Merfyn Frych
Brenin Gwynedd (wedi’i gofnodi)Brenin Gwynedd o 825 y croesawai ei lys ysgolheigion o Iwerddon, ac a sefydlodd linach Rhodri Mawr.
Merfyn Frych

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd
c. 825 OC
Mae Merfyn Frych, tywysog a ddaeth o Ynys Manaw yn ôl traddodiad, yn dod yn frenin Gwynedd ac yn sefydlu’r llinach a’i rheolodd am dros 450 mlynedd.
Llun: Crux Guriat, croes Gwriad, ym Maughold ar Ynys Manaw, wedi’i thynnu gan Philip Kermode. · P. M. C. Kermode, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn 825 daeth hen linach brenhinoedd Gwynedd i ben, a daeth newydd-ddyfodiad i’r orsedd: Merfyn Frych. Yn ôl traddodiad Cymru daeth o dir Manaw.FfynonellauKingdom of Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth hen linach wrywaidd Cunedda i ben yn 825 gyda marw Hywel ap Rhodri Molwynog; ysgrifennodd J. E. Lloyd fod dieithryn wedi meddiannu gorsedd Gwynedd: Merfyn Frych, a sefydlodd Linach Aberffraw, a enwyd ar ôl ei brif lys ym Môn; ffynnodd Gwynedd a llinach Aberffraw, gydag ychydig fylchau, hyd 1283, er i Hywel Dda ei disodli yn 942 ac iddi gael ei hadfer wedi ei farw yn 950.Merfyn Frych ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd o tua 825 hyd 844; mab Gwriad ap Elidyr ac Ethyllt ferch y brenin Cynan Dindaethwy; ‘Meruin vrych o dir manaw’ yn Llyfr Coch Hergest, a Manaw yn cael ei ddarllen fel Ynys Manaw neu Fanaw Gododdin; croes ac arni Crux Guriat a gafwyd ar Ynys Manaw; Cryptogram Bamberg, a ysgrifennwyd yn llys Merfyn, yn enwi Mermin Britannorum regis, Merfyn brenin y Brythoniaid; tad Rhodri Mawr; gelwid ei linach weithiau y Merfynion.
| Pryd | Brenin o tua 825 hyd 844 |
|---|---|
| Tad | Gwriad ap Elidyr |
| Mam | Ethyllt, merch y brenin Cynan Dindaethwy o Wynedd |
Mae pennill yn Llyfr Coch Hergest yn ei alw’n ‘Meruin vrych o dir manaw’: Ynys Manaw, neu Fanaw Gododdin yn yr Hen Ogledd. Ar Ynys Manaw cafwyd croes ac arni’r geiriau Crux Guriat, croes Gwriad.FfynhonnellMerfyn Frych ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd o tua 825 hyd 844; mab Gwriad ap Elidyr ac Ethyllt ferch y brenin Cynan Dindaethwy; ‘Meruin vrych o dir manaw’ yn Llyfr Coch Hergest, a Manaw yn cael ei ddarllen fel Ynys Manaw neu Fanaw Gododdin; croes ac arni Crux Guriat a gafwyd ar Ynys Manaw; Cryptogram Bamberg, a ysgrifennwyd yn llys Merfyn, yn enwi Mermin Britannorum regis, Merfyn brenin y Brythoniaid; tad Rhodri Mawr; gelwid ei linach weithiau y Merfynion.
Mae pos a ysgrifennwyd yn ei lys, Cryptogram Bamberg, yn ei enwi ‘Mermin Britannorum regis’, Merfyn brenin y Brythoniaid. Ysgrifennwyd yr Historia Brittonum ym mhedwaredd flwyddyn ei deyrnasiad.FfynonellauMerfyn Frych ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd o tua 825 hyd 844; mab Gwriad ap Elidyr ac Ethyllt ferch y brenin Cynan Dindaethwy; ‘Meruin vrych o dir manaw’ yn Llyfr Coch Hergest, a Manaw yn cael ei ddarllen fel Ynys Manaw neu Fanaw Gododdin; croes ac arni Crux Guriat a gafwyd ar Ynys Manaw; Cryptogram Bamberg, a ysgrifennwyd yn llys Merfyn, yn enwi Mermin Britannorum regis, Merfyn brenin y Brythoniaid; tad Rhodri Mawr; gelwid ei linach weithiau y Merfynion.Historia Brittonum ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd tua 829–30, heb fod yn gynharach na phedwaredd flwyddyn teyrnasiad y brenin Mermenus, sef Merfyn Frych o Wynedd yn ôl y farn gyffredin; mae rhagair yn enw Nennius mewn rhai fersiynau; o leiaf bum llawysgrif, yr Harleian (tua 1100, y Llyfrgell Brydeinig) yw’r gyflawnaf; mae’n sôn am Brutus, Gwrtheyrn a’r Saeson, Padrig, brwydrau Arthur a rhyfeddodau Prydain; Arthur yw’r dux bellorum, yr arweinydd mewn brwydr, ac yn Baddon syrthiodd 960 o wŷr mewn un diwrnod mewn un rhuthr gan Arthur.
Sefydlodd Merfyn linach Aberffraw, a enwyd ar ôl ei phrif lys ym Môn. Gyda’i fab Rhodri Mawr, rheolodd ei linach Wynedd, gydag ychydig fylchau, hyd 1283.FfynonellauKingdom of Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth hen linach wrywaidd Cunedda i ben yn 825 gyda marw Hywel ap Rhodri Molwynog; ysgrifennodd J. E. Lloyd fod dieithryn wedi meddiannu gorsedd Gwynedd: Merfyn Frych, a sefydlodd Linach Aberffraw, a enwyd ar ôl ei brif lys ym Môn; ffynnodd Gwynedd a llinach Aberffraw, gydag ychydig fylchau, hyd 1283, er i Hywel Dda ei disodli yn 942 ac iddi gael ei hadfer wedi ei farw yn 950.Merfyn Frych ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd o tua 825 hyd 844; mab Gwriad ap Elidyr ac Ethyllt ferch y brenin Cynan Dindaethwy; ‘Meruin vrych o dir manaw’ yn Llyfr Coch Hergest, a Manaw yn cael ei ddarllen fel Ynys Manaw neu Fanaw Gododdin; croes ac arni Crux Guriat a gafwyd ar Ynys Manaw; Cryptogram Bamberg, a ysgrifennwyd yn llys Merfyn, yn enwi Mermin Britannorum regis, Merfyn brenin y Brythoniaid; tad Rhodri Mawr; gelwid ei linach weithiau y Merfynion.

Ffynonellau a darllen pellach
Brenin Gwynedd o 825 y croesawai ei lys ysgolheigion o Iwerddon, ac a sefydlodd linach Rhodri Mawr.
Merfyn FrychMae brenin Mersia yn codi clawdd ar hyd y ffin, gan nodi llinell rhwng y Cymry a’r Saeson sy’n dal yn fras hyd heddiw.
Clawdd OffaYsgrifennir nodyn am ddadl dros dir ar ymyl llyfr Efengylau Sant Teilo: un o’r darnau hynaf o Gymraeg ysgrifenedig sydd wedi goroesi.
Cymraeg ysgrifenedig cynnarMae’r Historia Brittonum, sy’n gysylltiedig â mynach o’r enw Nennius, yn enwi Arthur fel yr arweinydd a enillodd ddeuddeg brwydr yn erbyn y Saeson. Dyma’r hanes hynaf am ei ryfeloedd.
Hanes y BrythoniaidMae Merfyn Frych yn marw a’i fab Rhodri yn dod yn frenin Gwynedd. Fe’i cofir fel Rhodri Mawr.
Rhodri ap MerfynYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf