Ar 26 Awst 1346 cyfarfu byddin Edward III â’r Ffrancod yn Crécy. Milwyr o Loegr a Chymru bron yn gyfan gwbl oedd y fyddin, a safodd saethwyr a gwaywffonwyr Cymru ym mlaen y frwydr.FfynhonnellBattle of Crécy ↗Wikipedia (Saesneg)Ymladdwyd ar 26 Awst 1346; milwyr o Loegr a Chymru bron yn gyfan gwbl oedd y fyddin; roedd gan y blaenlu dan y Tywysog Du 800 o farchogion, 2,000 o saethwyr a 1,000 o filwyr traed, gan gynnwys gwaywffonwyr Cymreig; roedd gwaywffonwyr Cymreig y tu ôl i’r marchogion ar droed yn y canol, a saethwyr o Gymru a Lloegr ar eu hystlysau.
| Brwydr | Crécy, gogledd Ffrainc, 26 Awst 1346 |
|---|---|
| Cymry yn y maes | Saethwyr a gwaywffonwyr |
| Eu lliwiau | Gwyrdd a gwyn |
Yn y rheng flaen#
Arweinid y blaenlu gan y Tywysog Du, gyda 2,000 o saethwyr a 1,000 o filwyr traed, gan gynnwys gwaywffonwyr Cymreig. Yn y canol roedd gwaywffonwyr Cymreig y tu ôl i’r marchogion ar droed, a saethwyr ar eu hystlysau.FfynhonnellBattle of Crécy ↗Wikipedia (Saesneg)Ymladdwyd ar 26 Awst 1346; milwyr o Loegr a Chymru bron yn gyfan gwbl oedd y fyddin; roedd gan y blaenlu dan y Tywysog Du 800 o farchogion, 2,000 o saethwyr a 1,000 o filwyr traed, gan gynnwys gwaywffonwyr Cymreig; roedd gwaywffonwyr Cymreig y tu ôl i’r marchogion ar droed yn y canol, a saethwyr o Gymru a Lloegr ar eu hystlysau.
Gwyrdd a gwyn#
Mae cofnodion y flwyddyn honno’n dangos brethyn a brynwyd i wneud siacedi a chyflau i saethwyr Cymreig o’r Fflint yng ngwasanaeth Edward, y Tywysog Du, yn 1346. Gwyrdd a gwyn oedd y brethyn, felly aeth saethwyr y Fflint i ryfel yn yr un wisg.FfynhonnellModel of a longbowman ↗Amgueddfa Cymru, Casgliadau Ar-lein (Saesneg)Mae côt lifrai’r model, o wlân gwyrdd a gwyn, yn debyg i’r brethyn a brynwyd i wneud siacedi a chyflau i saethwyr Cymreig o’r Fflint yng ngwasanaeth Edward, y Tywysog Du, yn 1346.
Roedd saethwyr Cymru’n enwog ymhell cyn hynny. Ysgrifennodd Gerallt Gymro yn 1188 fod gwŷr Gwent yn fwy medrus mewn saethyddiaeth nag unrhyw ran arall o Gymru.FfynhonnellThe Itinerary of Archbishop Baldwin through Wales, A.D. 1188, book I ↗Gerallt Gymro, cyfieithiad Syr Richard Colt Hoare (1806); Project Gutenberg (Saesneg)Aeth yr archesgob i Faesyfed ar Ddydd Mercher y Lludw, yn 1188; yno cyfarfu â Rhys ap Gruffudd, tywysog y De; yng nghastell Brynbuga cymerodd lliaws o bobl y groes; mae gwŷr Gwent yn fwy medrus mewn saethyddiaeth nag unrhyw ran arall o Gymru, a’u bwâu nid o gorn, ifori nac ywen ond o lwyfen wyllt.
Ffynonellau a darllen pellach




