Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Fe’i lluniwyd yn niwedd y 1400au

Marwnad Siôn y Glyn

Tad yn galaru am ei fachgen bach, a fu farw’n bump oed: ei afalau a’i gerrig gwynion, ei gleddyf pren, ei bêl fach. Un o’r cerddi mwyaf dirdynnol yn y Gymraeg.

Llun: Ei enw yn ei law ei hun · Lewys Glyn Cothi, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

BarddLewys Glyn Cothi
Iei fab Siôn, a fu farw’n bump oed
Ffurfcywydd marwnad

Ganwyd Lewys Glyn Cothi, a fedyddiwyd yn Llywelyn, yn y 1420au ger fforest frenhinol Glyn Cothi yn Sir Gaerfyrddin. Roedd yn un o feirdd prysuraf ei oes: mae 238 o’i awdlau a’i gywyddau wedi goroesi, i’r Tuduriaid, Syr Rhys ap Thomas, Gruffudd ap Nicolas a theuluoedd ledled Cymru, o Fôn i Went. Gallai ysgrifennu, peth prin bryd hynny, a chedwir rhai o’i gerddi yn ei law ei hun. Ond y gerdd o’i eiddo a gâr pobl fwyaf yw’r un a luniodd i’w fab bach.

Un mab

Un mab oedd degan i mi,Un mab oedd fy nhrysor i;Dwynwen! gwae ’i dad o’i eni!Dwynwen! gwae ei dad iddo gael ei eni!
Lewys Glyn Cothi, Marwnad Siôn y Glyn, yr agoriad

Byd bachgen bach

Mae Lewys yn galw ar Ddwynwen, santes y cariadon, ac yna’n cofio’r bachgen. Carai Siôn afalau melys ac adar a cherrig gwynion. Roedd ganddo fwa a chleddyf pren. Roedd ofn y bib a’r bwbach arno, ymbiliai ar ei fam am bêl fach, canai i bawb, sorrai wrth ei dad a chymodi eto er mwyn ysglodyn neu bâr o ddis.

Bwa a chleddyf pren

Afal pêr ac ederynAfal melys ac aderynA garai ’r gwas, a gro gwyn;a garai’r bachgen, a cherrig gwynion;Bwa o flaen y ddraenen,bwa o’r ddraenen,Cleddau digon brau o bren;cleddyf o bren digon brau;Ofni’r bib, ofni’r bwbach,ofni’r bib, ofni’r bwci,Ymbil â’i fam am bêl fach;ymbil ar ei fam am bêl fach.
Lewys Glyn Cothi, Marwnad Siôn y Glyn

Fy mwa, fy saeth

Mae Lewys yn gofyn pam na all Siôn fyw eto, fel y gwnaeth Lasarus, pan gododd Sant Beuno saith o’r meirw. Yna mae’n pentyrru enwau ar y plentyn: fy mwa, fy saeth, fy nghannwyll, fy nghân, fy ehedydd. Galar pob rhiant a gollodd blentyn yw’r galar yn y llinellau hyn.

Yn iach

Mae’r gerdd yn gorffen â rhes o ffarwelio: â’r wên, â’r chwerthin, â’r cnau benthyg, â’r bêl a’r canu.

Yn iach i’r bêl

Ac yn iach bellach i’r bêl,Ac yn iach bellach i’r bêl,Ac yn iach ganu uchel;ac yn iach i’r canu uchel;Ac yn iach, fy nghâr arab,ac yn iach, fy nghariad llawen,Iso’n fy myw, Siôn fy mab!tra byddaf byw, Siôn fy mab!
Lewys Glyn Cothi, Marwnad Siôn y Glyn, y llinellau olaf

Pobl y testun

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf