Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd

c. 954 OC

Annales Cambriae

Yn Nhyddewi, mae mynachod yn casglu Annales Cambriae ynghyd, cofnod blwyddyn wrth flwyddyn sy’n enwi Arthur ym Maddon a Chamlan.

Llun: Wynebddalen argraffiad John Williams ab Ithel o’r Annales Cambriae, 1860. · From John Williams ab Ithel’s edition, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

c. 954 OCOes y BrenhinoeddTyddewiAr y llinell amser (wedi’i gofnodi)
Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn Nhyddewi casglwyd Blwyddnodau Cymru ynghyd: cofnod o’r Brythoniaid flwyddyn wrth flwyddyn yn Lladin, a’r cofnod olaf yn y copi hynaf am 954. Maent yn enwi Arthur yn Baddon ac yng Nghamlan.

PrydCanol y ddegfed ganrif
BleTyddewi, Mynyw
YnHarley 3859, a ysgrifennwyd tua 1100

Flwyddyn wrth flwyddyn#

Mae’r Blwyddnodau’n rhoi llinell neu ddwy i bob blwyddyn: brwydrau, marw brenhinoedd a seintiau, pla. Y cofnod olaf yn y testun hynaf yw: bu farw Rhodri fab Hywel.

Arthur yn Baddon a Chamlan#

Mae’r Blwyddnodau’n cofnodi brwydr Baddon, lle cariodd Arthur groes ein Harglwydd Iesu Grist ar ei ysgwyddau am dri diwrnod a thair nos, a Chamlan, lle syrthiodd Arthur a Medrawd.

Eglwys Gadeiriol Tyddewi, lle cadwyd Blwyddnodau Cymru.
Eglwys Gadeiriol Tyddewi, lle cadwyd Blwyddnodau Cymru. · Llun: W. Bulach, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Tŷ Hywel#

Yn y llawysgrif dilynir y Blwyddnodau yn syth gan ach Owain ap Hywel, mab Hywel Dda.

Lle digwyddodd

Y bobl

c. 605–655

Arthur

Brenin y Brythoniaid (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829; Llyfr Llandaf, tua 1125)

Yn ôl traddodiad Cymru, Athrwys ap Meurig ydoedd, brenin Gwent a Glywysing, a’i lys yng Nghaerllion.

Arthur

Cyn ac wedyn

  1. Cyfraith Hywel Dda (wedi’i gofnodi)

    Casglir cyfraith Cymru dan Hywel Dda, a bydd yn cael ei defnyddio am ryw chwe chan mlynedd.

    Cyfraith Hywel Dda
  2. Marw Hywel Dda (wedi’i gofnodi)

    Mae Hywel Dda yn marw, yr unig frenin o Gymro i gael ei alw’n ‘Dda’. Cedwir ei gyfreithiau yng Nghymru am bron i chwe chan mlynedd.

    Marw Hywel Dda
  3. Morgan Hen (wedi’i gofnodi)

    Mae Morgan Hen, a unodd Glywysing a Gwent yn un deyrnas, yn marw ar ôl teyrnasiad hir. Yn ôl traddodiad, ar ei ôl ef yr enwyd Morgannwg.

    Morgan Hen
  4. Maredudd ab Owain (wedi’i gofnodi)

    Mae Maredudd, ŵyr Hywel, yn cipio Gwynedd ac yn ei huno â Deheubarth. Fe’i cofir fel brenin enwocaf y Brythoniaid yn ei ddydd.

    Maredudd ab Owain

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf