Hanes Cymru / Cymru Rufeinig

Cymru Rufeinig

Y Gaer, Aberhonddu

Un o gaerau Rhufeinig mwyaf mewndirol Cymru, ar groesffordd ffyrdd Rhufeinig yn nyffryn Wysg i’r gorllewin o Aberhonddu. Mae ei muriau cerrig yn dal i sefyll hyd at dri metr o uchder.

Llun: Muriau carreg a phorth caer Rufeinig Y Gaer ger Aberhonddu · PicturePrince, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. AD 75 51.962° N, 3.449° W Agor mewn map ↗ Ar ein map →

Ystyr yr enw

Y Gaer: y gaer

Y Gaer

  • Y y fannod
  • Gaer caero caer (treiglad meddal: c → g)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Y Gaer ar drum isel lle mae Ysgir yn cwrdd ag Wysg, ddwy filltir i’r gorllewin o Aberhonddu. Cicucium ydoedd, un o’r caerau Rhufeinig mewndirol mwyaf yng Nghymru, cartref 500 o farchogion o Sbaen, ar groesffordd y ffyrdd a glymai dde a chanolbarth Cymru ynghyd.

Enw RhufeinigCicucium
GarsiwnHyd at 500 o farchogion Vettonaidd
Yng ngofalCadw, heneb gofrestredig BR001

Lle cyfarfyddai’r ffyrdd

O’r Gaer rhedai ffyrdd Rhufeinig i’r de i Gaerdydd, Caer-went a Chaerllion, i’r gorllewin drwy Lanymddyfri i Gaerfyrddin, ac i’r gogledd i Gastell Collen. Un ddolen ydoedd mewn cadwyn o gaerau, daith diwrnod o Gobannium yn y Fenni i lawr dyffryn Wysg.

Marchogion o Sbaen

Codwyd y gaer i gatrawd o hyd at 500 o farchogion, yr ala Vettonum, a godwyd gyntaf ymhlith y Vettones yn Sbaen. Ar y dechrau roedd eu stablau o bren, y tu ôl i gloddiau clai â ffens bren ar eu pen. Yn yr ail ganrif ailgododd yr Ail Leng Awgwstaidd y gaer mewn carreg, gyda phencadlys a baddondy, a’i thrwsio eto yn y bedwaredd ganrif.

Candidus

Tyfodd tref fechan y tu allan i’r porth gogleddol. O’r gaer daw carreg fedd marchog ifanc o’r enw Candidus, sydd i’w gweld bellach yn Aberhonddu yn Y Gaer, canolfan ddiwylliannol y dref, sy’n cymryd ei henw o’r gaer.

Cloddio Wheeler

Bu Syr Mortimer Wheeler, un o archaeolegwyr mawr ei ddydd, yn cloddio’r gaer yn 1924–25. Dywed rhai i lawer o’i cherrig gael eu cario ymaith tua 1093 i godi Castell Aberhonddu. Er hynny, mae ei muriau’n dal i sefyll i ryw dri metr mewn mannau, gyda rhannau o dri phorthdy a’r tyrau cornel.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf