Saesneg)Mwynfeydd Aur Dolaucothi, hefyd Mwynglawdd Aur Ogofau, mwynfeydd Rhufeinig ar yr wyneb a than ddaear yn nyffryn Cothi ger Pumsaint, Sir Gaerfyrddin, ar Ystâd Dolaucothi yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; yr unig fwynfeydd aur Cymreig y tu allan i wregys aur Dolgellau a’r unig fwynfeydd aur Rhufeinig hysbys ym Mhrydain; heneb gofrestredig, bwysig am ddangos technoleg Rufeinig ddatblygedig; efallai i weithio aur ddechrau yn Oes yr Efydd drwy olchi graean yr afon; mae’n debyg i Frontinus, llywodraethwr o OC 74, sefydlu’r gaer ym Mhumsaint, Luentinum yn Ptolemi, a ddaliwyd o tua OC 78 hyd 125; dengys crochenwaith o gronfa Melin-y-Milwyr i’r mwynfeydd gael eu gweithio hyd ddiwedd y 3edd ganrif o leiaf; mae celc o addurniadau aur o’r 18fed ganrif, yn cynnwys tlws olwyn a breichledau neidr, yn yr Amgueddfa Brydeinig; cafodd Henry De la Beche fwyn aur yma yn 1844; daeth y Rhufeiniaid â dŵr ar hyd traphontydd a ffrydiau, y hiraf tua 7 milltir (11 km) o geunant ar afon Cothi â graddiant o 1 mewn 800, a’i storio mewn tanciau i’w ollwng yn rhuthr a sgubai’r pridd ymaith i ddangos y gwythiennau aur (‘hushing’, a ddisgrifiwyd gan Plinius yr Hynaf); dilynodd pyllau agored y gwythiennau; golchai’r dŵr y mwyn mâl hefyd; cafwyd darn o olwyn ddŵr Rufeinig i sychu’r gweithfeydd dwfn yn y 1930au; mae Carreg Pumsaint, â phantiau a wnaed gan forthwyl a weithid gan ddŵr, yn rhoi peth o’r dystiolaeth gynharaf yn unman am forthwylion o’r fath yn malu mwyn. |
|---|---|
| Cloddio eto | O 1853, yn olaf yn 1938–39FfynonellauDolaucothi Gold Mines; Ogofau Gold Mines (NPRN 95142) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: mae’r mwynfeydd yn ymestyn dros ardal o leiaf cilometr ar draws, gyda sawl nodwedd y credir eu bod yn Rhufeinig neu’n gynharach; dechreuodd cloddio a gofnodwyd ar raddfa fach tua 1853, gyda dau brif gyfnod yn 1888–1912 a 1938–39; bellach yn eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol a’i osod fel mwynglawdd treftadaeth; pyllau agored a ffosydd mawr, gweithfeydd tanddaearol a chyfres anarferol ac eang o draphontydd dŵr a thanciau.Mwynfeydd aur Dolaucothi ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mwynfeydd aur o’r cyfnod Rhufeinig, ac yn ôl pob tebyg cyn hynny, wrth afon Cothi ychydig i’r dwyrain o Bumsaint, rhwng Pumsaint a Chaeo; yr unig fwynfeydd aur yng Nghymru y tu allan i ardal Dolgellau; tystiolaeth archaeolegol i gloddio am aur ddechrau yma yn Oes yr Efydd; defnydd cynnar iawn o bŵer dŵr i weithio morthwylion i falu’r graig; mae ffordd Rufeinig Sarn Helen gerllaw; adfywiwyd am gyfnod byr yn y 19g, ac yn y 1930au bu ymgais i ddarganfod haenau aur newydd; caewyd eto yn 1938; yn eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol o 1941 ac ar agor i’r cyhoedd. |
| Yng ngofal | Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, ers 1941FfynonellauMwynfeydd aur Dolaucothi ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mwynfeydd aur o’r cyfnod Rhufeinig, ac yn ôl pob tebyg cyn hynny, wrth afon Cothi ychydig i’r dwyrain o Bumsaint, rhwng Pumsaint a Chaeo; yr unig fwynfeydd aur yng Nghymru y tu allan i ardal Dolgellau; tystiolaeth archaeolegol i gloddio am aur ddechrau yma yn Oes yr Efydd; defnydd cynnar iawn o bŵer dŵr i weithio morthwylion i falu’r graig; mae ffordd Rufeinig Sarn Helen gerllaw; adfywiwyd am gyfnod byr yn y 19g, ac yn y 1930au bu ymgais i ddarganfod haenau aur newydd; caewyd eto yn 1938; yn eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol o 1941 ac ar agor i’r cyhoedd.Dolaucothi ↗Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol (Saesneg)Tudalen yr Ymddiriedolaeth: yr unig gloddfa aur Rufeinig hysbys yn y DU; dechreuodd y cloddio o leiaf 2,000 o flynyddoedd yn ôl a dod i ben ychydig cyn yr Ail Ryfel Byd; cloddiwyd y gaer Rufeinig ym Mhumsaint yn yr 1980au a’r 1990au. |
Aur cyn Rhufain
Efallai i aur gael ei gymryd yma gyntaf yn Oes yr Efydd, drwy olchi graean yr afon. Dolaucothi yw’r unig le yng Nghymru y tu allan i wregys aur Dolgellau lle cloddiwyd am aur Cymru.FfynonellauDolaucothi Gold Mines ↗Wikipedia (Saesneg)Mwynfeydd Aur Dolaucothi, hefyd Mwynglawdd Aur Ogofau, mwynfeydd Rhufeinig ar yr wyneb a than ddaear yn nyffryn Cothi ger Pumsaint, Sir Gaerfyrddin, ar Ystâd Dolaucothi yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; yr unig fwynfeydd aur Cymreig y tu allan i wregys aur Dolgellau a’r unig fwynfeydd aur Rhufeinig hysbys ym Mhrydain; heneb gofrestredig, bwysig am ddangos technoleg Rufeinig ddatblygedig; efallai i weithio aur ddechrau yn Oes yr Efydd drwy olchi graean yr afon; mae’n debyg i Frontinus, llywodraethwr o OC 74, sefydlu’r gaer ym Mhumsaint, Luentinum yn Ptolemi, a ddaliwyd o tua OC 78 hyd 125; dengys crochenwaith o gronfa Melin-y-Milwyr i’r mwynfeydd gael eu gweithio hyd ddiwedd y 3edd ganrif o leiaf; mae celc o addurniadau aur o’r 18fed ganrif, yn cynnwys tlws olwyn a breichledau neidr, yn yr Amgueddfa Brydeinig; cafodd Henry De la Beche fwyn aur yma yn 1844; daeth y Rhufeiniaid â dŵr ar hyd traphontydd a ffrydiau, y hiraf tua 7 milltir (11 km) o geunant ar afon Cothi â graddiant o 1 mewn 800, a’i storio mewn tanciau i’w ollwng yn rhuthr a sgubai’r pridd ymaith i ddangos y gwythiennau aur (‘hushing’, a ddisgrifiwyd gan Plinius yr Hynaf); dilynodd pyllau agored y gwythiennau; golchai’r dŵr y mwyn mâl hefyd; cafwyd darn o olwyn ddŵr Rufeinig i sychu’r gweithfeydd dwfn yn y 1930au; mae Carreg Pumsaint, â phantiau a wnaed gan forthwyl a weithid gan ddŵr, yn rhoi peth o’r dystiolaeth gynharaf yn unman am forthwylion o’r fath yn malu mwyn.Mwynfeydd aur Dolaucothi ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mwynfeydd aur o’r cyfnod Rhufeinig, ac yn ôl pob tebyg cyn hynny, wrth afon Cothi ychydig i’r dwyrain o Bumsaint, rhwng Pumsaint a Chaeo; yr unig fwynfeydd aur yng Nghymru y tu allan i ardal Dolgellau; tystiolaeth archaeolegol i gloddio am aur ddechrau yma yn Oes yr Efydd; defnydd cynnar iawn o bŵer dŵr i weithio morthwylion i falu’r graig; mae ffordd Rufeinig Sarn Helen gerllaw; adfywiwyd am gyfnod byr yn y 19g, ac yn y 1930au bu ymgais i ddarganfod haenau aur newydd; caewyd eto yn 1938; yn eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol o 1941 ac ar agor i’r cyhoedd.
Dŵr yn erbyn y bryn
Cododd y Rhufeiniaid gaer ym Mhumsaint, a alwent yn Luentinum, ac aethant ati ar lethr y bryn. Daethant â dŵr ar hyd traphontydd a ffrydiau, y hiraf yn rhedeg rhyw saith milltir o geunant ar afon Cothi, a’i storio mewn tanciau mawr. O’i ollwng yn sydyn, sgubai’r dŵr y pridd ymaith i ddangos y graig aur oddi tano. Yna dilynwyd y gwythiennau i lawr mewn pyllau agored a thwneli.FfynonellauDolaucothi Gold Mines ↗Wikipedia (Saesneg)Mwynfeydd Aur Dolaucothi, hefyd Mwynglawdd Aur Ogofau, mwynfeydd Rhufeinig ar yr wyneb a than ddaear yn nyffryn Cothi ger Pumsaint, Sir Gaerfyrddin, ar Ystâd Dolaucothi yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; yr unig fwynfeydd aur Cymreig y tu allan i wregys aur Dolgellau a’r unig fwynfeydd aur Rhufeinig hysbys ym Mhrydain; heneb gofrestredig, bwysig am ddangos technoleg Rufeinig ddatblygedig; efallai i weithio aur ddechrau yn Oes yr Efydd drwy olchi graean yr afon; mae’n debyg i Frontinus, llywodraethwr o OC 74, sefydlu’r gaer ym Mhumsaint, Luentinum yn Ptolemi, a ddaliwyd o tua OC 78 hyd 125; dengys crochenwaith o gronfa Melin-y-Milwyr i’r mwynfeydd gael eu gweithio hyd ddiwedd y 3edd ganrif o leiaf; mae celc o addurniadau aur o’r 18fed ganrif, yn cynnwys tlws olwyn a breichledau neidr, yn yr Amgueddfa Brydeinig; cafodd Henry De la Beche fwyn aur yma yn 1844; daeth y Rhufeiniaid â dŵr ar hyd traphontydd a ffrydiau, y hiraf tua 7 milltir (11 km) o geunant ar afon Cothi â graddiant o 1 mewn 800, a’i storio mewn tanciau i’w ollwng yn rhuthr a sgubai’r pridd ymaith i ddangos y gwythiennau aur (‘hushing’, a ddisgrifiwyd gan Plinius yr Hynaf); dilynodd pyllau agored y gwythiennau; golchai’r dŵr y mwyn mâl hefyd; cafwyd darn o olwyn ddŵr Rufeinig i sychu’r gweithfeydd dwfn yn y 1930au; mae Carreg Pumsaint, â phantiau a wnaed gan forthwyl a weithid gan ddŵr, yn rhoi peth o’r dystiolaeth gynharaf yn unman am forthwylion o’r fath yn malu mwyn.Dolaucothi Gold Mines; Ogofau Gold Mines (NPRN 95142) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: mae’r mwynfeydd yn ymestyn dros ardal o leiaf cilometr ar draws, gyda sawl nodwedd y credir eu bod yn Rhufeinig neu’n gynharach; dechreuodd cloddio a gofnodwyd ar raddfa fach tua 1853, gyda dau brif gyfnod yn 1888–1912 a 1938–39; bellach yn eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol a’i osod fel mwynglawdd treftadaeth; pyllau agored a ffosydd mawr, gweithfeydd tanddaearol a chyfres anarferol ac eang o draphontydd dŵr a thanciau.
Carreg y pum sant
Wrth ochr y ffordd saif Carreg Pumsaint, talp o garreg yn llawn pantiau. Fe’u gwnaed gan forthwyl a yrrid gan ddŵr i falu’r mwyn, ac maent ymhlith yr arwyddion cynharaf yn unman o’r Rhufeiniaid yn defnyddio pŵer dŵr fel hyn. Dengys crochenwaith a gafwyd mewn cronfa o’r enw Melin-y-Milwyr fod y mwynfeydd yn dal i gael eu gweithio’n hwyr yn y drydedd ganrif.FfynonellauDolaucothi Gold Mines ↗Wikipedia (Saesneg)Mwynfeydd Aur Dolaucothi, hefyd Mwynglawdd Aur Ogofau, mwynfeydd Rhufeinig ar yr wyneb a than ddaear yn nyffryn Cothi ger Pumsaint, Sir Gaerfyrddin, ar Ystâd Dolaucothi yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; yr unig fwynfeydd aur Cymreig y tu allan i wregys aur Dolgellau a’r unig fwynfeydd aur Rhufeinig hysbys ym Mhrydain; heneb gofrestredig, bwysig am ddangos technoleg Rufeinig ddatblygedig; efallai i weithio aur ddechrau yn Oes yr Efydd drwy olchi graean yr afon; mae’n debyg i Frontinus, llywodraethwr o OC 74, sefydlu’r gaer ym Mhumsaint, Luentinum yn Ptolemi, a ddaliwyd o tua OC 78 hyd 125; dengys crochenwaith o gronfa Melin-y-Milwyr i’r mwynfeydd gael eu gweithio hyd ddiwedd y 3edd ganrif o leiaf; mae celc o addurniadau aur o’r 18fed ganrif, yn cynnwys tlws olwyn a breichledau neidr, yn yr Amgueddfa Brydeinig; cafodd Henry De la Beche fwyn aur yma yn 1844; daeth y Rhufeiniaid â dŵr ar hyd traphontydd a ffrydiau, y hiraf tua 7 milltir (11 km) o geunant ar afon Cothi â graddiant o 1 mewn 800, a’i storio mewn tanciau i’w ollwng yn rhuthr a sgubai’r pridd ymaith i ddangos y gwythiennau aur (‘hushing’, a ddisgrifiwyd gan Plinius yr Hynaf); dilynodd pyllau agored y gwythiennau; golchai’r dŵr y mwyn mâl hefyd; cafwyd darn o olwyn ddŵr Rufeinig i sychu’r gweithfeydd dwfn yn y 1930au; mae Carreg Pumsaint, â phantiau a wnaed gan forthwyl a weithid gan ddŵr, yn rhoi peth o’r dystiolaeth gynharaf yn unman am forthwylion o’r fath yn malu mwyn.Mwynfeydd aur Dolaucothi ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mwynfeydd aur o’r cyfnod Rhufeinig, ac yn ôl pob tebyg cyn hynny, wrth afon Cothi ychydig i’r dwyrain o Bumsaint, rhwng Pumsaint a Chaeo; yr unig fwynfeydd aur yng Nghymru y tu allan i ardal Dolgellau; tystiolaeth archaeolegol i gloddio am aur ddechrau yma yn Oes yr Efydd; defnydd cynnar iawn o bŵer dŵr i weithio morthwylion i falu’r graig; mae ffordd Rufeinig Sarn Helen gerllaw; adfywiwyd am gyfnod byr yn y 19g, ac yn y 1930au bu ymgais i ddarganfod haenau aur newydd; caewyd eto yn 1938; yn eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol o 1941 ac ar agor i’r cyhoedd.
Aur yn yr Amgueddfa Brydeinig
Mae addurniadau aur a gafwyd yma yn y 1700au, yn eu plith tlws olwyn a breichledau ar ffurf nadroedd, bellach yn yr Amgueddfa Brydeinig.FfynhonnellDolaucothi Gold Mines ↗Wikipedia (Saesneg)Mwynfeydd Aur Dolaucothi, hefyd Mwynglawdd Aur Ogofau, mwynfeydd Rhufeinig ar yr wyneb a than ddaear yn nyffryn Cothi ger Pumsaint, Sir Gaerfyrddin, ar Ystâd Dolaucothi yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; yr unig fwynfeydd aur Cymreig y tu allan i wregys aur Dolgellau a’r unig fwynfeydd aur Rhufeinig hysbys ym Mhrydain; heneb gofrestredig, bwysig am ddangos technoleg Rufeinig ddatblygedig; efallai i weithio aur ddechrau yn Oes yr Efydd drwy olchi graean yr afon; mae’n debyg i Frontinus, llywodraethwr o OC 74, sefydlu’r gaer ym Mhumsaint, Luentinum yn Ptolemi, a ddaliwyd o tua OC 78 hyd 125; dengys crochenwaith o gronfa Melin-y-Milwyr i’r mwynfeydd gael eu gweithio hyd ddiwedd y 3edd ganrif o leiaf; mae celc o addurniadau aur o’r 18fed ganrif, yn cynnwys tlws olwyn a breichledau neidr, yn yr Amgueddfa Brydeinig; cafodd Henry De la Beche fwyn aur yma yn 1844; daeth y Rhufeiniaid â dŵr ar hyd traphontydd a ffrydiau, y hiraf tua 7 milltir (11 km) o geunant ar afon Cothi â graddiant o 1 mewn 800, a’i storio mewn tanciau i’w ollwng yn rhuthr a sgubai’r pridd ymaith i ddangos y gwythiennau aur (‘hushing’, a ddisgrifiwyd gan Plinius yr Hynaf); dilynodd pyllau agored y gwythiennau; golchai’r dŵr y mwyn mâl hefyd; cafwyd darn o olwyn ddŵr Rufeinig i sychu’r gweithfeydd dwfn yn y 1930au; mae Carreg Pumsaint, â phantiau a wnaed gan forthwyl a weithid gan ddŵr, yn rhoi peth o’r dystiolaeth gynharaf yn unman am forthwylion o’r fath yn malu mwyn.
Y mwynwyr olaf
Ailddechreuodd y cloddio ar raddfa fach tua 1853, gyda blynyddoedd prysur o 1888 hyd 1912 a chwilio olaf am haenau newydd yn y 1930au, pan gafwyd darn o olwyn ddŵr Rufeinig yn y gweithfeydd dwfn. Caeodd y mwynglawdd yn 1938–39, ac yn 1941 aeth i ddwylo’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol.FfynonellauDolaucothi Gold Mines; Ogofau Gold Mines (NPRN 95142) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru: mae’r mwynfeydd yn ymestyn dros ardal o leiaf cilometr ar draws, gyda sawl nodwedd y credir eu bod yn Rhufeinig neu’n gynharach; dechreuodd cloddio a gofnodwyd ar raddfa fach tua 1853, gyda dau brif gyfnod yn 1888–1912 a 1938–39; bellach yn eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol a’i osod fel mwynglawdd treftadaeth; pyllau agored a ffosydd mawr, gweithfeydd tanddaearol a chyfres anarferol ac eang o draphontydd dŵr a thanciau.Mwynfeydd aur Dolaucothi ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: mwynfeydd aur o’r cyfnod Rhufeinig, ac yn ôl pob tebyg cyn hynny, wrth afon Cothi ychydig i’r dwyrain o Bumsaint, rhwng Pumsaint a Chaeo; yr unig fwynfeydd aur yng Nghymru y tu allan i ardal Dolgellau; tystiolaeth archaeolegol i gloddio am aur ddechrau yma yn Oes yr Efydd; defnydd cynnar iawn o bŵer dŵr i weithio morthwylion i falu’r graig; mae ffordd Rufeinig Sarn Helen gerllaw; adfywiwyd am gyfnod byr yn y 19g, ac yn y 1930au bu ymgais i ddarganfod haenau aur newydd; caewyd eto yn 1938; yn eiddo i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol o 1941 ac ar agor i’r cyhoedd.Dolaucothi Gold Mines ↗Wikipedia (Saesneg)Mwynfeydd Aur Dolaucothi, hefyd Mwynglawdd Aur Ogofau, mwynfeydd Rhufeinig ar yr wyneb a than ddaear yn nyffryn Cothi ger Pumsaint, Sir Gaerfyrddin, ar Ystâd Dolaucothi yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol; yr unig fwynfeydd aur Cymreig y tu allan i wregys aur Dolgellau a’r unig fwynfeydd aur Rhufeinig hysbys ym Mhrydain; heneb gofrestredig, bwysig am ddangos technoleg Rufeinig ddatblygedig; efallai i weithio aur ddechrau yn Oes yr Efydd drwy olchi graean yr afon; mae’n debyg i Frontinus, llywodraethwr o OC 74, sefydlu’r gaer ym Mhumsaint, Luentinum yn Ptolemi, a ddaliwyd o tua OC 78 hyd 125; dengys crochenwaith o gronfa Melin-y-Milwyr i’r mwynfeydd gael eu gweithio hyd ddiwedd y 3edd ganrif o leiaf; mae celc o addurniadau aur o’r 18fed ganrif, yn cynnwys tlws olwyn a breichledau neidr, yn yr Amgueddfa Brydeinig; cafodd Henry De la Beche fwyn aur yma yn 1844; daeth y Rhufeiniaid â dŵr ar hyd traphontydd a ffrydiau, y hiraf tua 7 milltir (11 km) o geunant ar afon Cothi â graddiant o 1 mewn 800, a’i storio mewn tanciau i’w ollwng yn rhuthr a sgubai’r pridd ymaith i ddangos y gwythiennau aur (‘hushing’, a ddisgrifiwyd gan Plinius yr Hynaf); dilynodd pyllau agored y gwythiennau; golchai’r dŵr y mwyn mâl hefyd; cafwyd darn o olwyn ddŵr Rufeinig i sychu’r gweithfeydd dwfn yn y 1930au; mae Carreg Pumsaint, â phantiau a wnaed gan forthwyl a weithid gan ddŵr, yn rhoi peth o’r dystiolaeth gynharaf yn unman am forthwylion o’r fath yn malu mwyn.
Ffynonellau a darllen pellach
Beth ddigwyddodd yma
Aur Rhufeinig Dolaucothi (archaeoleg)
Mae peirianwyr Rhufeinig yn cloddio am aur yn nyffryn Cothi, gan ddefnyddio dyfrffosydd i olchi’r llethrau. Dyma’r unig fwynglawdd aur Rhufeinig hysbys ym Mhrydain.
Aur Rhufeinig Dolaucothi
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Rhufain yng Nghymru
0 / 4Caerau, mwynglawdd aur a thref gaerog.
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf







