Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1843–1927
Ganed yn Aberhonddu; y fenyw gyntaf o Brydain i ennill doethuriaeth mewn meddygaeth mewn prifysgol yn Ewrop, yn Zurich yn 1870.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Frances Hoggan o Aberhonddu oedd y Gymraes gyntaf i gymhwyso’n feddyg. Wedi’i chau allan o hyfforddiant meddygol ym Mhrydain, aeth i Zürich ac yn 1870 daeth y fenyw Brydeinig gyntaf i ennill doethuriaeth mewn meddygaeth mewn prifysgol yn Ewrop. Aeth ymlaen i redeg y practis meddygol gŵr-a-gwraig cyntaf ym Mhrydain, ac ymladdodd dros addysg merched yng Nghymru, dros feddygon benywaidd yn India a thros gyfiawnder rhwng yr hiliau.FfynonellauHoggan [née Morgan], Frances Elizabeth (1843 – 1927), physician and social reformer ↗Beth R. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruY Gymraes gyntaf i gymhwyso’n feddyg ac un o arweinwyr yr ymgyrch dros addysg merched yng Nghymru ar ddechrau’r 1880au; ganed Frances Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, yr hynaf o bump o blant Richard Morgan, curad Priordy Sant Ioan, Aberhonddu; magwyd hi yn Aberafan a’r Bont-faen ac aeth i ysgolion yn Windsor, Paris a Düsseldorf; yn 1866 dechreuodd hyfforddi’n feddyg gyda hyfforddiant preifat gan Elizabeth Garrett, ond yn 1867 caeodd Cymdeithas yr Apothecariaid y drws ar fyfyrwyr a ddysgwyd yn breifat; yr hydref hwnnw dechreuodd y cwrs meddygol yn Zürich, lle enillodd barch staff a myfyrwyr am ei phenderfyniad; pan wrthwynebodd athro gael menyw yn ei ddosbarth atebodd, ‘Herr Professor, mae’n llawer mwy ysgytwol ac amhriodol gwneud eithriadau yma. Rydym am astudio’r pwnc heb gyfyngiadau o unrhyw fath’; ar 14 Mawrth 1870 amddiffynnodd ei thesis ar atroffi cyhyrol cynyddol gerbron dros 400 o bobl, yr ail fenyw i raddio mewn meddygaeth yn Zürich a’r fenyw Brydeinig gyntaf i ennill MD Ewropeaidd; hyfforddodd ymhellach yn Fienna, Prâg a Pharis; erbyn diwedd 1870 roedd yn ymarfer yn Llundain, ac o 1871 hyd 1878 bu’n feddyg cynorthwyol yn nispensari ac Ysbyty Newydd i Fenywod Elizabeth Garrett Anderson; priododd y meddyg George Hoggan ar 1 Ebrill 1874 a rhedasant bractis ar y cyd yn Llundain am ddegawd a chyhoeddi ymchwil gyda’i gilydd; fe’i rhoddwyd ar y Gofrestr Feddygol yn 1877; yn 1871 sefydlodd y National Health Society gydag Elizabeth Blackwell; dadleuodd dros ysgolion meddygol i fenywod India, cefnogodd bleidlais i fenywod ac ysgrifennodd am nofio er iechyd menywod; yn 1880 roedd yn un o bedair menyw a roddodd dystiolaeth i Bwyllgor Aberdâr ar addysg yng Nghymru, ac yn 1882 cyhoeddodd Education for Girls in Wales, yn annog cydaddysg ac ysgoloriaethau i fenywod yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; geilw haneswyr hi’n ‘un o arloeswyr ffeministaidd blaenaf Cymru Oes Fictoria’; yn 1907 ymwelodd â W. E. B. Du Bois ym Mhrifysgol Atlanta a hwyliodd i Dde Affrica; yn 1911 siaradodd yn y Gyngres Hil Gyffredinol yn Llundain; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927 a’i chladdu gyda’i gŵr yn Woking; yn 2016 sefydlodd Cymdeithas Ddysgedig Cymru Fedal Frances Hoggan i fenywod rhagorol ym meysydd gwyddoniaeth, meddygaeth, peirianneg, technoleg neu fathemateg.Frances Hoggan ↗Wikipedia (Saesneg)Frances Elizabeth Hoggan (née Morgan; 20 Rhagfyr 1843 – 5 Chwefror 1927), meddyg o Gymru; yn 1870 y fenyw gyntaf o’r Deyrnas Unedig i dderbyn doethuriaeth mewn meddygaeth gan unrhyw brifysgol yn Ewrop; meddyg, ymchwilydd a diwygiwr cymdeithasol arloesol, a’r feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru; gyda’i gŵr agorodd y practis meddygol gŵr-a-gwraig cyntaf ym Mhrydain; gorffennodd gwrs Zürich mewn tair blynedd yn lle’r pump neu chwech arferol; yn 1882 galwodd am wasanaeth meddygol cyhoeddus gan fenywod i fenywod yn India, gan helpu i baratoi’r ffordd i Gronfa Dufferin; yr un flwyddyn daeth yn arolygydd meddygol Ysgol Golegol Gogledd Llundain am chwe blynedd; yn 1884 dadleuodd yn ‘The Position of the Mother of the Family’ y dylai mamau gael mwy o hawliau dros eu plant; teithiodd yr Unol Daleithiau yn darlithio ar gwestiynau hil, a chyhoeddodd American Negro Women During Their First Fifty Years of Freedom (1913); ar 3 Mawrth 2023 gosodwyd 11eg plac porffor Cymru yn ei man geni yn Aberhonddu.Frances Elizabeth Morgan ↗Wicipedia CymraegY Gymraes gyntaf a’r ail ferch drwy Ewrop i dderbyn gradd mewn meddygaeth, gan raddio yn 1870; pryderai’n fawr am addysg i ferched, roedd yn flaenllaw yn yr ymgyrch i’w gwella yng Nghymru a sgwennodd bapur hynod ddylanwadol, Education for Girls in Wales; disgrifiodd Dr Gareth Evans hi fel ‘undoubtedly one of the leading feminist pioneers in Wales’; Zurich oedd yr unig brifysgol a dderbyniai ferched i astudio meddygaeth yn 1867, a chwblhaodd y radd chwe blynedd mewn tair yn unig, gan ddysgu Sansgrit iddi’i hun yn ei hamser sbâr; gyda’i gŵr cadwai feddygfa yn Llundain yn arbenigo mewn afiechydon plant a merched, rhywbeth prin iawn yr adeg honno, y practis cyntaf i’w redeg gan ŵr a gwraig drwy wledydd Prydain; darlithiai yn y North London Collegiate School; roedd yn llafar ei barn dros newid cymdeithasol, a theithiodd yr Unol Daleithiau i dynnu sylw at hiliaeth yno.
| Ganed | 20 Rhagfyr 1843, Aberhonddu |
|---|---|
| Doethur meddygaeth | Prifysgol Zürich, Mawrth 1870 |
| Practis | Llundain, gyda’i gŵr George Hoggan, o 1874 |
| Ymgyrchoedd | Education for Girls in Wales (1882); meddygon benywaidd i India; cyfiawnder hiliol |
| Bu farw | 5 Chwefror 1927, Brighton |
Ganed Frances Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, yr hynaf o bump o blant Richard Morgan, curad Priordy Sant Ioan, Aberhonddu. Magwyd hi yn Aberafan a’r Bont-faen, ac aeth ymlaen i ysgolion yn Windsor, Paris a Düsseldorf.FfynonellauHoggan [née Morgan], Frances Elizabeth (1843 – 1927), physician and social reformer ↗Beth R. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruY Gymraes gyntaf i gymhwyso’n feddyg ac un o arweinwyr yr ymgyrch dros addysg merched yng Nghymru ar ddechrau’r 1880au; ganed Frances Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, yr hynaf o bump o blant Richard Morgan, curad Priordy Sant Ioan, Aberhonddu; magwyd hi yn Aberafan a’r Bont-faen ac aeth i ysgolion yn Windsor, Paris a Düsseldorf; yn 1866 dechreuodd hyfforddi’n feddyg gyda hyfforddiant preifat gan Elizabeth Garrett, ond yn 1867 caeodd Cymdeithas yr Apothecariaid y drws ar fyfyrwyr a ddysgwyd yn breifat; yr hydref hwnnw dechreuodd y cwrs meddygol yn Zürich, lle enillodd barch staff a myfyrwyr am ei phenderfyniad; pan wrthwynebodd athro gael menyw yn ei ddosbarth atebodd, ‘Herr Professor, mae’n llawer mwy ysgytwol ac amhriodol gwneud eithriadau yma. Rydym am astudio’r pwnc heb gyfyngiadau o unrhyw fath’; ar 14 Mawrth 1870 amddiffynnodd ei thesis ar atroffi cyhyrol cynyddol gerbron dros 400 o bobl, yr ail fenyw i raddio mewn meddygaeth yn Zürich a’r fenyw Brydeinig gyntaf i ennill MD Ewropeaidd; hyfforddodd ymhellach yn Fienna, Prâg a Pharis; erbyn diwedd 1870 roedd yn ymarfer yn Llundain, ac o 1871 hyd 1878 bu’n feddyg cynorthwyol yn nispensari ac Ysbyty Newydd i Fenywod Elizabeth Garrett Anderson; priododd y meddyg George Hoggan ar 1 Ebrill 1874 a rhedasant bractis ar y cyd yn Llundain am ddegawd a chyhoeddi ymchwil gyda’i gilydd; fe’i rhoddwyd ar y Gofrestr Feddygol yn 1877; yn 1871 sefydlodd y National Health Society gydag Elizabeth Blackwell; dadleuodd dros ysgolion meddygol i fenywod India, cefnogodd bleidlais i fenywod ac ysgrifennodd am nofio er iechyd menywod; yn 1880 roedd yn un o bedair menyw a roddodd dystiolaeth i Bwyllgor Aberdâr ar addysg yng Nghymru, ac yn 1882 cyhoeddodd Education for Girls in Wales, yn annog cydaddysg ac ysgoloriaethau i fenywod yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; geilw haneswyr hi’n ‘un o arloeswyr ffeministaidd blaenaf Cymru Oes Fictoria’; yn 1907 ymwelodd â W. E. B. Du Bois ym Mhrifysgol Atlanta a hwyliodd i Dde Affrica; yn 1911 siaradodd yn y Gyngres Hil Gyffredinol yn Llundain; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927 a’i chladdu gyda’i gŵr yn Woking; yn 2016 sefydlodd Cymdeithas Ddysgedig Cymru Fedal Frances Hoggan i fenywod rhagorol ym meysydd gwyddoniaeth, meddygaeth, peirianneg, technoleg neu fathemateg.Frances Hoggan ↗Wikipedia (Saesneg)Frances Elizabeth Hoggan (née Morgan; 20 Rhagfyr 1843 – 5 Chwefror 1927), meddyg o Gymru; yn 1870 y fenyw gyntaf o’r Deyrnas Unedig i dderbyn doethuriaeth mewn meddygaeth gan unrhyw brifysgol yn Ewrop; meddyg, ymchwilydd a diwygiwr cymdeithasol arloesol, a’r feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru; gyda’i gŵr agorodd y practis meddygol gŵr-a-gwraig cyntaf ym Mhrydain; gorffennodd gwrs Zürich mewn tair blynedd yn lle’r pump neu chwech arferol; yn 1882 galwodd am wasanaeth meddygol cyhoeddus gan fenywod i fenywod yn India, gan helpu i baratoi’r ffordd i Gronfa Dufferin; yr un flwyddyn daeth yn arolygydd meddygol Ysgol Golegol Gogledd Llundain am chwe blynedd; yn 1884 dadleuodd yn ‘The Position of the Mother of the Family’ y dylai mamau gael mwy o hawliau dros eu plant; teithiodd yr Unol Daleithiau yn darlithio ar gwestiynau hil, a chyhoeddodd American Negro Women During Their First Fifty Years of Freedom (1913); ar 3 Mawrth 2023 gosodwyd 11eg plac porffor Cymru yn ei man geni yn Aberhonddu.
Yn 1866 dechreuodd hyfforddi’n feddyg yn Llundain, yn cael ei dysgu’n breifat gan Elizabeth Garrett. Ond yn 1867 caeodd Cymdeithas yr Apothecariaid ei harholiadau i unrhyw un a ddysgwyd yn breifat, a chau’r drws ar fenywod. Zürich oedd yr unig brifysgol bryd hynny a adawai i fenywod astudio meddygaeth, a’r hydref hwnnw dechreuodd y cwrs yno.FfynonellauHoggan [née Morgan], Frances Elizabeth (1843 – 1927), physician and social reformer ↗Beth R. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruY Gymraes gyntaf i gymhwyso’n feddyg ac un o arweinwyr yr ymgyrch dros addysg merched yng Nghymru ar ddechrau’r 1880au; ganed Frances Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, yr hynaf o bump o blant Richard Morgan, curad Priordy Sant Ioan, Aberhonddu; magwyd hi yn Aberafan a’r Bont-faen ac aeth i ysgolion yn Windsor, Paris a Düsseldorf; yn 1866 dechreuodd hyfforddi’n feddyg gyda hyfforddiant preifat gan Elizabeth Garrett, ond yn 1867 caeodd Cymdeithas yr Apothecariaid y drws ar fyfyrwyr a ddysgwyd yn breifat; yr hydref hwnnw dechreuodd y cwrs meddygol yn Zürich, lle enillodd barch staff a myfyrwyr am ei phenderfyniad; pan wrthwynebodd athro gael menyw yn ei ddosbarth atebodd, ‘Herr Professor, mae’n llawer mwy ysgytwol ac amhriodol gwneud eithriadau yma. Rydym am astudio’r pwnc heb gyfyngiadau o unrhyw fath’; ar 14 Mawrth 1870 amddiffynnodd ei thesis ar atroffi cyhyrol cynyddol gerbron dros 400 o bobl, yr ail fenyw i raddio mewn meddygaeth yn Zürich a’r fenyw Brydeinig gyntaf i ennill MD Ewropeaidd; hyfforddodd ymhellach yn Fienna, Prâg a Pharis; erbyn diwedd 1870 roedd yn ymarfer yn Llundain, ac o 1871 hyd 1878 bu’n feddyg cynorthwyol yn nispensari ac Ysbyty Newydd i Fenywod Elizabeth Garrett Anderson; priododd y meddyg George Hoggan ar 1 Ebrill 1874 a rhedasant bractis ar y cyd yn Llundain am ddegawd a chyhoeddi ymchwil gyda’i gilydd; fe’i rhoddwyd ar y Gofrestr Feddygol yn 1877; yn 1871 sefydlodd y National Health Society gydag Elizabeth Blackwell; dadleuodd dros ysgolion meddygol i fenywod India, cefnogodd bleidlais i fenywod ac ysgrifennodd am nofio er iechyd menywod; yn 1880 roedd yn un o bedair menyw a roddodd dystiolaeth i Bwyllgor Aberdâr ar addysg yng Nghymru, ac yn 1882 cyhoeddodd Education for Girls in Wales, yn annog cydaddysg ac ysgoloriaethau i fenywod yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; geilw haneswyr hi’n ‘un o arloeswyr ffeministaidd blaenaf Cymru Oes Fictoria’; yn 1907 ymwelodd â W. E. B. Du Bois ym Mhrifysgol Atlanta a hwyliodd i Dde Affrica; yn 1911 siaradodd yn y Gyngres Hil Gyffredinol yn Llundain; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927 a’i chladdu gyda’i gŵr yn Woking; yn 2016 sefydlodd Cymdeithas Ddysgedig Cymru Fedal Frances Hoggan i fenywod rhagorol ym meysydd gwyddoniaeth, meddygaeth, peirianneg, technoleg neu fathemateg.Frances Elizabeth Morgan ↗Wicipedia CymraegY Gymraes gyntaf a’r ail ferch drwy Ewrop i dderbyn gradd mewn meddygaeth, gan raddio yn 1870; pryderai’n fawr am addysg i ferched, roedd yn flaenllaw yn yr ymgyrch i’w gwella yng Nghymru a sgwennodd bapur hynod ddylanwadol, Education for Girls in Wales; disgrifiodd Dr Gareth Evans hi fel ‘undoubtedly one of the leading feminist pioneers in Wales’; Zurich oedd yr unig brifysgol a dderbyniai ferched i astudio meddygaeth yn 1867, a chwblhaodd y radd chwe blynedd mewn tair yn unig, gan ddysgu Sansgrit iddi’i hun yn ei hamser sbâr; gyda’i gŵr cadwai feddygfa yn Llundain yn arbenigo mewn afiechydon plant a merched, rhywbeth prin iawn yr adeg honno, y practis cyntaf i’w redeg gan ŵr a gwraig drwy wledydd Prydain; darlithiai yn y North London Collegiate School; roedd yn llafar ei barn dros newid cymdeithasol, a theithiodd yr Unol Daleithiau i dynnu sylw at hiliaeth yno.Frances Hoggan ↗Wikipedia (Saesneg)Frances Elizabeth Hoggan (née Morgan; 20 Rhagfyr 1843 – 5 Chwefror 1927), meddyg o Gymru; yn 1870 y fenyw gyntaf o’r Deyrnas Unedig i dderbyn doethuriaeth mewn meddygaeth gan unrhyw brifysgol yn Ewrop; meddyg, ymchwilydd a diwygiwr cymdeithasol arloesol, a’r feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru; gyda’i gŵr agorodd y practis meddygol gŵr-a-gwraig cyntaf ym Mhrydain; gorffennodd gwrs Zürich mewn tair blynedd yn lle’r pump neu chwech arferol; yn 1882 galwodd am wasanaeth meddygol cyhoeddus gan fenywod i fenywod yn India, gan helpu i baratoi’r ffordd i Gronfa Dufferin; yr un flwyddyn daeth yn arolygydd meddygol Ysgol Golegol Gogledd Llundain am chwe blynedd; yn 1884 dadleuodd yn ‘The Position of the Mother of the Family’ y dylai mamau gael mwy o hawliau dros eu plant; teithiodd yr Unol Daleithiau yn darlithio ar gwestiynau hil, a chyhoeddodd American Negro Women During Their First Fifty Years of Freedom (1913); ar 3 Mawrth 2023 gosodwyd 11eg plac porffor Cymru yn ei man geni yn Aberhonddu.
Enillodd barch athrawon a myfyrwyr fel ei gilydd. Pan wrthwynebodd athro anatomeg gael menyw yn ei ddosbarth, atebodd ef yn gadarn.FfynhonnellHoggan [née Morgan], Frances Elizabeth (1843 – 1927), physician and social reformer ↗Beth R. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruY Gymraes gyntaf i gymhwyso’n feddyg ac un o arweinwyr yr ymgyrch dros addysg merched yng Nghymru ar ddechrau’r 1880au; ganed Frances Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, yr hynaf o bump o blant Richard Morgan, curad Priordy Sant Ioan, Aberhonddu; magwyd hi yn Aberafan a’r Bont-faen ac aeth i ysgolion yn Windsor, Paris a Düsseldorf; yn 1866 dechreuodd hyfforddi’n feddyg gyda hyfforddiant preifat gan Elizabeth Garrett, ond yn 1867 caeodd Cymdeithas yr Apothecariaid y drws ar fyfyrwyr a ddysgwyd yn breifat; yr hydref hwnnw dechreuodd y cwrs meddygol yn Zürich, lle enillodd barch staff a myfyrwyr am ei phenderfyniad; pan wrthwynebodd athro gael menyw yn ei ddosbarth atebodd, ‘Herr Professor, mae’n llawer mwy ysgytwol ac amhriodol gwneud eithriadau yma. Rydym am astudio’r pwnc heb gyfyngiadau o unrhyw fath’; ar 14 Mawrth 1870 amddiffynnodd ei thesis ar atroffi cyhyrol cynyddol gerbron dros 400 o bobl, yr ail fenyw i raddio mewn meddygaeth yn Zürich a’r fenyw Brydeinig gyntaf i ennill MD Ewropeaidd; hyfforddodd ymhellach yn Fienna, Prâg a Pharis; erbyn diwedd 1870 roedd yn ymarfer yn Llundain, ac o 1871 hyd 1878 bu’n feddyg cynorthwyol yn nispensari ac Ysbyty Newydd i Fenywod Elizabeth Garrett Anderson; priododd y meddyg George Hoggan ar 1 Ebrill 1874 a rhedasant bractis ar y cyd yn Llundain am ddegawd a chyhoeddi ymchwil gyda’i gilydd; fe’i rhoddwyd ar y Gofrestr Feddygol yn 1877; yn 1871 sefydlodd y National Health Society gydag Elizabeth Blackwell; dadleuodd dros ysgolion meddygol i fenywod India, cefnogodd bleidlais i fenywod ac ysgrifennodd am nofio er iechyd menywod; yn 1880 roedd yn un o bedair menyw a roddodd dystiolaeth i Bwyllgor Aberdâr ar addysg yng Nghymru, ac yn 1882 cyhoeddodd Education for Girls in Wales, yn annog cydaddysg ac ysgoloriaethau i fenywod yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; geilw haneswyr hi’n ‘un o arloeswyr ffeministaidd blaenaf Cymru Oes Fictoria’; yn 1907 ymwelodd â W. E. B. Du Bois ym Mhrifysgol Atlanta a hwyliodd i Dde Affrica; yn 1911 siaradodd yn y Gyngres Hil Gyffredinol yn Llundain; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927 a’i chladdu gyda’i gŵr yn Woking; yn 2016 sefydlodd Cymdeithas Ddysgedig Cymru Fedal Frances Hoggan i fenywod rhagorol ym meysydd gwyddoniaeth, meddygaeth, peirianneg, technoleg neu fathemateg.
Herr Professor, mae’n llawer mwy ysgytwol ac amhriodol gwneud eithriadau yma. Rydym am astudio’r pwnc heb gyfyngiadau o unrhyw fath.
Frances Morgan, yn Zürich, fel y cofiodd Auguste Forel
Gorffennodd y cwrs mewn tair blynedd yn lle chwech, gan ddysgu Sansgrit iddi’i hun yn ei hamser sbâr. Ar 14 Mawrth 1870 amddiffynnodd ei thesis ar atroffi cyhyrol cynyddol gerbron dros bedwar cant o bobl, gan ddod y fenyw Brydeinig gyntaf i ennill gradd doethur meddygaeth Ewropeaidd.FfynonellauHoggan [née Morgan], Frances Elizabeth (1843 – 1927), physician and social reformer ↗Beth R. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruY Gymraes gyntaf i gymhwyso’n feddyg ac un o arweinwyr yr ymgyrch dros addysg merched yng Nghymru ar ddechrau’r 1880au; ganed Frances Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, yr hynaf o bump o blant Richard Morgan, curad Priordy Sant Ioan, Aberhonddu; magwyd hi yn Aberafan a’r Bont-faen ac aeth i ysgolion yn Windsor, Paris a Düsseldorf; yn 1866 dechreuodd hyfforddi’n feddyg gyda hyfforddiant preifat gan Elizabeth Garrett, ond yn 1867 caeodd Cymdeithas yr Apothecariaid y drws ar fyfyrwyr a ddysgwyd yn breifat; yr hydref hwnnw dechreuodd y cwrs meddygol yn Zürich, lle enillodd barch staff a myfyrwyr am ei phenderfyniad; pan wrthwynebodd athro gael menyw yn ei ddosbarth atebodd, ‘Herr Professor, mae’n llawer mwy ysgytwol ac amhriodol gwneud eithriadau yma. Rydym am astudio’r pwnc heb gyfyngiadau o unrhyw fath’; ar 14 Mawrth 1870 amddiffynnodd ei thesis ar atroffi cyhyrol cynyddol gerbron dros 400 o bobl, yr ail fenyw i raddio mewn meddygaeth yn Zürich a’r fenyw Brydeinig gyntaf i ennill MD Ewropeaidd; hyfforddodd ymhellach yn Fienna, Prâg a Pharis; erbyn diwedd 1870 roedd yn ymarfer yn Llundain, ac o 1871 hyd 1878 bu’n feddyg cynorthwyol yn nispensari ac Ysbyty Newydd i Fenywod Elizabeth Garrett Anderson; priododd y meddyg George Hoggan ar 1 Ebrill 1874 a rhedasant bractis ar y cyd yn Llundain am ddegawd a chyhoeddi ymchwil gyda’i gilydd; fe’i rhoddwyd ar y Gofrestr Feddygol yn 1877; yn 1871 sefydlodd y National Health Society gydag Elizabeth Blackwell; dadleuodd dros ysgolion meddygol i fenywod India, cefnogodd bleidlais i fenywod ac ysgrifennodd am nofio er iechyd menywod; yn 1880 roedd yn un o bedair menyw a roddodd dystiolaeth i Bwyllgor Aberdâr ar addysg yng Nghymru, ac yn 1882 cyhoeddodd Education for Girls in Wales, yn annog cydaddysg ac ysgoloriaethau i fenywod yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; geilw haneswyr hi’n ‘un o arloeswyr ffeministaidd blaenaf Cymru Oes Fictoria’; yn 1907 ymwelodd â W. E. B. Du Bois ym Mhrifysgol Atlanta a hwyliodd i Dde Affrica; yn 1911 siaradodd yn y Gyngres Hil Gyffredinol yn Llundain; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927 a’i chladdu gyda’i gŵr yn Woking; yn 2016 sefydlodd Cymdeithas Ddysgedig Cymru Fedal Frances Hoggan i fenywod rhagorol ym meysydd gwyddoniaeth, meddygaeth, peirianneg, technoleg neu fathemateg.Frances Elizabeth Morgan ↗Wicipedia CymraegY Gymraes gyntaf a’r ail ferch drwy Ewrop i dderbyn gradd mewn meddygaeth, gan raddio yn 1870; pryderai’n fawr am addysg i ferched, roedd yn flaenllaw yn yr ymgyrch i’w gwella yng Nghymru a sgwennodd bapur hynod ddylanwadol, Education for Girls in Wales; disgrifiodd Dr Gareth Evans hi fel ‘undoubtedly one of the leading feminist pioneers in Wales’; Zurich oedd yr unig brifysgol a dderbyniai ferched i astudio meddygaeth yn 1867, a chwblhaodd y radd chwe blynedd mewn tair yn unig, gan ddysgu Sansgrit iddi’i hun yn ei hamser sbâr; gyda’i gŵr cadwai feddygfa yn Llundain yn arbenigo mewn afiechydon plant a merched, rhywbeth prin iawn yr adeg honno, y practis cyntaf i’w redeg gan ŵr a gwraig drwy wledydd Prydain; darlithiai yn y North London Collegiate School; roedd yn llafar ei barn dros newid cymdeithasol, a theithiodd yr Unol Daleithiau i dynnu sylw at hiliaeth yno.Frances Hoggan ↗Wikipedia (Saesneg)Frances Elizabeth Hoggan (née Morgan; 20 Rhagfyr 1843 – 5 Chwefror 1927), meddyg o Gymru; yn 1870 y fenyw gyntaf o’r Deyrnas Unedig i dderbyn doethuriaeth mewn meddygaeth gan unrhyw brifysgol yn Ewrop; meddyg, ymchwilydd a diwygiwr cymdeithasol arloesol, a’r feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru; gyda’i gŵr agorodd y practis meddygol gŵr-a-gwraig cyntaf ym Mhrydain; gorffennodd gwrs Zürich mewn tair blynedd yn lle’r pump neu chwech arferol; yn 1882 galwodd am wasanaeth meddygol cyhoeddus gan fenywod i fenywod yn India, gan helpu i baratoi’r ffordd i Gronfa Dufferin; yr un flwyddyn daeth yn arolygydd meddygol Ysgol Golegol Gogledd Llundain am chwe blynedd; yn 1884 dadleuodd yn ‘The Position of the Mother of the Family’ y dylai mamau gael mwy o hawliau dros eu plant; teithiodd yr Unol Daleithiau yn darlithio ar gwestiynau hil, a chyhoeddodd American Negro Women During Their First Fifty Years of Freedom (1913); ar 3 Mawrth 2023 gosodwyd 11eg plac porffor Cymru yn ei man geni yn Aberhonddu.
Wedi hyfforddiant pellach yn Fienna, Prâg a Pharis sefydlodd bractis yn Llundain erbyn diwedd 1870, ac o 1871 hyd 1878 bu’n feddyg cynorthwyol yn ysbyty menywod Elizabeth Garrett Anderson. Yn 1871 sefydlodd y National Health Society gydag Elizabeth Blackwell, i ddod â gwybodaeth am iechyd i bob dosbarth.FfynonellauHoggan [née Morgan], Frances Elizabeth (1843 – 1927), physician and social reformer ↗Beth R. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruY Gymraes gyntaf i gymhwyso’n feddyg ac un o arweinwyr yr ymgyrch dros addysg merched yng Nghymru ar ddechrau’r 1880au; ganed Frances Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, yr hynaf o bump o blant Richard Morgan, curad Priordy Sant Ioan, Aberhonddu; magwyd hi yn Aberafan a’r Bont-faen ac aeth i ysgolion yn Windsor, Paris a Düsseldorf; yn 1866 dechreuodd hyfforddi’n feddyg gyda hyfforddiant preifat gan Elizabeth Garrett, ond yn 1867 caeodd Cymdeithas yr Apothecariaid y drws ar fyfyrwyr a ddysgwyd yn breifat; yr hydref hwnnw dechreuodd y cwrs meddygol yn Zürich, lle enillodd barch staff a myfyrwyr am ei phenderfyniad; pan wrthwynebodd athro gael menyw yn ei ddosbarth atebodd, ‘Herr Professor, mae’n llawer mwy ysgytwol ac amhriodol gwneud eithriadau yma. Rydym am astudio’r pwnc heb gyfyngiadau o unrhyw fath’; ar 14 Mawrth 1870 amddiffynnodd ei thesis ar atroffi cyhyrol cynyddol gerbron dros 400 o bobl, yr ail fenyw i raddio mewn meddygaeth yn Zürich a’r fenyw Brydeinig gyntaf i ennill MD Ewropeaidd; hyfforddodd ymhellach yn Fienna, Prâg a Pharis; erbyn diwedd 1870 roedd yn ymarfer yn Llundain, ac o 1871 hyd 1878 bu’n feddyg cynorthwyol yn nispensari ac Ysbyty Newydd i Fenywod Elizabeth Garrett Anderson; priododd y meddyg George Hoggan ar 1 Ebrill 1874 a rhedasant bractis ar y cyd yn Llundain am ddegawd a chyhoeddi ymchwil gyda’i gilydd; fe’i rhoddwyd ar y Gofrestr Feddygol yn 1877; yn 1871 sefydlodd y National Health Society gydag Elizabeth Blackwell; dadleuodd dros ysgolion meddygol i fenywod India, cefnogodd bleidlais i fenywod ac ysgrifennodd am nofio er iechyd menywod; yn 1880 roedd yn un o bedair menyw a roddodd dystiolaeth i Bwyllgor Aberdâr ar addysg yng Nghymru, ac yn 1882 cyhoeddodd Education for Girls in Wales, yn annog cydaddysg ac ysgoloriaethau i fenywod yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; geilw haneswyr hi’n ‘un o arloeswyr ffeministaidd blaenaf Cymru Oes Fictoria’; yn 1907 ymwelodd â W. E. B. Du Bois ym Mhrifysgol Atlanta a hwyliodd i Dde Affrica; yn 1911 siaradodd yn y Gyngres Hil Gyffredinol yn Llundain; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927 a’i chladdu gyda’i gŵr yn Woking; yn 2016 sefydlodd Cymdeithas Ddysgedig Cymru Fedal Frances Hoggan i fenywod rhagorol ym meysydd gwyddoniaeth, meddygaeth, peirianneg, technoleg neu fathemateg.Frances Hoggan ↗Wikipedia (Saesneg)Frances Elizabeth Hoggan (née Morgan; 20 Rhagfyr 1843 – 5 Chwefror 1927), meddyg o Gymru; yn 1870 y fenyw gyntaf o’r Deyrnas Unedig i dderbyn doethuriaeth mewn meddygaeth gan unrhyw brifysgol yn Ewrop; meddyg, ymchwilydd a diwygiwr cymdeithasol arloesol, a’r feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru; gyda’i gŵr agorodd y practis meddygol gŵr-a-gwraig cyntaf ym Mhrydain; gorffennodd gwrs Zürich mewn tair blynedd yn lle’r pump neu chwech arferol; yn 1882 galwodd am wasanaeth meddygol cyhoeddus gan fenywod i fenywod yn India, gan helpu i baratoi’r ffordd i Gronfa Dufferin; yr un flwyddyn daeth yn arolygydd meddygol Ysgol Golegol Gogledd Llundain am chwe blynedd; yn 1884 dadleuodd yn ‘The Position of the Mother of the Family’ y dylai mamau gael mwy o hawliau dros eu plant; teithiodd yr Unol Daleithiau yn darlithio ar gwestiynau hil, a chyhoeddodd American Negro Women During Their First Fifty Years of Freedom (1913); ar 3 Mawrth 2023 gosodwyd 11eg plac porffor Cymru yn ei man geni yn Aberhonddu.
Ar 1 Ebrill 1874 priododd y meddyg George Hoggan. Gyda’i gilydd rhedasant y practis meddygol gŵr-a-gwraig cyntaf ym Mhrydain, gan ofalu’n bennaf am fenywod a phlant, a chyhoeddi ymchwil gyda’i gilydd. Yn 1877 daeth y feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru.FfynonellauHoggan [née Morgan], Frances Elizabeth (1843 – 1927), physician and social reformer ↗Beth R. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruY Gymraes gyntaf i gymhwyso’n feddyg ac un o arweinwyr yr ymgyrch dros addysg merched yng Nghymru ar ddechrau’r 1880au; ganed Frances Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, yr hynaf o bump o blant Richard Morgan, curad Priordy Sant Ioan, Aberhonddu; magwyd hi yn Aberafan a’r Bont-faen ac aeth i ysgolion yn Windsor, Paris a Düsseldorf; yn 1866 dechreuodd hyfforddi’n feddyg gyda hyfforddiant preifat gan Elizabeth Garrett, ond yn 1867 caeodd Cymdeithas yr Apothecariaid y drws ar fyfyrwyr a ddysgwyd yn breifat; yr hydref hwnnw dechreuodd y cwrs meddygol yn Zürich, lle enillodd barch staff a myfyrwyr am ei phenderfyniad; pan wrthwynebodd athro gael menyw yn ei ddosbarth atebodd, ‘Herr Professor, mae’n llawer mwy ysgytwol ac amhriodol gwneud eithriadau yma. Rydym am astudio’r pwnc heb gyfyngiadau o unrhyw fath’; ar 14 Mawrth 1870 amddiffynnodd ei thesis ar atroffi cyhyrol cynyddol gerbron dros 400 o bobl, yr ail fenyw i raddio mewn meddygaeth yn Zürich a’r fenyw Brydeinig gyntaf i ennill MD Ewropeaidd; hyfforddodd ymhellach yn Fienna, Prâg a Pharis; erbyn diwedd 1870 roedd yn ymarfer yn Llundain, ac o 1871 hyd 1878 bu’n feddyg cynorthwyol yn nispensari ac Ysbyty Newydd i Fenywod Elizabeth Garrett Anderson; priododd y meddyg George Hoggan ar 1 Ebrill 1874 a rhedasant bractis ar y cyd yn Llundain am ddegawd a chyhoeddi ymchwil gyda’i gilydd; fe’i rhoddwyd ar y Gofrestr Feddygol yn 1877; yn 1871 sefydlodd y National Health Society gydag Elizabeth Blackwell; dadleuodd dros ysgolion meddygol i fenywod India, cefnogodd bleidlais i fenywod ac ysgrifennodd am nofio er iechyd menywod; yn 1880 roedd yn un o bedair menyw a roddodd dystiolaeth i Bwyllgor Aberdâr ar addysg yng Nghymru, ac yn 1882 cyhoeddodd Education for Girls in Wales, yn annog cydaddysg ac ysgoloriaethau i fenywod yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; geilw haneswyr hi’n ‘un o arloeswyr ffeministaidd blaenaf Cymru Oes Fictoria’; yn 1907 ymwelodd â W. E. B. Du Bois ym Mhrifysgol Atlanta a hwyliodd i Dde Affrica; yn 1911 siaradodd yn y Gyngres Hil Gyffredinol yn Llundain; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927 a’i chladdu gyda’i gŵr yn Woking; yn 2016 sefydlodd Cymdeithas Ddysgedig Cymru Fedal Frances Hoggan i fenywod rhagorol ym meysydd gwyddoniaeth, meddygaeth, peirianneg, technoleg neu fathemateg.Frances Hoggan ↗Wikipedia (Saesneg)Frances Elizabeth Hoggan (née Morgan; 20 Rhagfyr 1843 – 5 Chwefror 1927), meddyg o Gymru; yn 1870 y fenyw gyntaf o’r Deyrnas Unedig i dderbyn doethuriaeth mewn meddygaeth gan unrhyw brifysgol yn Ewrop; meddyg, ymchwilydd a diwygiwr cymdeithasol arloesol, a’r feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru; gyda’i gŵr agorodd y practis meddygol gŵr-a-gwraig cyntaf ym Mhrydain; gorffennodd gwrs Zürich mewn tair blynedd yn lle’r pump neu chwech arferol; yn 1882 galwodd am wasanaeth meddygol cyhoeddus gan fenywod i fenywod yn India, gan helpu i baratoi’r ffordd i Gronfa Dufferin; yr un flwyddyn daeth yn arolygydd meddygol Ysgol Golegol Gogledd Llundain am chwe blynedd; yn 1884 dadleuodd yn ‘The Position of the Mother of the Family’ y dylai mamau gael mwy o hawliau dros eu plant; teithiodd yr Unol Daleithiau yn darlithio ar gwestiynau hil, a chyhoeddodd American Negro Women During Their First Fifty Years of Freedom (1913); ar 3 Mawrth 2023 gosodwyd 11eg plac porffor Cymru yn ei man geni yn Aberhonddu.Frances Elizabeth Morgan ↗Wicipedia CymraegY Gymraes gyntaf a’r ail ferch drwy Ewrop i dderbyn gradd mewn meddygaeth, gan raddio yn 1870; pryderai’n fawr am addysg i ferched, roedd yn flaenllaw yn yr ymgyrch i’w gwella yng Nghymru a sgwennodd bapur hynod ddylanwadol, Education for Girls in Wales; disgrifiodd Dr Gareth Evans hi fel ‘undoubtedly one of the leading feminist pioneers in Wales’; Zurich oedd yr unig brifysgol a dderbyniai ferched i astudio meddygaeth yn 1867, a chwblhaodd y radd chwe blynedd mewn tair yn unig, gan ddysgu Sansgrit iddi’i hun yn ei hamser sbâr; gyda’i gŵr cadwai feddygfa yn Llundain yn arbenigo mewn afiechydon plant a merched, rhywbeth prin iawn yr adeg honno, y practis cyntaf i’w redeg gan ŵr a gwraig drwy wledydd Prydain; darlithiai yn y North London Collegiate School; roedd yn llafar ei barn dros newid cymdeithasol, a theithiodd yr Unol Daleithiau i dynnu sylw at hiliaeth yno.
Yn 1880 roedd yn un o ddim ond pedair menyw a wahoddwyd i roi tystiolaeth i Bwyllgor Aberdâr ar addysg yng Nghymru. Yn 1882 cyhoeddodd Education for Girls in Wales, yn galw am ddysgu bechgyn a merched gyda’i gilydd ac am i fenywod gael yr un hawl i ysgoloriaethau yng Ngholeg Iesu, Rhydychen. Geilw haneswyr hi’n un o arloeswyr ffeministaidd blaenaf Cymru Oes Fictoria.FfynonellauHoggan [née Morgan], Frances Elizabeth (1843 – 1927), physician and social reformer ↗Beth R. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruY Gymraes gyntaf i gymhwyso’n feddyg ac un o arweinwyr yr ymgyrch dros addysg merched yng Nghymru ar ddechrau’r 1880au; ganed Frances Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, yr hynaf o bump o blant Richard Morgan, curad Priordy Sant Ioan, Aberhonddu; magwyd hi yn Aberafan a’r Bont-faen ac aeth i ysgolion yn Windsor, Paris a Düsseldorf; yn 1866 dechreuodd hyfforddi’n feddyg gyda hyfforddiant preifat gan Elizabeth Garrett, ond yn 1867 caeodd Cymdeithas yr Apothecariaid y drws ar fyfyrwyr a ddysgwyd yn breifat; yr hydref hwnnw dechreuodd y cwrs meddygol yn Zürich, lle enillodd barch staff a myfyrwyr am ei phenderfyniad; pan wrthwynebodd athro gael menyw yn ei ddosbarth atebodd, ‘Herr Professor, mae’n llawer mwy ysgytwol ac amhriodol gwneud eithriadau yma. Rydym am astudio’r pwnc heb gyfyngiadau o unrhyw fath’; ar 14 Mawrth 1870 amddiffynnodd ei thesis ar atroffi cyhyrol cynyddol gerbron dros 400 o bobl, yr ail fenyw i raddio mewn meddygaeth yn Zürich a’r fenyw Brydeinig gyntaf i ennill MD Ewropeaidd; hyfforddodd ymhellach yn Fienna, Prâg a Pharis; erbyn diwedd 1870 roedd yn ymarfer yn Llundain, ac o 1871 hyd 1878 bu’n feddyg cynorthwyol yn nispensari ac Ysbyty Newydd i Fenywod Elizabeth Garrett Anderson; priododd y meddyg George Hoggan ar 1 Ebrill 1874 a rhedasant bractis ar y cyd yn Llundain am ddegawd a chyhoeddi ymchwil gyda’i gilydd; fe’i rhoddwyd ar y Gofrestr Feddygol yn 1877; yn 1871 sefydlodd y National Health Society gydag Elizabeth Blackwell; dadleuodd dros ysgolion meddygol i fenywod India, cefnogodd bleidlais i fenywod ac ysgrifennodd am nofio er iechyd menywod; yn 1880 roedd yn un o bedair menyw a roddodd dystiolaeth i Bwyllgor Aberdâr ar addysg yng Nghymru, ac yn 1882 cyhoeddodd Education for Girls in Wales, yn annog cydaddysg ac ysgoloriaethau i fenywod yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; geilw haneswyr hi’n ‘un o arloeswyr ffeministaidd blaenaf Cymru Oes Fictoria’; yn 1907 ymwelodd â W. E. B. Du Bois ym Mhrifysgol Atlanta a hwyliodd i Dde Affrica; yn 1911 siaradodd yn y Gyngres Hil Gyffredinol yn Llundain; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927 a’i chladdu gyda’i gŵr yn Woking; yn 2016 sefydlodd Cymdeithas Ddysgedig Cymru Fedal Frances Hoggan i fenywod rhagorol ym meysydd gwyddoniaeth, meddygaeth, peirianneg, technoleg neu fathemateg.Frances Elizabeth Morgan ↗Wicipedia CymraegY Gymraes gyntaf a’r ail ferch drwy Ewrop i dderbyn gradd mewn meddygaeth, gan raddio yn 1870; pryderai’n fawr am addysg i ferched, roedd yn flaenllaw yn yr ymgyrch i’w gwella yng Nghymru a sgwennodd bapur hynod ddylanwadol, Education for Girls in Wales; disgrifiodd Dr Gareth Evans hi fel ‘undoubtedly one of the leading feminist pioneers in Wales’; Zurich oedd yr unig brifysgol a dderbyniai ferched i astudio meddygaeth yn 1867, a chwblhaodd y radd chwe blynedd mewn tair yn unig, gan ddysgu Sansgrit iddi’i hun yn ei hamser sbâr; gyda’i gŵr cadwai feddygfa yn Llundain yn arbenigo mewn afiechydon plant a merched, rhywbeth prin iawn yr adeg honno, y practis cyntaf i’w redeg gan ŵr a gwraig drwy wledydd Prydain; darlithiai yn y North London Collegiate School; roedd yn llafar ei barn dros newid cymdeithasol, a theithiodd yr Unol Daleithiau i dynnu sylw at hiliaeth yno.
Galwodd am feddygon benywaidd i fenywod India, gan helpu i baratoi’r ffordd i Gronfa Dufferin, cefnogodd bleidlais i fenywod, a dadleuodd y dylai mamau gael mwy o hawliau dros eu plant. Yn 1907 ymwelodd ag arweinydd hawliau sifil America, W. E. B. Du Bois, yn Atlanta, ac yn 1911 siaradodd yn y Gyngres Hil Gyffredinol yn Llundain.FfynonellauFrances Hoggan ↗Wikipedia (Saesneg)Frances Elizabeth Hoggan (née Morgan; 20 Rhagfyr 1843 – 5 Chwefror 1927), meddyg o Gymru; yn 1870 y fenyw gyntaf o’r Deyrnas Unedig i dderbyn doethuriaeth mewn meddygaeth gan unrhyw brifysgol yn Ewrop; meddyg, ymchwilydd a diwygiwr cymdeithasol arloesol, a’r feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru; gyda’i gŵr agorodd y practis meddygol gŵr-a-gwraig cyntaf ym Mhrydain; gorffennodd gwrs Zürich mewn tair blynedd yn lle’r pump neu chwech arferol; yn 1882 galwodd am wasanaeth meddygol cyhoeddus gan fenywod i fenywod yn India, gan helpu i baratoi’r ffordd i Gronfa Dufferin; yr un flwyddyn daeth yn arolygydd meddygol Ysgol Golegol Gogledd Llundain am chwe blynedd; yn 1884 dadleuodd yn ‘The Position of the Mother of the Family’ y dylai mamau gael mwy o hawliau dros eu plant; teithiodd yr Unol Daleithiau yn darlithio ar gwestiynau hil, a chyhoeddodd American Negro Women During Their First Fifty Years of Freedom (1913); ar 3 Mawrth 2023 gosodwyd 11eg plac porffor Cymru yn ei man geni yn Aberhonddu.Hoggan [née Morgan], Frances Elizabeth (1843 – 1927), physician and social reformer ↗Beth R. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruY Gymraes gyntaf i gymhwyso’n feddyg ac un o arweinwyr yr ymgyrch dros addysg merched yng Nghymru ar ddechrau’r 1880au; ganed Frances Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, yr hynaf o bump o blant Richard Morgan, curad Priordy Sant Ioan, Aberhonddu; magwyd hi yn Aberafan a’r Bont-faen ac aeth i ysgolion yn Windsor, Paris a Düsseldorf; yn 1866 dechreuodd hyfforddi’n feddyg gyda hyfforddiant preifat gan Elizabeth Garrett, ond yn 1867 caeodd Cymdeithas yr Apothecariaid y drws ar fyfyrwyr a ddysgwyd yn breifat; yr hydref hwnnw dechreuodd y cwrs meddygol yn Zürich, lle enillodd barch staff a myfyrwyr am ei phenderfyniad; pan wrthwynebodd athro gael menyw yn ei ddosbarth atebodd, ‘Herr Professor, mae’n llawer mwy ysgytwol ac amhriodol gwneud eithriadau yma. Rydym am astudio’r pwnc heb gyfyngiadau o unrhyw fath’; ar 14 Mawrth 1870 amddiffynnodd ei thesis ar atroffi cyhyrol cynyddol gerbron dros 400 o bobl, yr ail fenyw i raddio mewn meddygaeth yn Zürich a’r fenyw Brydeinig gyntaf i ennill MD Ewropeaidd; hyfforddodd ymhellach yn Fienna, Prâg a Pharis; erbyn diwedd 1870 roedd yn ymarfer yn Llundain, ac o 1871 hyd 1878 bu’n feddyg cynorthwyol yn nispensari ac Ysbyty Newydd i Fenywod Elizabeth Garrett Anderson; priododd y meddyg George Hoggan ar 1 Ebrill 1874 a rhedasant bractis ar y cyd yn Llundain am ddegawd a chyhoeddi ymchwil gyda’i gilydd; fe’i rhoddwyd ar y Gofrestr Feddygol yn 1877; yn 1871 sefydlodd y National Health Society gydag Elizabeth Blackwell; dadleuodd dros ysgolion meddygol i fenywod India, cefnogodd bleidlais i fenywod ac ysgrifennodd am nofio er iechyd menywod; yn 1880 roedd yn un o bedair menyw a roddodd dystiolaeth i Bwyllgor Aberdâr ar addysg yng Nghymru, ac yn 1882 cyhoeddodd Education for Girls in Wales, yn annog cydaddysg ac ysgoloriaethau i fenywod yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; geilw haneswyr hi’n ‘un o arloeswyr ffeministaidd blaenaf Cymru Oes Fictoria’; yn 1907 ymwelodd â W. E. B. Du Bois ym Mhrifysgol Atlanta a hwyliodd i Dde Affrica; yn 1911 siaradodd yn y Gyngres Hil Gyffredinol yn Llundain; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927 a’i chladdu gyda’i gŵr yn Woking; yn 2016 sefydlodd Cymdeithas Ddysgedig Cymru Fedal Frances Hoggan i fenywod rhagorol ym meysydd gwyddoniaeth, meddygaeth, peirianneg, technoleg neu fathemateg.
Bu farw Frances Hoggan yn Brighton ar 5 Chwefror 1927 a’i chladdu gyda’i gŵr yn Woking. Er 2016 mae Cymdeithas Ddysgedig Cymru wedi dyfarnu Medal Frances Hoggan i fenywod rhagorol Cymru ym myd gwyddoniaeth a meddygaeth, ac yn 2023 gosodwyd plac porffor yn ei man geni yn Aberhonddu.FfynonellauHoggan [née Morgan], Frances Elizabeth (1843 – 1927), physician and social reformer ↗Beth R. Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruY Gymraes gyntaf i gymhwyso’n feddyg ac un o arweinwyr yr ymgyrch dros addysg merched yng Nghymru ar ddechrau’r 1880au; ganed Frances Morgan yn Aberhonddu ar 20 Rhagfyr 1843, yr hynaf o bump o blant Richard Morgan, curad Priordy Sant Ioan, Aberhonddu; magwyd hi yn Aberafan a’r Bont-faen ac aeth i ysgolion yn Windsor, Paris a Düsseldorf; yn 1866 dechreuodd hyfforddi’n feddyg gyda hyfforddiant preifat gan Elizabeth Garrett, ond yn 1867 caeodd Cymdeithas yr Apothecariaid y drws ar fyfyrwyr a ddysgwyd yn breifat; yr hydref hwnnw dechreuodd y cwrs meddygol yn Zürich, lle enillodd barch staff a myfyrwyr am ei phenderfyniad; pan wrthwynebodd athro gael menyw yn ei ddosbarth atebodd, ‘Herr Professor, mae’n llawer mwy ysgytwol ac amhriodol gwneud eithriadau yma. Rydym am astudio’r pwnc heb gyfyngiadau o unrhyw fath’; ar 14 Mawrth 1870 amddiffynnodd ei thesis ar atroffi cyhyrol cynyddol gerbron dros 400 o bobl, yr ail fenyw i raddio mewn meddygaeth yn Zürich a’r fenyw Brydeinig gyntaf i ennill MD Ewropeaidd; hyfforddodd ymhellach yn Fienna, Prâg a Pharis; erbyn diwedd 1870 roedd yn ymarfer yn Llundain, ac o 1871 hyd 1878 bu’n feddyg cynorthwyol yn nispensari ac Ysbyty Newydd i Fenywod Elizabeth Garrett Anderson; priododd y meddyg George Hoggan ar 1 Ebrill 1874 a rhedasant bractis ar y cyd yn Llundain am ddegawd a chyhoeddi ymchwil gyda’i gilydd; fe’i rhoddwyd ar y Gofrestr Feddygol yn 1877; yn 1871 sefydlodd y National Health Society gydag Elizabeth Blackwell; dadleuodd dros ysgolion meddygol i fenywod India, cefnogodd bleidlais i fenywod ac ysgrifennodd am nofio er iechyd menywod; yn 1880 roedd yn un o bedair menyw a roddodd dystiolaeth i Bwyllgor Aberdâr ar addysg yng Nghymru, ac yn 1882 cyhoeddodd Education for Girls in Wales, yn annog cydaddysg ac ysgoloriaethau i fenywod yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; geilw haneswyr hi’n ‘un o arloeswyr ffeministaidd blaenaf Cymru Oes Fictoria’; yn 1907 ymwelodd â W. E. B. Du Bois ym Mhrifysgol Atlanta a hwyliodd i Dde Affrica; yn 1911 siaradodd yn y Gyngres Hil Gyffredinol yn Llundain; bu farw yn Brighton ar 5 Chwefror 1927 a’i chladdu gyda’i gŵr yn Woking; yn 2016 sefydlodd Cymdeithas Ddysgedig Cymru Fedal Frances Hoggan i fenywod rhagorol ym meysydd gwyddoniaeth, meddygaeth, peirianneg, technoleg neu fathemateg.Frances Hoggan ↗Wikipedia (Saesneg)Frances Elizabeth Hoggan (née Morgan; 20 Rhagfyr 1843 – 5 Chwefror 1927), meddyg o Gymru; yn 1870 y fenyw gyntaf o’r Deyrnas Unedig i dderbyn doethuriaeth mewn meddygaeth gan unrhyw brifysgol yn Ewrop; meddyg, ymchwilydd a diwygiwr cymdeithasol arloesol, a’r feddyges gyntaf i’w chofrestru yng Nghymru; gyda’i gŵr agorodd y practis meddygol gŵr-a-gwraig cyntaf ym Mhrydain; gorffennodd gwrs Zürich mewn tair blynedd yn lle’r pump neu chwech arferol; yn 1882 galwodd am wasanaeth meddygol cyhoeddus gan fenywod i fenywod yn India, gan helpu i baratoi’r ffordd i Gronfa Dufferin; yr un flwyddyn daeth yn arolygydd meddygol Ysgol Golegol Gogledd Llundain am chwe blynedd; yn 1884 dadleuodd yn ‘The Position of the Mother of the Family’ y dylai mamau gael mwy o hawliau dros eu plant; teithiodd yr Unol Daleithiau yn darlithio ar gwestiynau hil, a chyhoeddodd American Negro Women During Their First Fifty Years of Freedom (1913); ar 3 Mawrth 2023 gosodwyd 11eg plac porffor Cymru yn ei man geni yn Aberhonddu.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae Frances Hoggan o Aberhonddu yn ennill doethuriaeth mewn meddygaeth yn Zurich, y fenyw gyntaf o Brydain i wneud hynny.
Frances Hoggan, meddygMae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Beirdd, nyrsys, meddygon, ymgyrchwyr a phencampwyr.
1/10Gwerful Mechain fl. 1460–1502AG
2/10Ann Griffiths 1776–1805BC
3/10Betsi Cadwaladr 1789–1860C
4/10Cranogwen 1839–1916FH
5/10Frances Hoggan 1843–1927MR
6/10Margaret, Arglwyddes Rhondda 1883–1958KR
7/10Kate Roberts 1891–1985EM
8/10Elaine Morgan 1920–2013BC
9/10Betty Campbell 1934–2017TG
10/10Tanni Grey-Thompson born 1969Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf