Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Argraffwyd yn 1807 a 1848

Llyfr Sant Catwg

Doethineb Catwg Ddoeth, a gasglwyd gan Iolo Morganwg: dywediadau, trioedd a chyngor yn enw sant mawr Llancarfan.

Llun: Ffenestr liw o Sant Cadog (Saint Cado) yn eglwys Saint-Pierre-Quiberon, Llydaw · FredSeiller, CC0 · Wikimedia Commons

Argraffwydyn y Myvyrian Archaiology, cyfrol III, 1807, ac yn yr Iolo Manuscripts, 1848
Ogasgliadau Iolo Morganwg
Yn enwCadog, sant mawr Llancarfan, a elwid Catwg Ddoeth

Sefydlodd Cadog fab Gwynllyw fynachlog Llancarfan ym Mro Morgannwg, un o ysgolion mawr yr eglwys Gymreig gynnar. Yn nhraddodiad Morgannwg ef oedd Catwg Ddoeth, a chasglodd Iolo Morganwg, gŵr o’r Fro ei hun, lyfr cyfan o ddoethineb yn ei enw.

Doethineb Catwg

Argraffwyd Doethineb Catwg Ddoeth yn nhrydedd gyfrol y Myvyrian Archaiology yn 1807. Mae’n drysorfa o ddywediadau, trioedd a chyngor Cymraeg ar sut i fyw: ar wirionedd a chyfiawnder, ar ddysg a’r iaith, ar ddyletswyddau gŵr da i’w deulu, ei gymdogion a’i wlad. Wedi marw Iolo argraffodd ei fab Taliesin ab Iolo ragor o’r casgliad yn yr Iolo Manuscripts yn 1848.

Ei le

Fel gyda’r drydedd gyfres o drioedd, mae ysgolheigion heddiw yn gweld llaw Iolo ei hun mewn llawer o Lyfr Catwg, ac nid oes copi hŷn o lawer o’i ddywediadau. Ond mae’n casglu doethineb Morgannwg fel y clywodd ac y carodd Iolo hi, a dyfynnwyd ei ddiarhebion mewn cartrefi a chapeli Cymru byth oddi ar hynny.

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan