Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

21 Chwefror 1804

Y locomotif rheilffordd cyntaf

Mae injan stêm Richard Trevithick yn tynnu haearn a theithwyr ar hyd tramffordd Penydarren ym Merthyr, y locomotif cyntaf i redeg ar gledrau.

Llun: Copi gweithredol o locomotif Pen-y-darren Trevithick yn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau, Abertawe · The wub, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 21 Chwefror 1804 tynnodd injan Richard Trevithick ddeg tunnell o haearn, pum wagen a saith deg o ddynion y 9¾ milltir o Ben-y-darren i Abercynon, mewn tua phedair awr a phum munud. Hon oedd y daith reilffordd gyntaf yn y byd dan dynfa locomotif.

Dyddiad21 Chwefror 1804
LlwybrPen-y-darren i Abercynon, 9¾ milltir
Llwyth10 tunnell o haearn, 5 wagen, 70 o ddynion
PeiriannyddRichard Trevithick

Bet o 500 gini#

Adeiladwyd yr injan i Samuel Homfray o Ben-y-darren, a betiodd Homfray 500 gini â Richard Crawshay y gallai wneud y gwaith.

Ar y diwrnod rhedodd ar hyd tramffordd Merthyr ar bron 2.4 milltir yr awr, y daith reilffordd gyntaf yn unman yn y byd y tu ôl i locomotif.

Richard Trevithick, wedi’i baentio gan John Linnell yn 1816
Richard Trevithick, wedi’i baentio gan John Linnell yn 1816 · Llun: John Linnell, Public domain, Wikimedia Commons

Y peiriannydd o Gernyw#

Ganed Trevithick yn Illogan yng Nghernyw ar 13 Ebrill 1771, a bu farw yn Dartford ar 22 Ebrill 1833.

Wedi’r daith#

Roedd yr injan yn rhy drwm i blatiau haearn bwrw’r dramffordd, a dorrodd oddi tani, ac aeth y lein yn ôl at geffylau. Rhoddwyd yr injan i yrru morthwylion yn y gwaith haearn.

Tramffordd Merthyr, tua 1910
Tramffordd Merthyr, tua 1910 · Llun: Unknown artist, Public domain, Wikimedia Commons

Lle digwyddodd

Cyn ac wedyn

  1. Taith Mary Jones

    Mae Mary Jones, 15 oed, yn cerdded tua 26 milltir yn droednoeth i’r Bala i brynu Beibl Cymraeg. Mae ei stori’n helpu i ysbrydoli Cymdeithas y Beibl.

    Taith Mary Jones
  2. Robert Owen yn New Lanark

    Mae Robert Owen o’r Drenewydd yn cymryd gofal melinau New Lanark, lle mae’n agor yr ysgol fabanod gyntaf ym Mhrydain ac yn dangos bod gwaith teg yn talu.

    Robert Owen yn New Lanark
  3. Agor Pontcysyllte

    Mae traphont ddŵr Thomas Telford yn cario’r gamlas 38 metr uwchben Afon Dyfrdwy.

    Agor Pontcysyllte
  4. Rheilffordd y Mwmbwls

    Mae rheilffordd Abertawe a’r Mwmbwls yn cludo teithwyr sy’n talu, y gwasanaeth rheilffordd i deithwyr cyntaf yn y byd.

    Rheilffordd y Mwmbwls

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf