Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd

c. 829 OC

Hanes y Brythoniaid

Mae’r Historia Brittonum, sy’n gysylltiedig â mynach o’r enw Nennius, yn enwi Arthur fel yr arweinydd a enillodd ddeuddeg brwydr yn erbyn y Saeson. Dyma’r hanes hynaf am ei ryfeloedd.

Llun: Tudalen o Harley 3859, copi llawnaf yr Historia Brittonum, a ysgrifennwyd tua 1100. · Unknown medieval scribe, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

c. 829 OCOes y BrenhinoeddAr y llinell amser (wedi’i gofnodi)
Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ym mhedwaredd flwyddyn y brenin Merfyn o Wynedd, casglodd awdur yng Nghymru hanes y Brythoniaid yn un llyfr, yr Historia Brittonum. Dyma’r hanes hynaf am ryfeloedd Arthur.

PrydTua 829–830
BleGwynedd, yn llys y brenin Merfyn
PwyMae rhagair yn enw Nennius mewn rhai copïau

Beth sydd ynddo#

Mae’n sôn am Brutus, y cafodd Prydain ei henw ganddo; am Wrtheyrn a dyfodiad y Saeson; am Badrig; am frwydrau Arthur; ac am ryfeddodau Prydain.

Arthur, arweinydd mewn brwydr#

Yma Arthur yw’r dux bellorum, yr arweinydd mewn brwydr, a ymladdodd ochr yn ochr â brenhinoedd y Brythoniaid. Enwir deuddeg brwydr, ac yn Baddon syrthiodd 960 o wŷr mewn un diwrnod mewn un rhuthr gan Arthur.

Y llyfrau sy’n ei gadw#

Mae o leiaf bum llawysgrif wedi goroesi. Ysgrifennwyd y llawnaf, Harley 3859 yn y Llyfrgell Brydeinig, tua 1100, a chopïwyd Blwyddnodau Cymru i mewn iddi.

Y bobl

c. 605–655

Arthur

Brenin y Brythoniaid (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829; Llyfr Llandaf, tua 1125)

Yn ôl traddodiad Cymru, Athrwys ap Meurig ydoedd, brenin Gwent a Glywysing, a’i lys yng Nghaerllion.

Arthur
fl. c. 829

Nennius

Hanesydd y Brythoniaid (wedi’i gofnodi)

Y mynach o Gymro a enwir yn gasglwr yr Historia Brittonum, y llyfr sy’n cofnodi deuddeg brwydr Arthur.

Nennius

Cyn ac wedyn

  1. Cymraeg ysgrifenedig cynnar (wedi’i gofnodi)

    Ysgrifennir nodyn am ddadl dros dir ar ymyl llyfr Efengylau Sant Teilo: un o’r darnau hynaf o Gymraeg ysgrifenedig sydd wedi goroesi.

    Cymraeg ysgrifenedig cynnar
  2. Merfyn Frych (wedi’i gofnodi)

    Mae Merfyn Frych, tywysog a ddaeth o Ynys Manaw yn ôl traddodiad, yn dod yn frenin Gwynedd ac yn sefydlu’r llinach a’i rheolodd am dros 450 mlynedd.

    Merfyn Frych
  3. Rhodri ap Merfyn (wedi’i gofnodi)

    Mae Merfyn Frych yn marw a’i fab Rhodri yn dod yn frenin Gwynedd. Fe’i cofir fel Rhodri Mawr.

    Rhodri ap Merfyn
  4. Colofn Eliseg (wedi’i gofnodi)

    Mae Cyngen o Bowys yn codi croes garreg ger Llangollen i anrhydeddu ei hen daid Elisedd, a enillodd Bowys yn ôl oddi ar y Saeson.

    Colofn Eliseg

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf