Hanes Cymru / Llinell amser / Oes yr Adfywiad

1744

Emynau cyntaf Pantycelyn

Mae William Williams, Pantycelyn, yn cyhoeddi ei emynau cyntaf. Aeth ymlaen i ysgrifennu tua 900, yn eu plith Arglwydd, arwain trwy’r anialwch.

Llun: William Williams, Pantycelyn, o Gasgliad Portreadau Cymreig y Llyfrgell Genedlaethol · Unknown artist, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1744 cyhoeddodd William Williams, Pantycelyn, ei lyfr cyntaf, rhan gyntaf Aleluia, casgliad o emynau Cymraeg. Daeth yn emynydd mawr Cymru, y Pêr Ganiedydd.

Emynau cyntafAleluia, rhan un, 1744
GanedCefn-coed, Llanfair-ar-y-bryn, 1717
Mwyaf adnabyddus yn SaesnegGuide Me, O Thou Great Jehovah

O feddygaeth i’r weinidogaeth#

Ganed Williams yn 1717 ar fferm Cefn-coed ym mhlwyf Llanfair-ar-y-bryn, ger Llanymddyfri. Bwriadai astudio meddygaeth, ond yn 1737 neu 1738 newidiodd pregethu Howell Harris yn Nhalgarth ei fywyd.

Fe’i gwnaed yn ddiacon yn 1740, ond yn 1743 gwrthodwyd urddau offeiriad iddo oherwydd ei gysylltiad â’r Methodistiaid. O hynny ymlaen teithiodd Gymru ar ei hyd, yn pregethu ac yn cadw’r seiadau.

Pantycelyn, ei gartref, wedi’i dynnu gan Geoff Charles yn 1953
Pantycelyn, ei gartref, wedi’i dynnu gan Geoff Charles yn 1953 · Llun: Geoff Charles, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Arglwydd, arwain trwy’r anialwch#

Rhoddwyd ei emyn Arglwydd, arwain trwy’r anialwch yn Saesneg gan Peter Williams fel Guide Me, O Thou Great Jehovah. Fe’i cenir fel arfer ar Cwm Rhondda, tôn John Hughes.

Ysgrifennodd hefyd gerddi hir, yn eu plith Theomemphus (1764), ar daith yr enaid trwy dröedigaeth a’r bywyd Cristnogol.

Pantycelyn#

Bu’n byw ym Mhantycelyn, cartref teulu ei fam, o’i briodas yn 1748 neu 1749 hyd ei farw yno ym mis Ionawr 1791. Mae’n gorwedd ym mynwent Llanfair-ar-y-bryn, ac mae capel coffa yn dwyn ei enw yn Llanymddyfri.

Capel Coffa Williams Pantycelyn, Llanymddyfri
Capel Coffa Williams Pantycelyn, Llanymddyfri · Llun: John Lord, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Cyn ac wedyn

  1. Yr ysgolion cylchynol

    Mae Griffith Jones yn dechrau ysgolion sy’n symud o blwyf i blwyf, gan ddysgu miloedd lawer i ddarllen Cymraeg.

    Yr ysgolion cylchynol
  2. Y diwygiad Methodistaidd

    Mae Hywel Harris a Daniel Rowland yn cychwyn mudiad sy’n ail-lunio crefydd, cerddoriaeth a gwleidyddiaeth Cymru.

    Y diwygiad Methodistaidd
  3. Siartiau arfordir Cymru

    Mae Lewis Morris o Fôn yn cyhoeddi ei siartiau o harbyrau a baeau Cymru, yr arolwg iawn cyntaf o’r arfordir.

    Siartiau arfordir Cymru
  4. Y Cymmrodorion

    Mae Cymry Llundain yn sefydlu Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion i astudio a dathlu iaith, llên a hanes Cymru.

    Y Cymmrodorion

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf