Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

26 Tachwedd 1805

Agor Pontcysyllte

Mae traphont ddŵr Thomas Telford yn cario’r gamlas 38 metr uwchben Afon Dyfrdwy.

Llun: Traphont Ddŵr Pontcysyllte ar draws dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 26 Tachwedd 1805 agorodd Traphont Ddŵr Pontcysyllte, gan gario’r gamlas ar draws dyffryn Dyfrdwy 127 troedfedd uwchben yr afon. Hi yw’r draphont ddŵr hiraf ym Mhrydain a’r draphont ddŵr camlas uchaf yn y byd.

Agorwyd26 Tachwedd 1805
PeirianwyrThomas Telford a William Jessop
Hyd336 llath (307 m)
Uchder127 troedfedd (39 m) uwchben Dyfrdwy

Deng mlynedd o adeiladu#

Thomas Telford a William Jessop a’i cododd. Dechreuodd y gwaith ar 25 Gorffennaf 1795, ac agorodd y draphont ddŵr fwy na deng mlynedd yn ddiweddarach.

Saif pedwar rhychwant ar bymtheg ar ddeunaw o bileri cerrig gwag, ac arnynt gorwedd cafn o haearn bwrw, ar asennau haearn bwaog. Gwnaed y morter o galch, dŵr a gwaed ych.

Y draphont ddŵr dros afon Dyfrdwy, engrafiad gan Edward Finden ar ôl Robert Batty, 1823
Y draphont ddŵr dros afon Dyfrdwy, engrafiad gan Edward Finden ar ôl Robert Batty, 1823 · Llun: Edward Finden after Robert Batty, Public domain, Wikimedia Commons

Safle Treftadaeth y Byd#

Ar 27 Mehefin 2009 fe’i gwnaed yn Safle Treftadaeth y Byd, ac mae UNESCO’n galw’r draphont ddŵr yn gampwaith peirianneg arloesol.

Cwch cul ar y draphont ddŵr, yn uchel uwchben yr afon
Cwch cul ar y draphont ddŵr, yn uchel uwchben yr afon · Llun: Antiquary, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Cyn ac wedyn

  1. Robert Owen yn New Lanark

    Mae Robert Owen o’r Drenewydd yn cymryd gofal melinau New Lanark, lle mae’n agor yr ysgol fabanod gyntaf ym Mhrydain ac yn dangos bod gwaith teg yn talu.

    Robert Owen yn New Lanark
  2. Y locomotif rheilffordd cyntaf

    Mae injan stêm Richard Trevithick yn tynnu haearn a theithwyr ar hyd tramffordd Penydarren ym Merthyr, y locomotif cyntaf i redeg ar gledrau.

    Y locomotif rheilffordd cyntaf
  3. Rheilffordd y Mwmbwls

    Mae rheilffordd Abertawe a’r Mwmbwls yn cludo teithwyr sy’n talu, y gwasanaeth rheilffordd i deithwyr cyntaf yn y byd.

    Rheilffordd y Mwmbwls
  4. Y Methodistiaid yn ymwahanu

    Mae Methodistiaid Calfinaidd Cymru yn ordeinio’u gweinidogion eu hunain ac yn gadael Eglwys Loegr. Daw Cymru’n genedl o gapeli.

    Y Methodistiaid yn ymwahanu

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf