Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1941–2011

Y Fonesig Margaret Price

Y soprano o’r Coed-duon a ddaeth yn un o gantorion Mozart a Verdi gorau’r byd, seren opera München am ugain mlynedd.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1941–2011 (wedi’i gofnodi) Y soprano Mozart fawr Cymru’r Ugeinfed Ganrif Cerddoriaeth
Coed-duon, y dref lle ganwyd Margaret Price
Coed-duon, y dref lle ganwyd Margaret Price · Llun: Wikimedia Commons · cwpritchard, CC BY-SA 2.0

Roedd y Fonesig Margaret Price o’r Coed-duon yn soprano a gyfrifid gan arbenigwyr opera ymhlith yr ugain gorau yn y byd. Yn enwog dros nos yn Covent Garden yn ddwy ar hugain, daeth yn gantores glodwiw Mozart a Verdi, serennodd ym München, Efrog Newydd a San Francisco, a daeth adref i Sir Benfro ar ddiwedd ei gyrfa.

Ganed13 Ebrill 1941, y Coed-duon
Bu farw28 Ionawr 2011, yn chwe deg naw
LlaisSoprano, a hyfforddwyd gyntaf yn mezzo-soprano
AnrhydeddauCBE, 1982; Bonesig, 1993

Y Coed-duon#

Ganed Margaret Berenice Price yn y Coed-duon i deulu Cymraeg ei iaith, merch Thomas Glyn Price, pianydd dawnus, a’i wraig Lilian Myfanwy. Roedd gwreiddiau’r teulu yn Aberteifi a gogledd Sir Benfro a threulient eu hafau yn Nhrewyddel.

Yn ysgol Pontllan-fraith bwriadai fod yn athrawes bioleg. Ond pan oedd yn bymtheg trefnodd ei hathro cerdd iddi ganu i Charles Kennedy Scott, a enillodd ysgoloriaeth iddi i Goleg Cerdd y Drindod yn Llundain.

Daeth ei thad, a oedd wedi dymuno gyrfa arall iddi i ddechrau, yn gefnogwr brwdaf iddi, ac ysgrifennodd at y tai opera ar ei rhan.

Enwog dros nos#

Canodd mewn opera gyntaf yn 1962 fel Cherubino yn Priodas Figaro Mozart gydag Opera Cenedlaethol Cymru. Y flwyddyn wedyn, yn Covent Garden, tynnodd y gantores o Sbaen Teresa Berganza yn ôl, a chymerodd Margaret ei lle fel Cherubino. Gwnaeth y perfformiad hi’n enwog dros nos.

Bu’r pianydd a’r arweinydd James Lockhart yn ei hyfforddi am flynyddoedd a helpu ei llais i dyfu o mezzo-soprano yn soprano â nodau uchel disglair. Daeth yn un o sopranos telynegol mwyaf poblogaidd y 1970au a’r 1980au.

Mozart a Verdi#

Canodd i Benjamin Britten ac yn Glyndebourne, ac yn 1972 recordiodd Così fan tutte Mozart gydag Otto Klemperer, a wnaeth ei henw fel cantores Mozart. Yn 1969 canodd gyntaf yn America, fel Pamina yn Y Ffliwt Hud yn San Francisco.

O 1971 yr Almaen oedd ei llwyfan cartref, yn gyntaf yng Nghwlen ac yna yn Opera Talaith München, lle bu’n brif gantores hyd 1999. Yn 1985 gwnaeth ymddangosiad cyntaf llwyddiannus yn y Metropolitan Opera yn Efrog Newydd fel Desdemona yn Otello Verdi.

Canmolwyd ei Desdemona a’i Donna Anna yn Don Giovanni yn eang, ac i’r arweinydd Carlos Kleiber recordiodd Isolde yn Tristan und Isolde Wagner, gyda chlod mawr. Carai’r beirniaid gyfoeth a llyfnder ei llais, a chanodd ganeuon Almaeneg, lieder, ar hyd ei hoes.

Adref i Sir Benfro#

Fe’i gwnaed yn CBE yn 1982 ac yn Fonesig yn 1993. Pan ymddeolodd yn 1999 daeth adref i Gymru, i fyw ger Bae Ceibwr ar arfordir Sir Benfro, lle bridiai a dangosai gŵn.

Mewn cyfweliad i nodi ei phen-blwydd yn saith deg dywedodd ei bod yn fodlon ar ei gyrfa ac wedi canu popeth a fynnai ei ganu. Bu farw yn 2011, ac fe’i cofir fel menyw ddiffuant, ddiymhongar a anelai bob amser at y gorau.

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf