Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1970

Dedfrydu John Jenkins

Yn yr Wyddgrug mae John Jenkins, y rhingyll yn y fyddin a arweiniodd MAC, yn pledio’n euog ac yn cael ei ddedfrydu i ddeng mlynedd o garchar. Nid yw byth yn enwi aelodau eraill y mudiad.

Llun: John Jenkins yn 1983 · Royston Jones, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ym mis Ebrill 1970 safodd John Jenkins, y rhingyll yn y fyddin a arweiniodd Fudiad Amddiffyn Cymru, ei brawf, pledio’n euog a chael ei garcharu am ddeng mlynedd.

Dechrau’r achos9 Ebrill 1970
LlysYr Wyddgrug
DedfrydDeng mlynedd
RhyddhawydMehefin 1976

Y rhingyll o Benybryn#

Ganed Jenkins yng Nghaerdydd yn 1933 a’i fagu ym Mhenybryn. Gwasanaethodd yn rhingyll yng Nghorfflu Deintyddol y Fyddin Frenhinol.

Yr hyn a’i cynhyrfodd#

Roedd MAC wedi dod ynghyd gyntaf yn 1962, o ddicter at foddi Tryweryn.

Cynhyrfwyd Jenkins gan Dryweryn hefyd, a chan gronfa ddŵr Clywedog a chan Aberfan. “I think Aberfan was the turning point,” meddai, Aberfan oedd y trobwynt. Yn y llys soniodd ei fargyfreithiwr am ei bryder dwfn a dwys dros Gymru a’i dyfodol.

Y Llysoedd Barn yn yr Wyddgrug
Y Llysoedd Barn yn yr Wyddgrug · Llun: Stephen McKay, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Ni enwodd neb#

Roedd ef ac Ernie Alders wedi’u harestio ar 2 Tachwedd 1969. Yn yr achos newidiodd Jenkins ei ble i euog, ac ni ildiodd fyth enwau’r aelodau eraill.

Daeth o’r carchar ym mis Mehefin 1976 a bu farw ym mis Rhagfyr 2020, yn 87 oed.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

1933–2020

John Jenkins

Arweinydd MAC (wedi’i gofnodi)

Rhingyll yn y fyddin o Gwm Rhymni a arweiniodd Fudiad Amddiffyn Cymru yn ei ymgyrch yn erbyn pibellau dŵr Cymru ac Arwisgo 1969. Tryweryn ac Aberfan, meddai, a’i gyrrodd.

John Jenkins

Cyn ac wedyn

  1. Diwedd achos Byddin Rhyddid Cymru

    Ar ddydd yr Arwisgo daw achos 53 diwrnod yn Abertawe i ben. Dedfrydir Cayo Evans a Dennis Coslett o Fyddin Rhyddid Cymru i bymtheg mis o garchar yr un.

    Diwedd achos Byddin Rhyddid Cymru
  2. Cau chwarel Dinorwig

    Mae’r chwarel fawr uwchben Llanberis yn cau ym mis Gorffennaf, a’i 300 chwarelwr olaf yn colli eu gwaith.

    Cau chwarel Dinorwig
  3. Dechrau’r oes aur

    Mae Cymru’n ennill y Gamp Lawn, y gyntaf o dair yn y 1970au, gyda Gareth Edwards, Barry John a JPR Williams.

    Dechrau’r oes aur
  4. Agor yr amgueddfa lechi yn Llanberis

    Mae gweithdai Fictoraidd Dinorwig yng Ngilfach Ddu yn agor yn amgueddfa, a’i chrefftwyr yn dangos sgiliau’r chwarel.

    Agor yr amgueddfa lechi yn Llanberis

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf