Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr

26 Awst 1346

Gwyrdd a gwyn yn Crécy

Mae saethwyr a gwaywffynwyr o Gymru yn ymladd yn Crécy mewn gwyrdd a gwyn, ymhlith y milwyr cyntaf yn Ewrop i wisgo lifrai.

Llun: Brwydr Crécy mewn llawysgrif o Gronicl Froissart o’r bymthegfed ganrif, a’r saethwyr ar y dde · Loyset Liédet, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 26 Awst 1346 cyfarfu byddin Edward III â’r Ffrancod yn Crécy. Milwyr o Loegr a Chymru bron yn gyfan gwbl oedd y fyddin, a safodd saethwyr a gwaywffonwyr Cymru ym mlaen y frwydr.

BrwydrCrécy, gogledd Ffrainc, 26 Awst 1346
Cymry yn y maesSaethwyr a gwaywffonwyr
Eu lliwiauGwyrdd a gwyn

Yn y rheng flaen#

Arweinid y blaenlu gan y Tywysog Du, gyda 2,000 o saethwyr a 1,000 o filwyr traed, gan gynnwys gwaywffonwyr Cymreig. Yn y canol roedd gwaywffonwyr Cymreig y tu ôl i’r marchogion ar droed, a saethwyr ar eu hystlysau.

Gwyrdd a gwyn#

Mae cofnodion y flwyddyn honno’n dangos brethyn a brynwyd i wneud siacedi a chyflau i saethwyr Cymreig o’r Fflint yng ngwasanaeth Edward, y Tywysog Du, yn 1346. Gwyrdd a gwyn oedd y brethyn, felly aeth saethwyr y Fflint i ryfel yn yr un wisg.

Roedd saethwyr Cymru’n enwog ymhell cyn hynny. Ysgrifennodd Gerallt Gymro yn 1188 fod gwŷr Gwent yn fwy medrus mewn saethyddiaeth nag unrhyw ran arall o Gymru.

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Dafydd ap Gwilym

    Mae Dafydd ap Gwilym o Frogynin yn canu ei gywyddau serch a natur, cerddi sy’n ei wneud yn un o feirdd mawr Ewrop.

    Dafydd ap Gwilym
  2. Llys yr Esgob yn Nhyddewi

    Mae’r Esgob Henry de Gower yn codi Llys mawr yr Esgob ger yr eglwys gadeiriol yn Nhyddewi, gyda’i fylchfuriau bwaog.

    Llys yr Esgob yn Nhyddewi
  3. Y Pla Du

    Mae’r pla yn lladd efallai draean o bobl Cymru ac yn ysgwyd yr hen drefn gymdeithasol.

    Y Pla Du
  4. Llyfr Gwyn Rhydderch

    Gwneir llawysgrif sy’n diogelu’r chwedlau a elwir heddiw’n Fabinogion, gan gynnwys y Pedair Cainc.

    Llyfr Gwyn Rhydderch

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf