Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1 Gorffennaf 1969

Diwedd achos Byddin Rhyddid Cymru

Ar ddydd yr Arwisgo daw achos 53 diwrnod yn Abertawe i ben. Dedfrydir Cayo Evans a Dennis Coslett o Fyddin Rhyddid Cymru i bymtheg mis o garchar yr un.

Llun: Neuadd y Ddinas, Abertawe, lle cynhaliwyd yr achos · Ivan Hall, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 1 Gorffennaf 1969, union ddiwrnod yr Arwisgo, daeth achos arweinwyr Byddin Rhyddid Cymru i ben yn Abertawe wedi 53 diwrnod.

LlysAbertawe
Hyd53 diwrnod, o fis Mai 1969
Diwrnod y ddedfryd1 Gorffennaf 1969
DedfrydauPymtheg mis yr un i Dennis Coslett a Julian Cayo-Evans

Yr eryr gwyn#

Sefydlodd Julian Cayo-Evans Fyddin Rhyddid Cymru yn Llanbedr Pont Steffan yn 1964, a dangosodd ei hun yn gyhoeddus gyntaf yn y brotest yn erbyn agor Llyn Celyn yn 1965. Ei bathodyn oedd Yr Eryr Wen.

Cyn sefydlu’r mudiad roedd Cayo-Evans wedi gwasanaethu ym Malaya. Adroddir ei hanes, o Landenys i Silian, yn y Bywgraffiadur Cymreig.

Julian Cayo-Evans yn 1963
Julian Cayo-Evans yn 1963 · Llun: Alfred Cannan, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Y Gymraeg yn y doc#

Gwrthododd Dennis Coslett, a aned yng Nghaerfyrddin yn 1939, siarad Saesneg drwy gydol yr achos.

Roedd yr achos yn erbyn y ddau’n dibynnu’n bennaf ar doriadau papur newydd ac ar eu brolio wrth newyddiadurwyr.

Dennis Coslett
Dennis Coslett · Llun: Alfred Cannan, CC BY 4.0, Wikimedia Commons

Wedi hynny#

Yn y blynyddoedd wedyn ysgrifennodd Coslett gerddi ac ysgrifau, yn eu plith Rebel Heart. Pan fu farw yn 2004 daeth cannoedd i’w angladd yn Llangennech.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

1939–2004

Dennis Coslett

Cadlywydd Byddin Rhyddid Cymru (wedi’i gofnodi)

Cyn-löwr o Langennech a fu’n ddeheulaw i Cayo Evans ym Myddin Rhyddid Cymru, a garcharwyd wedi achos Abertawe yn 1969, ac a ddaeth yn fardd yr achos.

Dennis Coslett

Cyn ac wedyn

  1. Arwisgo yng Nghaernarfon

    Arwisgir y Tywysog Charles yn Dywysog Cymru yng nghanol protestio a dathlu.

    Arwisgo yng Nghaernarfon
  2. Merthyron Abergele

    Ar noswyl yr Arwisgo lleddir dau o ddynion MAC, Alwyn Jones a George Taylor, yn Abergele pan fo’r bom y maent yn ei gario yn ffrwydro’n rhy gynnar. Fe’u cofir fel Merthyron Abergele.

    Merthyron Abergele
  3. Cau chwarel Dinorwig

    Mae’r chwarel fawr uwchben Llanberis yn cau ym mis Gorffennaf, a’i 300 chwarelwr olaf yn colli eu gwaith.

    Cau chwarel Dinorwig
  4. Dedfrydu John Jenkins

    Yn yr Wyddgrug mae John Jenkins, y rhingyll yn y fyddin a arweiniodd MAC, yn pledio’n euog ac yn cael ei ddedfrydu i ddeng mlynedd o garchar. Nid yw byth yn enwi aelodau eraill y mudiad.

    Dedfrydu John Jenkins

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf