Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Seintiau

c. 660 OC

Ffynnon Gwenfrewi

Yn ôl traddodiad, tarddodd ffynnon lle syrthiodd Gwenfrewi, a chododd Beuno hi’n fyw. Mae Treffynnon wedi denu pererinion byth oddi ar hynny.

Llun: Y pwll ymdrochi a chapel y ffynnon o’r Oesoedd Canol diweddar yn Ffynnon Gwenffrewi, Treffynnon · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

c. 660 OCOes y SeintiauFfynnon GwenffrewiAr y llinell amser (cronicl cynnar:Buchedd Gwenfrewi, y 12fed ganrif)
Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn Nhreffynnon mae ffynnon yn tarddu sydd wedi denu pererinion ers canrifoedd. Mae traddodiad Cymru yn dal iddi darddu o’r ddaear lle syrthiodd pen Gwenfrewi, a dorrwyd gan Garadog pan na ildiai iddo, ac i Feuno Sant, ei hewythr, ei hadfer yn fyw.

PrydY 600au
BleTreffynnon, Sir y Fflint
HeddiwCysegrfa genedlaethol ers Tachwedd 2023

Santes y ffynnon#

Bu Gwenfrewi fyw, medd yr hanes, a daeth yn abades yng Ngwytherin. Yn 1137 cymerodd Abaty Amwythig ei gweddillion.

Daeth brenhinoedd i’r ffynnon: Rhisiart II yn 1398, yr ymweliad brenhinol cyntaf y gwyddys amdano, Harri IV yn 1403, ac Iago II yn 1687. Drwy’r Diwygiad, pan dawelodd cysegrfeydd eraill, parhaodd y pererinion i ddod, a gelwir Treffynnon yn Lourdes Cymru.

Capel y ffynnon#

Talwyd am y capel dros y ffynnon gan yr Abad Tomos Pennant o Ddinas Basing tua 1512, ac roedd ei do yn ei le erbyn tua 1525; mae traddodiad hefyd yn ei briodoli i’r Arglwyddes Margaret Beaufort, mam Harri VII. Yn Nhachwedd 2023 enwyd y ffynnon yn gysegrfa genedlaethol.

Cyn ac wedyn

  1. Cadwallon yn trechu Northumbria (cronicl cynnar:Beda, 731; Annales Cambriae, y 10fed ganrif)

    Mae Cadwallon ap Cadfan o Wynedd a Phenda o Fersia yn lladd y Brenin Edwin yn Hatfield Chase, y fuddugoliaeth Frythonig fawr olaf dros y Saeson am ganrifoedd.

    Cadwallon yn trechu Northumbria
  2. Melangell ym Mhennant (cronicl cynnar:Buchedd Melangell, diwedd yr Oesoedd Canol)

    Yn ôl traddodiad, rhoddodd Melangell loches i ysgyfarnog rhag cŵn y Brenin Brochwel ym Mhennant, a rhoddodd yntau’r cwm iddi’n noddfa am byth.

    Melangell ym Mhennant
  3. Cadwaladr (cronicl cynnar:Annales Cambriae, y 10fed ganrif)

    Mae Cadwaladr o Wynedd yn marw. Mae’r beirdd yn ei alw’n frenin olaf y Brythoniaid ac yn darogan ei ddychwelyd, ac yn ddiweddarach mae Harri Tudur yn cario ei ddraig goch.

    Cadwaladr
  4. Carreg Cadfan (wedi’i gofnodi)

    Cerfir colofn yn Nhywyn ym Meirionnydd â geiriau mewn Hen Gymraeg, yr arysgrif Gymraeg hynaf y gwyddys amdani.

    Carreg Cadfan

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf