Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen

Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol
1800
Mae Robert Owen o’r Drenewydd yn cymryd gofal melinau New Lanark, lle mae’n agor yr ysgol fabanod gyntaf ym Mhrydain ac yn dangos bod gwaith teg yn talu.
Llun: Robert Owen, gan William Henry Brooke, 1834 · William Henry Brooke, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ym mis Ionawr 1800 cymerodd Robert Owen o’r Drenewydd ofal o’r melinau yn New Lanark, a mynd ati i’w rhedeg ar egwyddorion uwch na rhai masnachol yn unig.FfynhonnellRobert Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 14 Mai 1771 yn y Drenewydd, Sir Drefaldwyn, lle’r oedd ei dad yn gyfrwywr a gwerthwr nwyddau haearn ac yn bostfeistr lleol; gadawodd yr ysgol yn ddeg oed a gweithio’n ddilledydd yn Stamford a Llundain, ac ym Manceinion erbyn tua deunaw oed; yn 1799 prynodd New Lanark gan David Dale a daeth yn rheolwr arni ym mis Ionawr 1800, ar egwyddorion uwch na rhai masnachol yn unig; addysg rad o blentyndod cynnar, felly roedd yn un o sylfaenwyr ysgolion meithrin; Sefydliad Ffurfio Cymeriad yn 1818; gwerthai siop y cwmni nwyddau da am ychydig dros bris cyfanwerth, sail y siopau cydweithredol; A New View of Society, 1813; New Harmony, Indiana, 1825–27; yr Undeb Llafur Cenedlaethol Mawr Cyfunol, 1834; bu farw yn y Drenewydd ar 17 Tachwedd 1858 a’i gladdu yno ar 21 Tachwedd.
| Rheolwr o | Ionawr 1800 |
|---|---|
| Ganed | Y Drenewydd, Sir Drefaldwyn, 14 Mai 1771 |
| Cofir am | Ysgolion i blant bach, y siop gydweithredol |
Ganed Owen yn y Drenewydd ar 14 Mai 1771. Roedd ei dad yn gyfrwywr ac yn werthwr nwyddau haearn ac yn bostfeistr y dref. Gadawodd Robert yr ysgol yn ddeg oed, gweithiodd i ddilledyddion yn Stamford a Llundain, ac roedd ym Manceinion erbyn ei fod tua deunaw oed.FfynhonnellRobert Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 14 Mai 1771 yn y Drenewydd, Sir Drefaldwyn, lle’r oedd ei dad yn gyfrwywr a gwerthwr nwyddau haearn ac yn bostfeistr lleol; gadawodd yr ysgol yn ddeg oed a gweithio’n ddilledydd yn Stamford a Llundain, ac ym Manceinion erbyn tua deunaw oed; yn 1799 prynodd New Lanark gan David Dale a daeth yn rheolwr arni ym mis Ionawr 1800, ar egwyddorion uwch na rhai masnachol yn unig; addysg rad o blentyndod cynnar, felly roedd yn un o sylfaenwyr ysgolion meithrin; Sefydliad Ffurfio Cymeriad yn 1818; gwerthai siop y cwmni nwyddau da am ychydig dros bris cyfanwerth, sail y siopau cydweithredol; A New View of Society, 1813; New Harmony, Indiana, 1825–27; yr Undeb Llafur Cenedlaethol Mawr Cyfunol, 1834; bu farw yn y Drenewydd ar 17 Tachwedd 1858 a’i gladdu yno ar 21 Tachwedd.
Yn 1799 prynodd New Lanark gan David Dale, ac ym mis Ionawr 1800 daeth yn rheolwr arni.FfynhonnellRobert Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 14 Mai 1771 yn y Drenewydd, Sir Drefaldwyn, lle’r oedd ei dad yn gyfrwywr a gwerthwr nwyddau haearn ac yn bostfeistr lleol; gadawodd yr ysgol yn ddeg oed a gweithio’n ddilledydd yn Stamford a Llundain, ac ym Manceinion erbyn tua deunaw oed; yn 1799 prynodd New Lanark gan David Dale a daeth yn rheolwr arni ym mis Ionawr 1800, ar egwyddorion uwch na rhai masnachol yn unig; addysg rad o blentyndod cynnar, felly roedd yn un o sylfaenwyr ysgolion meithrin; Sefydliad Ffurfio Cymeriad yn 1818; gwerthai siop y cwmni nwyddau da am ychydig dros bris cyfanwerth, sail y siopau cydweithredol; A New View of Society, 1813; New Harmony, Indiana, 1825–27; yr Undeb Llafur Cenedlaethol Mawr Cyfunol, 1834; bu farw yn y Drenewydd ar 17 Tachwedd 1858 a’i gladdu yno ar 21 Tachwedd.

Yn New Lanark câi plant addysg rad o’u blynyddoedd cynharaf, a chofir am Owen fel un o sylfaenwyr ysgolion meithrin. Yn 1818 agorodd Sefydliad Ffurfio Cymeriad.FfynhonnellRobert Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 14 Mai 1771 yn y Drenewydd, Sir Drefaldwyn, lle’r oedd ei dad yn gyfrwywr a gwerthwr nwyddau haearn ac yn bostfeistr lleol; gadawodd yr ysgol yn ddeg oed a gweithio’n ddilledydd yn Stamford a Llundain, ac ym Manceinion erbyn tua deunaw oed; yn 1799 prynodd New Lanark gan David Dale a daeth yn rheolwr arni ym mis Ionawr 1800, ar egwyddorion uwch na rhai masnachol yn unig; addysg rad o blentyndod cynnar, felly roedd yn un o sylfaenwyr ysgolion meithrin; Sefydliad Ffurfio Cymeriad yn 1818; gwerthai siop y cwmni nwyddau da am ychydig dros bris cyfanwerth, sail y siopau cydweithredol; A New View of Society, 1813; New Harmony, Indiana, 1825–27; yr Undeb Llafur Cenedlaethol Mawr Cyfunol, 1834; bu farw yn y Drenewydd ar 17 Tachwedd 1858 a’i gladdu yno ar 21 Tachwedd.
Gwerthai siop y cwmni nwyddau da am ychydig dros y pris cyfanwerth, ac ohoni y tyfodd y siopau cydweithredol. Gosododd Owen ei syniadau allan yn A New View of Society yn 1813; sefydlodd gymuned New Harmony yn Indiana, o 1825 hyd 1827, ac yn 1834 yr Undeb Llafur Cenedlaethol Mawr Cyfunol.FfynhonnellRobert Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 14 Mai 1771 yn y Drenewydd, Sir Drefaldwyn, lle’r oedd ei dad yn gyfrwywr a gwerthwr nwyddau haearn ac yn bostfeistr lleol; gadawodd yr ysgol yn ddeg oed a gweithio’n ddilledydd yn Stamford a Llundain, ac ym Manceinion erbyn tua deunaw oed; yn 1799 prynodd New Lanark gan David Dale a daeth yn rheolwr arni ym mis Ionawr 1800, ar egwyddorion uwch na rhai masnachol yn unig; addysg rad o blentyndod cynnar, felly roedd yn un o sylfaenwyr ysgolion meithrin; Sefydliad Ffurfio Cymeriad yn 1818; gwerthai siop y cwmni nwyddau da am ychydig dros bris cyfanwerth, sail y siopau cydweithredol; A New View of Society, 1813; New Harmony, Indiana, 1825–27; yr Undeb Llafur Cenedlaethol Mawr Cyfunol, 1834; bu farw yn y Drenewydd ar 17 Tachwedd 1858 a’i gladdu yno ar 21 Tachwedd.

Bu farw Owen yn y Drenewydd ar 17 Tachwedd 1858 a’i gladdu yno ar 21 Tachwedd.FfynhonnellRobert Owen ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 14 Mai 1771 yn y Drenewydd, Sir Drefaldwyn, lle’r oedd ei dad yn gyfrwywr a gwerthwr nwyddau haearn ac yn bostfeistr lleol; gadawodd yr ysgol yn ddeg oed a gweithio’n ddilledydd yn Stamford a Llundain, ac ym Manceinion erbyn tua deunaw oed; yn 1799 prynodd New Lanark gan David Dale a daeth yn rheolwr arni ym mis Ionawr 1800, ar egwyddorion uwch na rhai masnachol yn unig; addysg rad o blentyndod cynnar, felly roedd yn un o sylfaenwyr ysgolion meithrin; Sefydliad Ffurfio Cymeriad yn 1818; gwerthai siop y cwmni nwyddau da am ychydig dros bris cyfanwerth, sail y siopau cydweithredol; A New View of Society, 1813; New Harmony, Indiana, 1825–27; yr Undeb Llafur Cenedlaethol Mawr Cyfunol, 1834; bu farw yn y Drenewydd ar 17 Tachwedd 1858 a’i gladdu yno ar 21 Tachwedd.

Ffynonellau a darllen pellach
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenMae llu Ffrengig yn glanio ger Abergwaun ac yn ildio o fewn deuddydd. Daw Jemima Nicholas yn arwres genedlaethol.
Y goresgyniad olafMae Mary Jones, 15 oed, yn cerdded tua 26 milltir yn droednoeth i’r Bala i brynu Beibl Cymraeg. Mae ei stori’n helpu i ysbrydoli Cymdeithas y Beibl.
Taith Mary JonesMae injan stêm Richard Trevithick yn tynnu haearn a theithwyr ar hyd tramffordd Penydarren ym Merthyr, y locomotif cyntaf i redeg ar gledrau.
Y locomotif rheilffordd cyntafMae traphont ddŵr Thomas Telford yn cario’r gamlas 38 metr uwchben Afon Dyfrdwy.
Agor PontcysyllteYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf