
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Ysgrifennwyd tua 1550–1562
Clustiau March
Roedd gan March fab Meirchion glustiau ceffyl, a dim ond ei farbwr a wyddai, nes i’r brwyn wrth y dŵr ddweud wrth lys Maelgwn Gwynedd.
Llun: Pentref Aberffraw a’i hen bont, unwaith yn llys brenhinol tywysogion Gwynedd · Chris Heaton, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | tua 1550–1562, yn Llawysgrif Peniarth 134 |
|---|---|
| Iaith | Cymraeg |
| Pobl | March fab Meirchion, ei farbwr, a phibyddion Maelgwn Gwynedd |
| Y jôc | march yw’r gair Cymraeg am geffyl |
Mae March fab Meirchion yn un o ffigurau mawr yr hen drioedd: un o dri llyngesog Ynys Prydain, ac ewythr Trystan, y mae ei gariad at wraig March, Esyllt, yn un o storïau serch mawr Ewrop.FfynhonnellMarch ap Meirchion ↗Wikipedia (Saesneg)Y Brenin March yn nhraddodiad Cymru: y trioedd, Trystan ac Esyllt, a chlustiau’i farch. Yn yr unfed ganrif ar bymtheg ychwanegodd achydd, wrth ysgrifennu ach Iarddur, arglwydd yng Ngwynedd a olrheiniai ei dras o March, chwedl fer ar ddiwedd yr ach.FfynhonnellKing March’s Ears ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Peniarth 134, ar ôl Rachel Bromwich (Saesneg)Y chwedl fer a ysgrifennwyd ar ôl ach Iarddur, arglwydd yng Ngwynedd.
Y chwedl
Roedd gan March glustiau ceffyl, ac nid oedd neb yn gwybod ond ei farbwr, nad oedd yn meiddio dweud rhag colli ei ben. Bwytaodd y gyfrinach y barbwr nes iddo fynd yn sâl, a gwelodd y meddyg a ddaeth ato fod rhywbeth cudd yn ei ladd, a dywedodd wrtho am ei ddweud wrth y ddaear. Felly y gwnaeth y barbwr, a gwellhaodd. Tyfodd brwyn teg ar y fan honno. Adeg gwledd fawr daeth pibyddion Maelgwn Gwynedd heibio, gweld y brwyn teg, eu torri a gwneud pibau ohonynt, a chanu gerbron y brenin. Ond ni chanai’r pibau ddim ond ‘Clustiau march i March ap Meirchion!’FfynhonnellKing March’s Ears ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Peniarth 134, ar ôl Rachel Bromwich (Saesneg)Y chwedl fer a ysgrifennwyd ar ôl ach Iarddur, arglwydd yng Ngwynedd.
Chwedl a adroddir drwy’r byd
Adroddir yr un stori am y Brenin Midas yng Ngwlad Groeg, ac am frenhinoedd yn Iwerddon a Llydaw. Yn Gymraeg mae gan y chwedl ei chwarae ar eiriau ei hun, oherwydd ystyr enw’r brenin yw ceffyl, a gwnaed enw ei dad, Meirchion, o’r un gair. Argraffodd Rachel Bromwich hi yn ei hargraffiad mawr o’r trioedd, Trioedd Ynys Prydein.FfynhonnellKing March’s Ears ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Peniarth 134, ar ôl Rachel Bromwich (Saesneg)Y chwedl fer a ysgrifennwyd ar ôl ach Iarddur, arglwydd yng Ngwynedd.
March yng Nghymru
Mae traddodiad Cymru yn rhoi tiroedd i March yng Ngwynedd ac yng Nghernyw, ac mae’r trioedd yn ei gyfrif ymhlith gwŷr mawr dyddiau Arthur. Adroddir chwedl Trystan ac Esyllt, lle daw Arthur i dorri’r ddadl rhwng March a Thrystan, ar ein tudalen am chwedlau Edward Lhuyd.
Trioedd Ynys Prydain → Trystan ac Esyllt → Pob hen destun Cymraeg →
Pobl y testun
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

