Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Fe’i lluniwyd tua 1400–1430

Gwagedd y Byd, gan Siôn Cent

Pregeth Siôn Cent ar gân: mae’r gŵr cyfoethog a ddygodd dir ei gymdogion yn gorwedd mewn saith troedfedd o bridd, ac nid oes gan ei enaid ddim ond a wnaeth er Duw.

Llun: Eglwys adfeiliedig a rhes ddwyreiniol Abaty Glyn y Groes ger Llangollen, oddi uchod · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

BarddSiôn Cent
Testungwagedd cyfoeth a diwedd pob dyn
Ffurfcywydd o tua naw deg o linellau

Canai Siôn Cent rhwng tua 1400 a 1430. Fe’i cysylltir â Brycheiniog, a folodd mewn cerdd ei hun, ac â gororau Euas ac Erging, ac mae traddodiad iddo farw yn Llan-gain ar lan Mynwy. Saif ar wahân i feirdd eraill ei oes: yn lle moli arglwyddi, pregethai iddynt.

Trachwant y cyfoethog

Mae’r gerdd yn agor gyda gŵr balch heddiw, yn gwisgo modrwyau aur a meini. Mae’n dwyn tyddyn y dyn dall ac erw ei gymydog, yr ŷd o dan yr onnen a gwair y dyn gwirion. Yfory gorwedd yn y pridd heb ddim, ei wely’n isel a’i nenbren wrth ei dalcen, ei grys yn amdo a’i dŷ’n gist dderw.

Saith droedfedd

Diddim ydyw o dyddynNid oes dim o’i dyddynOnd saith droedfedd, diwedd dyn.ond saith troedfedd, diwedd dyn.
Siôn Cent, Gwagedd y Byd

Ble maen nhw nawr?

Yna daw’r darn enwocaf, rhes hir o gwestiynau. Ble mae’r tyrau teg, y llysoedd lawer, yr eog, y cig rhost a’r cogyddion, y seler win, y siwrnai i Loegr, y beirdd teg, y cŵn a’r meirch mawr, y trysor ar dir a môr?

Mae’r tyrau teg?

Mae’r tyrau teg? Mae’r tref tad?Ble mae’r tyrau teg? Ble mae cartref y tad?Mae’r llysoedd aml? Mae’r lleisiad?Ble mae’r llysoedd lawer? Ble mae’r eog?Mae’r tai cornogion? Mae’r tir?Ble mae’r tai talcennog? Ble mae’r tir?Mae’r swyddau mawr, os haeddir?Ble mae’r swyddi mawr, os oeddent yn haeddiannol?
Siôn Cent, Gwagedd y Byd

Dim ond a wnaeth er Duw

Mae ateb Siôn Cent yn blaen. Yn y bedd nid oes gan yr enaid na phlas nac urddas, dim ond y da a wnaeth er Duw. Rhoddodd Ifor Williams, a olygodd ei gerddi, y teitl Gwagedd ac Oferedd y Byd i hon.

Dim ond a wnaeth er Duw

Yno ni bydd i’r enaidYno ni fydd gan yr enaidNa phlas, nag urddas, na phlaid,na phlas, nac urddas, na phlaid,Na gwiw addurn, na geudduw,nac addurn gwych, na gau dduw,Na dim, ond a wnaeth er Duw.na dim ond yr hyn a wnaeth er mwyn Duw.
Siôn Cent, Gwagedd y Byd

Dadleuodd Siôn Cent hefyd â’r beirdd eraill am yr awen, rhodd y farddoniaeth. Dywedai fod dwy awen, un oddi wrth Dduw ac un o’r byd, ac atebodd Rhys Goch Eryri ef ar gân, gan amddiffyn rhodd y beirdd fel peth sanctaidd. Parhaodd y ddadl am genedlaethau.

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf