Arthur
Brenin y Brythoniaid (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829; Llyfr Llandaf, tua 1125)Yn ôl traddodiad Cymru, Athrwys ap Meurig ydoedd, brenin Gwent a Glywysing, a’i lys yng Nghaerllion.
Arthur

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd
c. 954 OC
Yn Nhyddewi, mae mynachod yn casglu Annales Cambriae ynghyd, cofnod blwyddyn wrth flwyddyn sy’n enwi Arthur ym Maddon a Chamlan.
Llun: Wynebddalen argraffiad John Williams ab Ithel o’r Annales Cambriae, 1860. · From John Williams ab Ithel’s edition, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn Nhyddewi casglwyd Blwyddnodau Cymru ynghyd: cofnod o’r Brythoniaid flwyddyn wrth flwyddyn yn Lladin, a’r cofnod olaf yn y copi hynaf am 954. Maent yn enwi Arthur yn Baddon ac yng Nghamlan.FfynonellauAnnales Cambriae ↗Wikipedia (Saesneg)Croniclau Lladin a luniwyd o amryw ffynonellau yn Nhyddewi yn Nyfed; copi o’r ddeuddegfed ganrif o wreiddiol o ganol y ddegfed ganrif yw’r testun hynaf, wedi’i osod heb deitl mewn llawysgrif o’r Historia Brittonum (Harley 3859) a’i ddilyn yn syth gan ach Owain ap Hywel; mae ynddo Faddon, lle cariodd Arthur groes ein Harglwydd Iesu Grist ar ei ysgwyddau am dri diwrnod a thair nos, a Chamlan, lle syrthiodd Arthur a Medrawd.Annales Cambriae ↗Wicipedia (Saesneg)Testun A: Harley 3859, ff. 190r–193r, llaw o tua 1100–1130, cofnod olaf 954; testun B: yr Archifau Gwladol E 164/1, diwedd y 13eg ganrif, Nedd yn ôl pob tebyg, hyd 1286; testun C: Cotton Domitian A. i, Tyddewi, diwedd y 13eg ganrif, hyd 1288. Baddon ym mlwyddyn 72 (516), Camlan ym mlwyddyn 93 (537).
| Pryd | Canol y ddegfed ganrif |
|---|---|
| Ble | Tyddewi, Mynyw |
| Yn | Harley 3859, a ysgrifennwyd tua 1100 |
Mae’r Blwyddnodau’n rhoi llinell neu ddwy i bob blwyddyn: brwydrau, marw brenhinoedd a seintiau, pla. Y cofnod olaf yn y testun hynaf yw: bu farw Rhodri fab Hywel.FfynhonnellAnnales Cambriae, the years 807 to 954 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)825: Bu farw Hywel. 844: Bu farw Merfyn. 853: Môn wedi’i hanrheithio gan y cenhedloedd duon. 871: Boddwyd Gwgon brenin Ceredigion. 877: Lladdwyd Rhodri a’i fab Gwriad gan y Saeson. 880: Gwaith Conwy. Dial Rhodri drwy law Duw. 902: Daeth Igmwnd i Fôn a chymryd Maes Osfeilion. 908: Bu farw’r esgob Asser. 915: Bu farw Anarawd brenin y Brythoniaid. 928: Aeth Hywel i Rufain. 938: Brwydr Brune. Lladdwyd Idwal fab Rhodri a’i fab Elisedd gan y Saeson (dan 943). 950: Bu farw Hywel brenin y Brythoniaid, a elwir y Da. 954: Bu farw Rhodri fab Hywel. Gall blynyddoedd y testun hwn fod flwyddyn neu ragor y tu ôl i’r dyddiadau a ddefnyddia haneswyr.
Mae’r Blwyddnodau’n cofnodi brwydr Baddon, lle cariodd Arthur groes ein Harglwydd Iesu Grist ar ei ysgwyddau am dri diwrnod a thair nos, a Chamlan, lle syrthiodd Arthur a Medrawd.FfynhonnellAnnales Cambriae ↗Wikipedia (Saesneg)Croniclau Lladin a luniwyd o amryw ffynonellau yn Nhyddewi yn Nyfed; copi o’r ddeuddegfed ganrif o wreiddiol o ganol y ddegfed ganrif yw’r testun hynaf, wedi’i osod heb deitl mewn llawysgrif o’r Historia Brittonum (Harley 3859) a’i ddilyn yn syth gan ach Owain ap Hywel; mae ynddo Faddon, lle cariodd Arthur groes ein Harglwydd Iesu Grist ar ei ysgwyddau am dri diwrnod a thair nos, a Chamlan, lle syrthiodd Arthur a Medrawd.

Yn y llawysgrif dilynir y Blwyddnodau yn syth gan ach Owain ap Hywel, mab Hywel Dda.FfynhonnellAnnales Cambriae ↗Wikipedia (Saesneg)Croniclau Lladin a luniwyd o amryw ffynonellau yn Nhyddewi yn Nyfed; copi o’r ddeuddegfed ganrif o wreiddiol o ganol y ddegfed ganrif yw’r testun hynaf, wedi’i osod heb deitl mewn llawysgrif o’r Historia Brittonum (Harley 3859) a’i ddilyn yn syth gan ach Owain ap Hywel; mae ynddo Faddon, lle cariodd Arthur groes ein Harglwydd Iesu Grist ar ei ysgwyddau am dri diwrnod a thair nos, a Chamlan, lle syrthiodd Arthur a Medrawd.
Yn ôl traddodiad Cymru, Athrwys ap Meurig ydoedd, brenin Gwent a Glywysing, a’i lys yng Nghaerllion.
ArthurCasglir cyfraith Cymru dan Hywel Dda, a bydd yn cael ei defnyddio am ryw chwe chan mlynedd.
Cyfraith Hywel DdaMae Hywel Dda yn marw, yr unig frenin o Gymro i gael ei alw’n ‘Dda’. Cedwir ei gyfreithiau yng Nghymru am bron i chwe chan mlynedd.
Marw Hywel DdaMae Morgan Hen, a unodd Glywysing a Gwent yn un deyrnas, yn marw ar ôl teyrnasiad hir. Yn ôl traddodiad, ar ei ôl ef yr enwyd Morgannwg.
Morgan HenMae Maredudd, ŵyr Hywel, yn cipio Gwynedd ac yn ei huno â Deheubarth. Fe’i cofir fel brenin enwocaf y Brythoniaid yn ei ddydd.
Maredudd ab OwainYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf