
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Cyn 1150
Eiry mynydd: englyn Hen Gymraeg
Tair llinell o Hen Gymraeg a gafwyd ar hen siarter: y copi hynaf o bennill a gadwodd Llyfr Coch Hergest dair canrif yn ddiweddarach.
Llun: Golwg o ymyl copa’r Wyddfa i lawr at Lyn Llydaw, gyda chrib Crib Goch · Julian Herzog (Website), CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | cyn tua 1150, a’i gopïo ar siarter o tua 1270 |
|---|---|
| Iaith | Hen Gymraeg |
| Cedwir yn | y Llyfrgell Brydeinig, Siarter Harley 75 C 38 |
| Darganfuwyd gan | yr hanesydd F. G. Cowley, a’i cyhoeddodd yn 1974 |
Mae’r rhan fwyaf o gerddi cynnar Cymru wedi dod i lawr atom yn llyfrau mawr y drydedd ganrif ar ddeg a’r bedwaredd ganrif ar ddeg. Mae hwn yn wahanol. Ysgrifennwyd tair llinell o englyn ar siarter, gweithred gyfreithiol ar dir, yn yr hen law ynysol ac mewn sillafu Hen Gymraeg. Perthyn y siarter ei hun i tua 1270, ond mae’r iaith a’r llythrennau yn llawer hŷn, a dyddiodd Kenneth Jackson y pennill i gyfnod cyn 1150. Roedd y copïydd yn copïo o lyfr hŷn nag unrhyw un sydd wedi goroesi.FfynonellauAn Old Welsh Englyn in Harley Charter 75 C 38F. G. Cowley, Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd 25 (1974), tt. 407–417 (Saesneg)Darganfod yr englyn ar siarter yn y Llyfrgell Brydeinig, gyda’i ddyddiad a’i iaith.Eiri mynyd ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Siarter Harley 75 C 38 (Saesneg)Y tair llinell mewn Hen Gymraeg, ochr yn ochr â’r un llinellau yn Llyfr Coch Hergest.
Eira mynydd, mewn Hen Gymraeg
Yr un llinellau dri chan mlynedd yn ddiweddarach
Mae’r un tair llinell yn agor pennill yn Llyfr Coch Hergest, a ysgrifennwyd tua 1400, yn y gyfres hir o englynion sy’n dechrau Eiry mynydd.FfynhonnellEiri mynyd ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Siarter Harley 75 C 38 (Saesneg)Y tair llinell mewn Hen Gymraeg, ochr yn ochr â’r un llinellau yn Llyfr Coch Hergest. O’u gosod ochr yn ochr, mae’r ddau gopi yn dangos yr iaith Gymraeg yn tyfu: aeth guynt yn gỽynt, nem yn nef, nert yn nerth, cyscy yn kyscu. Yr un geiriau ydynt, wedi’u sillafu fel y clywai pob oes hwy.
Yr un llinellau yn Llyfr Coch Hergest
Pwy oedd Gwrnerth?
Canu gwirebol yw’r englynion sy’n dechrau ‘eira mynydd’: mae pob pennill yn agor â darlun o fyd natur ac yn troi at ddoethineb am bobl. Yma mae’r bardd yn gosod y gaeaf ar y mynydd wrth ochr gŵr sy’n cysgu pan ddylai fod yn effro, ac yn rhoi ei ffydd ei hun yng Nghreawdwr y nef. Enw o’r hen ganu yw Gwrnerth: mae’r Llyfr Coch hefyd yn cadw ymddiddan mewn englynion rhwng Llywelyn a Gwrnerth. Pwy bynnag ydoedd, gofynnwyd yr un cwestiwn iddo ers naw can mlynedd.
Llyfr Coch Hergest → Englynion y Juvencus → Pob hen destun Cymraeg →
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf