

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Ysgrifennwyd ddechrau’r 1600au
Marwnad Drudwas
Drudwas fab Tryffin, un o farchogion aur-dafodog llys Arthur, a thri aderyn mawr Llwch Gwin a’i galarodd.
Llun: Y Brenin Arthur yn un o’r Naw Gwron, manylyn o dapestri tua 1385 yn The Cloisters, Efrog Newydd · Unknown weaver, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg, yn Llawysgrif Mostyn 146 |
|---|---|
| Iaith | Cymraeg, rhyddiaith gyda dau englyn |
| Pobl | Drudwas fab Tryffin, ei chwaer Erdudfyl, Arthur, Llywarch Hen |
| Creaduriaid | Adar Llwch Gwin, adar mawr tebyg i griffwniaid |
Mae Drudwas fab Tryffin yn marchogaeth drwy’r hen draddodiad Cymreig. Fe’i henwir ymhlith gwŷr Arthur yn Culhwch ac Olwen, mae ei chwaer Erdudfyl yn un o arglwyddesau eurdorchog llys Arthur, ac mae triawd diweddarach yn ei gyfrif ymhlith tri marchog eurdafodiog y llys, gydag Eliwlod a Gwalchmai: ni wrthododd unrhyw frenin nac arglwydd wrando arnynt, a beth bynnag a geisient, fe’i caent.FfynhonnellDrudwas ap Tryffin ↗Wikipedia (Saesneg)Drudwas yn Culhwch ac Olwen, yn y trioedd, a chwedl ei farwolaeth.
Y chwedl
Roedd gan Drudwas dri aderyn mawr, Adar Llwch Gwin, a roddwyd iddo gan ei wraig, a gwnaent beth bynnag a archai eu meistr. Pennwyd diwrnod a maes i Drudwas ac Arthur gyfarfod mewn ymladd un-ac-un, ac nid oedd neb arall i ddod. Anfonodd Drudwas ei adar o’i flaen a dweud wrthynt am ladd y cyntaf a ddeuai i’r maes. Ond daliodd ei chwaer, a garai’r ddau, Arthur yn ôl ar ei ffordd. O’r diwedd daeth Drudwas ei hun i’r maes, gan dybio bod Arthur wedi marw, a disgynnodd yr adar arno. Yn uchel yn yr awyr adnabuont eu meistr, a daethant i lawr i’r ddaear gyda’r oernad dostaf a glywyd erioed.FfynhonnellThe Death of Drudwas ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Mostyn 146, dechrau’r ail ganrif ar bymtheg (Saesneg)Y chwedl a’i dau englyn, yng Nghymraeg y llawysgrif.
Cân yr adar
Dywed y chwedl i alarnad yr adar dros Drudwas gael ei chofio, ac i Lywarch Hen gymryd ohoni destun englyn. Mae dau englyn yn dilyn yn y llawysgrif.FfynhonnellThe Death of Drudwas ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Mostyn 146, dechrau’r ail ganrif ar bymtheg (Saesneg)Y chwedl a’i dau englyn, yng Nghymraeg y llawysgrif.
Englyn Drudwas
Hen chwedl mewn llyfr ifanc
O’r 1600au y mae’r llawysgrif, ac efallai i’r chwedl gymryd y ffurf hon yn y bymthegfed ganrif, ond mae Adar Llwch Gwin yn llawer hŷn: roedd beirdd y tywysogion eisoes yn defnyddio’u henw am ryfelwyr dewr. Argraffodd yr ysgolhaig Rachel Bromwich y chwedl yn ei hargraffiad o’r trioedd.FfynhonnellDrudwas ap Tryffin ↗Wikipedia (Saesneg)Drudwas yn Culhwch ac Olwen, yn y trioedd, a chwedl ei farwolaeth.
Culhwch ac Olwen → Trioedd Ynys Prydain → Pob hen destun Cymraeg →
Pobl y testun
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

