Am ganrifoedd cadwai eglwys y Brythoniaid y Pasg yn ôl ei chyfrif ei hun. Yn 768, medd Blwyddnodau Cymru, newidiwyd y Pasg ymhlith y Brythoniaid, ar y Sul, gydag Elfoddw, gwas Duw, yn ei gywiro.FfynhonnellAnnales Cambriae, the years 447 to 798 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)516: Brwydr Baddon, lle cariodd Arthur Groes ein Harglwydd Iesu Grist am dri diwrnod a thair nos ar ei ysgwyddau, a’r Brythoniaid a orfu. 537: Gwaith Camlan, lle syrthiodd Arthur a Medrawd, a bu pla ym Mhrydain ac Iwerddon. 547: y farwolaeth fawr y bu farw Maelgwn, brenin Gwynedd, ynddi, gydag ychwanegiad diweddarach am ei hun yn llys Rhos a’r fad felen. 570: bu farw Gildas, doethaf y Brythoniaid. 573: brwydr Arfderydd rhwng meibion Eliffer a Gwenddolau fab Ceidio, lle syrthiodd Gwenddolau, a Myrddin yn gwallgofi. 580: bu farw Gwrgi a Peredur, meibion Eliffer. 584: claddu Deiniol y Bangorau. Wedi 601: bu farw Gregori yng Nghrist, a’r esgob Dewi o Fynyw hefyd. 612: marw Cyndeyrn a’r esgob Dyfrig. 613: brwydr Caerlleon; yno bu farw Selyf fab Cynan, a hunodd Iago fab Beli. 629: gwarchae ar y brenin Cadwallon yn ynys Glannog. 630: brwydr Meigen, lle lladdwyd Edwin a’i ddau fab. 682: pla mawr ym Mhrydain, y bu farw Cadwaladr fab Cadwallon ynddo. 768: newidiwyd y Pasg ymhlith y Brythoniaid, ar y Sul, gydag Elfoddw, gwas Duw, yn ei gywiro. 778: Offa’n anrheithio’r Brythoniaid deheuol. 784: Offa’n anrheithio Prydain yn yr haf.
| Pryd | 768 |
|---|---|
| Pwy | Elfodd, ‘archesgob Gwynedd’ |
| Bu farw | 809 |
Elfodd#
Mae Brut y Tywysogion yn galw Elfodd yn archesgob Gwynedd. Yn ŵr ifanc mae’n debyg iddo fod yn gysylltiedig â’r fynachlog yng Nghaergybi, a bu farw yn 809.FfynhonnellElfodd ↗Wikipedia (Saesneg)Elfodd (Elfoddw), esgob o Gymro a fu farw yn 809; priodolir iddo berswadio eglwys Cymru i dderbyn y dull Rhufeinig o gyfrif y Pasg, a dderbyniwyd mewn mannau eraill ym Mhrydain yn Synod Whitby yn 664; dywed Brut y Tywysogion i’r Pasg gael ei symud i’r Brythoniaid yn 768, gydag Elfodd gwas Duw yn ei symud, ac mae’n ei alw’n archesgob Gwynedd; yn ŵr ifanc mae’n debyg iddo fod yn gysylltiedig â’r fynachlog yng Nghaergybi; mae awdur yr Historia Brittonum yn galw’i hun yn ddisgybl i Elfodd, yn ei alw’n esgob sanctaidd iawn, ac yn dweud iddo astudio gweithiau Beda.
Galwodd awdur yr Historia Brittonum ei hun yn ddisgybl i Elfodd, a’i enwi’n esgob sanctaidd iawn a fu’n astudio gweithiau Beda.FfynonellauElfodd ↗Wikipedia (Saesneg)Elfodd (Elfoddw), esgob o Gymro a fu farw yn 809; priodolir iddo berswadio eglwys Cymru i dderbyn y dull Rhufeinig o gyfrif y Pasg, a dderbyniwyd mewn mannau eraill ym Mhrydain yn Synod Whitby yn 664; dywed Brut y Tywysogion i’r Pasg gael ei symud i’r Brythoniaid yn 768, gydag Elfodd gwas Duw yn ei symud, ac mae’n ei alw’n archesgob Gwynedd; yn ŵr ifanc mae’n debyg iddo fod yn gysylltiedig â’r fynachlog yng Nghaergybi; mae awdur yr Historia Brittonum yn galw’i hun yn ddisgybl i Elfodd, yn ei alw’n esgob sanctaidd iawn, ac yn dweud iddo astudio gweithiau Beda.History of the Britons (Historia Brittonum) ↗tua 829; cyfieithiad Saesneg J. A. Giles; Project Gutenberg (Saesneg)Yna yr ymladdodd Arthur fawrfrydig, gyda holl frenhinoedd a llu Prydain, yn erbyn y Saeson, hyd at fryn Baddon. Y beirdd cyntaf: Talhaearn Tad Awen, Aneirin, Taliesin, Blwchfardd a Chian. Mae’r cyfrif yn rhedeg hyd bedwaredd flwyddyn y Brenin Merfyn, a gelwir yr awdur yn ddisgybl i Sant Elfoddw.
Pam roedd y Pasg o bwys#
Pan gyfarfu Awstin â’r esgobion Brythonig, cadw’r Pasg ar yr amser priodol oedd y peth cyntaf a ofynnodd ganddynt, a gwrthodasant. Derbyniodd eglwys Lloegr y cyfrif Rhufeinig yn Synod Whitby yn 664. Dros ganrif a hanner wedi i’r esgobion sefyll yn gadarn, daeth Elfodd ag eglwys Cymru i gytgord â gweddill Cristnogaeth y gorllewin, yn ei hamser ei hun ac o’i dewis ei hun.FfynonellauEcclesiastical History, book II, chapter 2 ↗Beda, Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)Cyfarfu Awstin ag esgobion y Brythoniaid yn Nerwen Awstin, ar ffin yr Hwicce a’r Sacsoniaid Gorllewinol; dygwyd dyn dall o hil y Saeson; gofynnodd y Brythoniaid am ail synod lle byddai mwy ohonynt yn bresennol; daeth saith esgob gyda llawer o wŷr dysgedig iawn, o Fangor yn bennaf, lle dywedir mai’r abad Dunod oedd yn llywyddu; dywedodd meudwy wrthynt, “Os gŵr Duw yw ef, dilynwch ef”, ond os byddai’n eu dirmygu ac yn peidio â chodi i’w cyfarfod, y dylent ei ddirmygu yntau; gofynnodd Awstin iddynt gadw’r Pasg ar yr amser priodol, gweinyddu bedydd, a phregethu gair Duw i genedl y Saeson gydag ef; ni wnaent yr un o’r pethau hynny, na’i dderbyn yn archesgob iddynt; rhybuddiodd y byddent yn dioddef dial angau o law’r Saeson. Daeth Ethelfrith, brenin rhyfelgar y Saeson, i Ddinas y Llengoedd, Caer; am fynachod Bangor a oedd yn gweddïo, dywedodd, er nad ydynt yn dwyn arfau, eu bod yn ymladd yn ein herbyn; roedd y fynachlog wedi’i rhannu fel nad oedd llai na thri chant o wŷr ym mhob rhan; trodd Brochfael ei gefn gyda’i wŷr; lladdwyd tua deuddeg cant o’r rhai a ddaeth i weddïo, a dihangodd hanner cant yn unig.Elfodd ↗Wikipedia (Saesneg)Elfodd (Elfoddw), esgob o Gymro a fu farw yn 809; priodolir iddo berswadio eglwys Cymru i dderbyn y dull Rhufeinig o gyfrif y Pasg, a dderbyniwyd mewn mannau eraill ym Mhrydain yn Synod Whitby yn 664; dywed Brut y Tywysogion i’r Pasg gael ei symud i’r Brythoniaid yn 768, gydag Elfodd gwas Duw yn ei symud, ac mae’n ei alw’n archesgob Gwynedd; yn ŵr ifanc mae’n debyg iddo fod yn gysylltiedig â’r fynachlog yng Nghaergybi; mae awdur yr Historia Brittonum yn galw’i hun yn ddisgybl i Elfodd, yn ei alw’n esgob sanctaidd iawn, ac yn dweud iddo astudio gweithiau Beda.
Ffynonellau a darllen pellach






