Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Seintiau

682 OC

Cadwaladr

Mae Cadwaladr o Wynedd yn marw. Mae’r beirdd yn ei alw’n frenin olaf y Brythoniaid ac yn darogan ei ddychwelyd, ac yn ddiweddarach mae Harri Tudur yn cario ei ddraig goch.

Llun: Cadwaladr Fendigaid mewn ffenestr yn ei eglwys yn Llangadwaladr, Môn. · Tipcake, CC0 · Wikimedia Commons

682 OCOes y SeintiauAr y llinell amser (cronicl cynnar:Annales Cambriae, y 10fed ganrif)
Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 682, medd Blwyddnodau Cymru, bu pla mawr ym Mhrydain, y bu farw Cadwaladr fab Cadwallon ynddo. Roedd yn frenin Gwynedd, a gwnaeth y beirdd ef yn frenin olaf y Brythoniaid, yr un a ddeuai’n ôl i ennill yr ynys yn ôl.

PrydBu farw 682
BleGwynedd; ei eglwys yw Llangadwaladr ym Môn
EnwCadwaladr Fendigaid

Brenin a sant#

Ychydig a wyddys am ei deyrnasiad. Mae’r achau Cymraeg canoloesol yn ei gyfrif yn sant, ac fe’i gelwir yn Gadwaladr Fendigaid. Enwyd eglwys Llangadwaladr ym Môn ar ei ôl, a chredir ei bod yn sefydliad cynnar.

‘Catgualart filius Catguolaun obiit’: marw Cadwaladr fab Cadwallon ym Mlwyddnodau Cymru, mewn llawysgrif o tua 1100.
‘Catgualart filius Catguolaun obiit’: marw Cadwaladr fab Cadwallon ym Mlwyddnodau Cymru, mewn llawysgrif o tua 1100. · Llun: Unknown medieval scribe, Public domain, Wikimedia Commons

Yr un a ddaw’n ôl#

Yn Armes Prydein, cerdd o’r 900au, Cadwaladr a Chynan yw’r arweinwyr a fydd yn gyrru’r Saeson o Brydain. Gwnaeth Sieffre o Fynwy ef yn olaf o frenhinoedd y Brythoniaid, a ildiodd ei orsedd a marw yn Rhufain.

Pan orymdeithiodd Harri Tudur i Bosworth yn 1485, pwysleisiodd ei ddilynwyr ei dras o Gadwaladr, ac yn y ganrif nesaf daeth y ddraig goch i gael ei galw’n Ddraig Goch Cadwaladr.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Melangell ym Mhennant (cronicl cynnar:Buchedd Melangell, diwedd yr Oesoedd Canol)

    Yn ôl traddodiad, rhoddodd Melangell loches i ysgyfarnog rhag cŵn y Brenin Brochwel ym Mhennant, a rhoddodd yntau’r cwm iddi’n noddfa am byth.

    Melangell ym Mhennant
  2. Ffynnon Gwenfrewi (cronicl cynnar:Buchedd Gwenfrewi, y 12fed ganrif)

    Yn ôl traddodiad, tarddodd ffynnon lle syrthiodd Gwenfrewi, a chododd Beuno hi’n fyw. Mae Treffynnon wedi denu pererinion byth oddi ar hynny.

    Ffynnon Gwenfrewi
  3. Carreg Cadfan (wedi’i gofnodi)

    Cerfir colofn yn Nhywyn ym Meirionnydd â geiriau mewn Hen Gymraeg, yr arysgrif Gymraeg hynaf y gwyddys amdani.

    Carreg Cadfan
  4. Cymru’n derbyn Pasg Rhufain (wedi’i gofnodi)

    Dan arweiniad yr Esgob Elfodd, mae eglwys Cymru yn cytuno i ddyddio’r Pasg yn null Rhufain, gan ddod â rhwyg hir â gweddill Cristnogaeth y gorllewin i ben.

    Cymru’n derbyn Pasg Rhufain

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf