Hanes Cymru / Cymru Rufeinig

Cymru Rufeinig

Tomen y Mur

Caer Rufeinig yn uchel ar y rhostir uwchben Trawsfynydd, gyda’i hamffitheatr fach ei hun a’i maes parêd. Ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi hi yw Mur Castell, llys Ardudwy.

Llun: Caer Rufeinig Tomen y Mur o’r awyr, a’r domen Normanaidd ddiweddarach o fewn ei rhagfuriau · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
AD 78 52.948° N, 3.930° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Ystyr yr enw

Tomen y Mur: tomen y mur, y domen Normanaidd a godwyd o fewn muriau’r gaer Rufeinig

Tomen y Mur

  • Tomen tomen
  • y y fannod
  • Mur mur

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Yn uchel ar y rhostir uwchben Llyn Trawsfynydd mae cloddiau Tomen y Mur, un o’r caerau Rhufeinig gorau ym Mhrydain. Ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi Mur y Castell ydyw, y llys lle gwnaeth Lleu Llaw Gyffes a Blodeuwedd eu cartref.

CodwydOC 77 neu 78, dan Agricola
GadawydTua OC 140
GwarchodHeneb gofrestredig ME078

Tomen y Mur

Daw’r enw o domen castell o ddiwedd yr unfed ganrif ar ddeg sy’n sefyll o fewn y cloddiau Rhufeinig, a godwyd fel bod hen furiau’r gaer yn ffurfio ei beili. Ni wyddys beth oedd enw’r Rhufeiniaid ar y gaer.

Ar Sarn Helen

Safai’r gaer wrth ffordd Rufeinig Sarn Helen, a gellir olrhain olion ei phont dros Nant Tyddyn-yr-ynn islaw Llyn yr Oerfel, y llyn a roddai ddŵr i’r gaer. Rhedai ffordd arall dros y bryniau i Gaer Gai ger Llyn Tegid.

Codi fesul canwriaeth

Ar y dechrau roedd y gaer o bridd a phren, i fil o farchogion mae’n debyg. Tua OC 120 ailgodwyd hi mewn carreg i 500 o filwyr traed. Mae deg maen arysgrifedig yn cofnodi sawl cam o fur a gododd pob canwriaeth o filwyr; mae un ohonynt bellach yn nhafarn y Grapes ym Maentwrog. Ailgodwyd darn o’r mur i ddangos sut yr edrychai unwaith.

Arena ar y rhos

O gwmpas y gaer dengys cloddiau faes ymarfer, baddondy, gwesty i deithwyr, ffyrdd, tomenni claddu ac efallai deml. Mae yno hefyd amffitheatr fechan i’r milwyr, peth prin ym Mhrydain, a oroesodd efallai am na throwyd lle mor unig erioed.

Mur y Castell

Yn hanes Math fab Mathonwy, Pedwaredd Gainc y Mabinogi, rhoddir gwlad Ardudwy i Leu Llaw Gyffes, ac mae ef a Blodeuwedd yn byw yn ei lys ym Mur y Castell.

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf