Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Wedi’i chadw mewn llyfr o tua 1445

Peiryan Faban

Myrddin yn sôn am Aedan yn croesi’r môr, am Rydderch Hael, ac am Wenddolau a brwydr Arfderydd.

Llun: Tudalen o’r Cwta Cyfarwydd, llyfr y daroganau a ysgrifennwyd tua 1445 · Dafydd the scribe; National Library of Wales (Peniarth MS 50), CC0 · Wikimedia Commons

Cedwir ynLlawysgrif Peniarth 50, Y Cwta Cyfarwydd, a ysgrifennwyd tua 1445
LlaisMyrddin fab Morfryn
PoblAedan o Ddál Riata, Rhydderch Hael, Gwenddolau, Gwenddydd
Golygwyd ganA. O. H. Jarman, 1952

Y Cwta Cyfarwydd yw llyfr bach daroganau Cymru, a ysgrifennwyd tua 1445. Ymhlith ei gerddi yn llais Myrddin mae un y mae ei phenillion yn dechrau â’r geiriau Peiryan faban, ‘fab gorchmynnol’ neu ‘arglwydd ifanc’. Golygodd yr ysgolhaig A. O. H. Jarman, a dreuliodd ei oes ar gerddi Myrddin, hi yn 1952.

Gogledd yr hen Gymry

Fel cerddi Myrddin yn Llyfr Du Caerfyrddin, mae Peiryan Faban yn edrych yn ôl at yr Hen Ogledd, y teyrnasoedd Cymraeg rhwng Clud a Merswy. Mae’n sôn am Aedan yn croesi’r môr llydan gyda llu o Fanaw, am y gwrthdaro rhwng Rhydderch Hael ac Aedan a glywir o’r Gogledd i’r De, ac am ladd brodyr Myrddin gyda Gwenddolau. Roedd Aedan fab Gabrán yn frenin Dál Riata ddiwedd y chweched ganrif, a Rhydderch Hael yn frenin Ystrad Clud yn Nhumbarton: brenhinoedd go iawn o amser Arfderydd.

O Peiryan Faban

Aedan a dyuydd o dramwy mor llydan.Daw Aedan, gan groesi’r môr llydan,A llu o vanaw a gyuyt ganthaw.a chyfyd llu o Fanaw gydag ef.o gyfrang ryderch ac aedan clotleu.Am gyfarfod Rhydderch ac Aedan clodfawr,mor hygleu y clywir or gogledd yr deheu.mor uchel y clywir ef o’r Gogledd i’r De.
Llawysgrif Peniarth 50, Y Cwta Cyfarwydd, tua 1445

Myrddin yn cofio

Mewn un pennill mae Myrddin yn cofio’r dyddiau pan eisteddai yn y neuadd wedi’i wisgo mewn coch a phorffor, ac yn eu cyferbynnu â’i fywyd gwyllt yn awr. Geilw ei hun yn ‘Myrddin fab Morfryn’, gynt yn hebog gwyn mewn brwydr, ac mae’n galaru am Wenddolau a’i wŷr. Dywed wrth Wenddydd, ei chwaer, beth a ddaw pan wawrio’r dydd, ac mae’n gorffen â gweddi y caiff, ar ôl yr hir orwedd yn y bedd, godi i fod gydag Iesu.

Cerdd heb gyfieithiad

Nid oes cyfieithiad Saesneg llawn o Peiryan Faban wedi’i argraffu eto, sy’n ei gwneud yn un o’r lleiaf adnabyddus o holl gerddi Myrddin. Mae’n haeddu gwell: mae ei phenillion yn cario enwau byd cyfan yr Hen Ogledd yn llais ei broffwyd mwyaf.

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf