Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd

c. 1067

Y Normaniaid yng Nghas-gwent

Mae William FitzOsbern yn dechrau codi castell carreg uwchben afon Gwy yng Nghas-gwent, un o’r cyntaf ym Mhrydain, wrth i’r Normaniaid wthio i mewn i Gymru.

Llun: Tyrau a llenfur Castell Cas-gwent · Nilfanion, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Flwyddyn wedi Hastings, dechreuodd yr arglwydd Normanaidd William FitzOsbern godi castell carreg ar y clogwyni uwch afon Gwy yng Nghas-gwent. Dyma’r amddiffynfa gerrig hynaf sy’n dal i sefyll a godwyd ym Mhrydain wedi’r Rhufeiniaid.

PrydDechreuwyd yn 1067
Codwyd iWilliam FitzOsbern
Yng ngofalCadw, ers 1984

Y Tŵr Mawr#

Gorffennwyd ei Dŵr Mawr erbyn tua 1090 mae’n debyg, a daeth rhai o’i gerrig o adfeilion Caer-went Rufeinig.

Tŵr Mawr Cas-gwent, a orffennwyd tua 1090 mae’n debyg.
Tŵr Mawr Cas-gwent, a orffennwyd tua 1090 mae’n debyg. · Llun: Phil Brandon Hunter, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Y Normaniaid yn dod i Gymru#

Cestyll oedd y ffordd y daliai’r Normaniaid dir yng Nghymru. O fewn deng mlynedd ar hugain roeddent yn eu codi ar draws y de a’r gorllewin, a’r Cymry yn eu chwalu eto.

Arglwyddi diweddarach#

Yn ddiweddarach daliwyd Cas-gwent gan William Marshal a Richard de Clare. Mae drysau ei borthdy wedi’u gwneud o bren o rhwng 1159 a 1189.

Cyn ac wedyn

  1. Buddugoliaeth y Clas-ar-Wy (wedi’i gofnodi)

    Yn y Clas-ar-Wy, mae Gruffudd ap Llywelyn yn chwalu byddin Seisnig ac yn lladd ei harweinydd, Leofgar, Esgob Henffordd.

    Buddugoliaeth y Clas-ar-Wy
  2. Cwymp brenin cyntaf Cymru gyfan (wedi’i gofnodi)

    Lleddir Gruffudd ap Llywelyn, yr unig frenin erioed i reoli Cymru gyfan. Mae’r croniclwyr yn ei alw’n ben a tharian ac amddiffynnwr y Brythoniaid.

    Cwymp brenin cyntaf Cymru gyfan
  3. Bleddyn ap Cynfyn (wedi’i gofnodi)

    Mae Bleddyn ap Cynfyn yn rheoli Gwynedd a Phowys. Fe’i cofir fel brenin tirion a thrugarog a ddiwygiodd gyfreithiau Hywel Dda.

    Bleddyn ap Cynfyn
  4. Sulien Ddoeth (wedi’i gofnodi)

    Mae Sulien, ysgolhaig a fu’n astudio yn Iwerddon ac a fu’n dysgu yn Llanbadarn Fawr, yn dod yn Esgob Tyddewi. Mae ei feibion yn gwneud Llanbadarn yn ganolfan dysg.

    Sulien Ddoeth

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf