Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd

1055

Un brenin i Gymru gyfan

Mae Gruffudd ap Llywelyn yn uno Cymru gyfan dan ei goron, yr unig frenin erioed i wneud hynny, hyd ei farwolaeth yn 1063.

Llun: Torlun pren o Ruffudd ap Llywelyn o Historie of Cambria (1584) · David Powell and Humphrey Lloyd, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1055 lladdodd Gruffudd ap Llywelyn ei wrthwynebydd Gruffudd ap Rhydderch a chymryd Deheubarth. Roedd bellach yn frenin Cymru gyfan, yr unig frenin erioed i reoli’r cyfan ohoni.

Pryd1055 hyd 1063
TeyrnasCymru gyfan
LlysRhuddlan

Llosgi Henffordd#

Yr un flwyddyn, gydag Ælfgar o Fersia, trechodd yr iarll Ralph o Henffordd, yna ysbeilio’r ddinas, ei llosgi a dinistrio ei chastell mwnt a beili.

Heddwch â’r brenin Edward#

Gwnaeth Gruffudd heddwch ag Edward y Cyffeswr, a phriodi Ealdgyth, merch Ælfgar.

Tyrau Castell Rhuddlan uwchben afon Clwyd
Tyrau Castell Rhuddlan uwchben afon Clwyd · Llun: Julie Anne Workman, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

‘Yr unig frenin Cymreig erioed’#

Ysgrifennodd yr hanesydd John Davies amdano fel yr unig frenin Cymreig erioed i reoli holl diriogaeth Cymru.

Y bobl

d. 1063

Gruffudd ap Llywelyn

Brenin Cymru gyfan (wedi’i gofnodi)

Yr unig frenin erioed i reoli Cymru gyfan, o 1055 nes iddo gael ei ladd gan ei wŷr ei hun.

Gruffudd ap Llywelyn

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Buddugoliaeth Rhyd-y-groes (wedi’i gofnodi)

    Yn ei flwyddyn gyntaf yn frenin Gwynedd, mae Gruffudd ap Llywelyn yn chwalu’r Mersiaid yn Rhyd-y-groes ar afon Hafren.

    Buddugoliaeth Rhyd-y-groes
  2. Buddugoliaeth Llanllieni (wedi’i gofnodi)

    Mae Gruffudd ap Llywelyn yn trechu byddin o Saeson a Normaniaid ger Llanllieni.

    Buddugoliaeth Llanllieni
  3. Buddugoliaeth y Clas-ar-Wy (wedi’i gofnodi)

    Yn y Clas-ar-Wy, mae Gruffudd ap Llywelyn yn chwalu byddin Seisnig ac yn lladd ei harweinydd, Leofgar, Esgob Henffordd.

    Buddugoliaeth y Clas-ar-Wy
  4. Cwymp brenin cyntaf Cymru gyfan (wedi’i gofnodi)

    Lleddir Gruffudd ap Llywelyn, yr unig frenin erioed i reoli Cymru gyfan. Mae’r croniclwyr yn ei alw’n ben a tharian ac amddiffynnwr y Brythoniaid.

    Cwymp brenin cyntaf Cymru gyfan

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf