Flwyddyn wedi Hastings, dechreuodd yr arglwydd Normanaidd William FitzOsbern godi castell carreg ar y clogwyni uwch afon Gwy yng Nghas-gwent. Dyma’r amddiffynfa gerrig hynaf sy’n dal i sefyll a godwyd ym Mhrydain wedi’r Rhufeiniaid.FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Dechreuwyd ei chodi yn 1067 i’r arglwydd Normanaidd William FitzOsbern; dyma’r amddiffynfa gerrig hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain wedi oes Rhufain, uwch clogwyni ar afon Gwy; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 mae’n debyg, gyda rhai cerrig o Gaer-went Rufeinig; yn ddiweddarach yn eiddo i William Marshal a Richard de Clare; dyddir pren drysau’r porthdy i 1159–89; yng ngofal Cadw ers 1984.
| Pryd | Dechreuwyd yn 1067 |
|---|---|
| Codwyd i | William FitzOsbern |
| Yng ngofal | Cadw, ers 1984 |
Y Tŵr Mawr#
Gorffennwyd ei Dŵr Mawr erbyn tua 1090 mae’n debyg, a daeth rhai o’i gerrig o adfeilion Caer-went Rufeinig.FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Dechreuwyd ei chodi yn 1067 i’r arglwydd Normanaidd William FitzOsbern; dyma’r amddiffynfa gerrig hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain wedi oes Rhufain, uwch clogwyni ar afon Gwy; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 mae’n debyg, gyda rhai cerrig o Gaer-went Rufeinig; yn ddiweddarach yn eiddo i William Marshal a Richard de Clare; dyddir pren drysau’r porthdy i 1159–89; yng ngofal Cadw ers 1984.

Y Normaniaid yn dod i Gymru#
Cestyll oedd y ffordd y daliai’r Normaniaid dir yng Nghymru. O fewn deng mlynedd ar hugain roeddent yn eu codi ar draws y de a’r gorllewin, a’r Cymry yn eu chwalu eto.FfynhonnellBrut y Tywysogion, the years 1020 to 1097 ↗John Williams ab Ithel (cyf.), Rolls Series, 1860; ar maryjones.us (Saesneg)1020: Llywelyn fab Seisyll, goruchaf frenin Gwynedd, a phennaf a chlotaf frenin yr holl Frythoniaid; ymestynnai ei deyrnas o’r naill fôr i’r llall, ac nid oedd na thlawd nac anghenus yn ei holl diroedd, na threflan wag; honnodd Ysgotyn yn gelwyddog ei fod yn fab i’r brenin Maredudd, a bu’r frwydr honno yn Aber Gwili. 1037: Brwydr gyntaf Gruffudd fab Llywelyn oedd yn Rhyd y Groes ar Hafren, lle bu’n fuddugol. 1061: Syrthiodd Gruffudd, pen a tharian ac amddiffynnwr y Brythoniaid, drwy frad ei wŷr ei hun. Lladdwyd Bleddyn fab Cynfyn gan Rys fab Owain drwy dwyll penaethiaid drwg eu meddwl; bu’n dirion wrth ei geraint ac yn amddiffynnwr yr amddifaid, y gweiniaid a’r gweddwon, tirionaf a thrugarocaf o’r brenhinoedd, na wnâi niwed i neb oni chaid cam. 1079: Bu gwaith Mynydd Carn, a daeth Gwilym Fastard, brenin y Saeson a’r Ffrancod a’r Brythoniaid, ar bererindod i weddïo i Fynyw. 1089: Bu farw Sulien, esgob Mynyw, doethaf y Brythoniaid, ac enwog am ei fuchedd grefyddol; ger Llandudoch bu brwydr rhyngddynt, a Rhys a orfu. 1091: Lladdwyd Rhys ap Tewdwr, brenin y De, gan y Ffrancod a drigai ym Mrycheiniog. 1092: Dymchwelodd y Brythoniaid holl gestyll Ceredigion a Dyfed ond dau, a dymchwel eu cestyll yng Ngwynedd; gwrthwynebodd Brythoniaid Brycheiniog, Gwent a Gwynllŵg arglwyddiaeth y Ffrancod; ymosododd Cadwgan fab Bleddyn arnynt a’u gorchfygu; bu’r frwydr honno yng Nghoed Yspwys. 1096: Daeth Magnus, brenin Germania, hyd at Fôn, a chlwyfwyd iarll Huw yn ei wyneb gan law y brenin ei hun. 1097: Bu farw Rhygyfarch Ddoeth fab yr esgob Sulien, doethaf o ddoethion y Brythoniaid.
Arglwyddi diweddarach#
Yn ddiweddarach daliwyd Cas-gwent gan William Marshal a Richard de Clare. Mae drysau ei borthdy wedi’u gwneud o bren o rhwng 1159 a 1189.FfynhonnellChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Dechreuwyd ei chodi yn 1067 i’r arglwydd Normanaidd William FitzOsbern; dyma’r amddiffynfa gerrig hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain wedi oes Rhufain, uwch clogwyni ar afon Gwy; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 mae’n debyg, gyda rhai cerrig o Gaer-went Rufeinig; yn ddiweddarach yn eiddo i William Marshal a Richard de Clare; dyddir pren drysau’r porthdy i 1159–89; yng ngofal Cadw ers 1984.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗





