Morgan Hen
Brenin Glywysing a Gwent (wedi’i gofnodi)Y brenin hirhoedlog a reolodd dde-ddwyrain Cymru am ryw ddeugain mlynedd yn y ddegfed ganrif. Mae llawer yn credu mai ar ei ôl ef yr enwyd Morgannwg, gwlad Morgan.
Morgan Hen

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd
c. 974 OC
Mae Morgan Hen, a unodd Glywysing a Gwent yn un deyrnas, yn marw ar ôl teyrnasiad hir. Yn ôl traddodiad, ar ei ôl ef yr enwyd Morgannwg.
Llun: Arfordir Morgannwg yn Aberogwr, yn hen deyrnas Morgannwg. · MurphysGirl79, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Unodd Morgan Hen deyrnasoedd Gwent a Glywysing yn un, Morgannwg, a’i rheoli hyd ei farw yn 974 wedi teyrnasiad hir.FfynonellauMorgan Hen ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Morgannwg: rheolai Went o tua 930 a Morgannwg o 942 hyd 974; unodd hen deyrnasoedd Gwent a Glywysing yn 942 dan yr enw Morgannwg; yn 931 bu yn llys Æthelstan yn Henffordd, a bu’n dyst i siarteri Æthelstan, Eadred ac Eadwig; fel Hywel Dda dewisodd gyfeillgarwch yn hytrach na rhyfel â brenhinoedd Lloegr; bu farw 974.Brut y Tywysogion, the years 844 to 998 ↗John Williams ab Ithel (cyf.), Rolls Series, 1860; ar maryjones.us (Saesneg)844: Bu farw Merfyn Frych. 854: Bu farw Cyngen, brenin Powys, yn Rhufain. 877: Lladdwyd Rhodri a’i frawd Gwriad gan y Saeson. 880: Bu gwaith Conwy, i Dduw ddial Rhodri. 913: Bu farw Anarawd fab Rhodri, brenin y Brythoniaid. 926: Aeth y brenin Hywel Dda fab Cadell i Rufain. 948: Bu farw Hywel Dda fab y brenin Cadell, pennaf a gogoniant yr holl Frythoniaid. 972: Bu farw Morgan. 985: Trechodd Maredudd fab Owain Gadwallon fab Ieuaf a chymryd Môn a Meirionnydd, a darostyngodd holl ardaloedd Gwynedd drwy ddichell a chyfrwystra mawr. 986: Anrheithiodd Gwrthrych fab Harald Fôn gyda’r llu du; aeth Maredudd â gweddill y bobl gydag ef i Geredigion a Dyfed. 988: Talodd Maredudd fab Owain i’r Paganiaid duon deyrnged o geiniog am bob person. 993: newyn mawr yn nhir Maredudd. 998: Bu farw Maredudd fab Owain, enwocaf frenin y Brythoniaid. Mae blynyddoedd y Brut yn aml ddwy y tu ôl i’r gwir ddyddiadau.
| Pryd | Gwent o tua 930; Morgannwg o 942 hyd 974 |
|---|---|
| Teyrnas | Morgannwg: Gwent a Glywysing ynghyd |
| Bu farw | 974 |
Yn 931 aeth i lys Æthelstan yn Henffordd, ac mae ei enw ymhlith tystion siarteri tri brenin Seisnig. Fel Hywel Dda, dewisodd gyfeillgarwch yn hytrach na rhyfel â hwy.FfynhonnellMorgan Hen ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Morgannwg: rheolai Went o tua 930 a Morgannwg o 942 hyd 974; unodd hen deyrnasoedd Gwent a Glywysing yn 942 dan yr enw Morgannwg; yn 931 bu yn llys Æthelstan yn Henffordd, a bu’n dyst i siarteri Æthelstan, Eadred ac Eadwig; fel Hywel Dda dewisodd gyfeillgarwch yn hytrach na rhyfel â brenhinoedd Lloegr; bu farw 974.
Mae Brut y Tywysogion yn rhoi ei farw mewn tri gair: a bu farw Morgan.FfynhonnellBrut y Tywysogion, the years 844 to 998 ↗John Williams ab Ithel (cyf.), Rolls Series, 1860; ar maryjones.us (Saesneg)844: Bu farw Merfyn Frych. 854: Bu farw Cyngen, brenin Powys, yn Rhufain. 877: Lladdwyd Rhodri a’i frawd Gwriad gan y Saeson. 880: Bu gwaith Conwy, i Dduw ddial Rhodri. 913: Bu farw Anarawd fab Rhodri, brenin y Brythoniaid. 926: Aeth y brenin Hywel Dda fab Cadell i Rufain. 948: Bu farw Hywel Dda fab y brenin Cadell, pennaf a gogoniant yr holl Frythoniaid. 972: Bu farw Morgan. 985: Trechodd Maredudd fab Owain Gadwallon fab Ieuaf a chymryd Môn a Meirionnydd, a darostyngodd holl ardaloedd Gwynedd drwy ddichell a chyfrwystra mawr. 986: Anrheithiodd Gwrthrych fab Harald Fôn gyda’r llu du; aeth Maredudd â gweddill y bobl gydag ef i Geredigion a Dyfed. 988: Talodd Maredudd fab Owain i’r Paganiaid duon deyrnged o geiniog am bob person. 993: newyn mawr yn nhir Maredudd. 998: Bu farw Maredudd fab Owain, enwocaf frenin y Brythoniaid. Mae blynyddoedd y Brut yn aml ddwy y tu ôl i’r gwir ddyddiadau.
Gwlad Morgan yw Morgannwg. Dywed rhai mai Morgan Hen yw’r Morgan; eraill mai brenin hŷn o’r wythfed ganrif ydyw, Morgan Mwynfawr.FfynhonnellGlamorgan ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedir bod Morgannwg a Glamorgan, gwlad Morgan, yn dod o’r brenin Morgan ab Athrwys o’r wythfed ganrif, Morgan Mwynfawr; mae rhai ysgolheigion yn cyfeirio yn hytrach at Forgan Hen o’r ddegfed ganrif; mae’n bosibl mai uniad Gwent a Glywysing yn unig a elwid yn Forgannwg.
Ffynonellau a darllen pellach
Y brenin hirhoedlog a reolodd dde-ddwyrain Cymru am ryw ddeugain mlynedd yn y ddegfed ganrif. Mae llawer yn credu mai ar ei ôl ef yr enwyd Morgannwg, gwlad Morgan.
Morgan HenMae Hywel Dda yn marw, yr unig frenin o Gymro i gael ei alw’n ‘Dda’. Cedwir ei gyfreithiau yng Nghymru am bron i chwe chan mlynedd.
Marw Hywel DdaYn Nhyddewi, mae mynachod yn casglu Annales Cambriae ynghyd, cofnod blwyddyn wrth flwyddyn sy’n enwi Arthur ym Maddon a Chamlan.
Annales CambriaeMae Maredudd, ŵyr Hywel, yn cipio Gwynedd ac yn ei huno â Deheubarth. Fe’i cofir fel brenin enwocaf y Brythoniaid yn ei ddydd.
Maredudd ab OwainWedi i Lychlynwyr gludo dwy fil o bobl o Fôn, mae Maredudd ab Owain yn talu ceiniog y pen i ryddhau ei bobl.
Maredudd yn rhyddhau ei boblYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf