Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Seintiau

c. 784 OC

Clawdd Offa

Mae brenin Mersia yn codi clawdd ar hyd y ffin, gan nodi llinell rhwng y Cymry a’r Saeson sy’n dal yn fras hyd heddiw.

Llun: Clawdd a ffos Clawdd Offa yn rhedeg ar hyd llethr ar y ffin · Aloys5268 at Dutch Wikipedia, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

c. 784 OCOes y SeintiauAr y llinell amser (archaeoleg)
Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Cododd Offa, brenin Mersia o 757 i 796, glawdd a ffos fawr ar hyd y ffin â Chymru. Clawdd Offa yw ei enw yn Gymraeg, ac mae’r ffin rhwng Cymru a Lloegr yn dal i redeg o fewn ychydig filltiroedd iddo gan mwyaf.

PrydFe’i dyddir fel arfer i tua 784
Hyd82 milltir o wrthglawdd
MaintTua 20 metr o led gyda’i ffos, a thua 2.4 metr o uchder

Clawdd a ffos#

Mae’r ffos ar ochr Cymru a’r clawdd ar ochr Mersia. Ysgrifennodd Asser, yr ysgolhaig o Dyddewi a wasanaethodd y Brenin Alffred, i Offa ei godi o fôr i fôr, er bod astudiaeth ddiweddarach yn awgrymu llinell fyrrach.

Mae Blwyddnodau Cymru yn dangos pam y cofiai’r Cymry Offa: yn 778 maent yn cofnodi Offa’n anrheithio’r Brythoniaid deheuol, ac yn 784 Offa’n anrheithio Prydain yn yr haf.

Hŷn nag Offa#

Mae dyddiadau radiocarbon o’r Waun, a gyhoeddwyd yn 2014, yn dangos i rai rhannau gael eu codi rhwng 430 a 652, felly efallai i Offa gysylltu a helaethu gwaith hŷn. Dyddiwyd rhan o Glawdd Wat gerllaw hefyd i’r blynyddoedd wedi Rhufain.

Er 1971 mae Llwybr Clawdd Offa, llwybr cenedlaethol tua 177 milltir, wedi rhedeg o aber Hafren i arfordir y gogledd.

Cyn ac wedyn

  1. Carreg Cadfan (wedi’i gofnodi)

    Cerfir colofn yn Nhywyn ym Meirionnydd â geiriau mewn Hen Gymraeg, yr arysgrif Gymraeg hynaf y gwyddys amdani.

    Carreg Cadfan
  2. Cymru’n derbyn Pasg Rhufain (wedi’i gofnodi)

    Dan arweiniad yr Esgob Elfodd, mae eglwys Cymru yn cytuno i ddyddio’r Pasg yn null Rhufain, gan ddod â rhwyg hir â gweddill Cristnogaeth y gorllewin i ben.

    Cymru’n derbyn Pasg Rhufain
  3. Cymraeg ysgrifenedig cynnar (wedi’i gofnodi)

    Ysgrifennir nodyn am ddadl dros dir ar ymyl llyfr Efengylau Sant Teilo: un o’r darnau hynaf o Gymraeg ysgrifenedig sydd wedi goroesi.

    Cymraeg ysgrifenedig cynnar
  4. Merfyn Frych (wedi’i gofnodi)

    Mae Merfyn Frych, tywysog a ddaeth o Ynys Manaw yn ôl traddodiad, yn dod yn frenin Gwynedd ac yn sefydlu’r llinach a’i rheolodd am dros 450 mlynedd.

    Merfyn Frych

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf