Roedd Dyfrig, Dubricius yn Lladin, yn un o seintiau mawr cyntaf Cymru: athro seintiau, sylfaenydd mynachlogydd ac esgob yn Erging, y gororau ger Gwy. Mae traddodiad Cymru yn dal mai ef a goronodd Arthur.FfynhonnellDubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dyfrig (tua 465 i tua 550), a aned yn Madley, mab Efrddyl, merch y Brenin Peibio o Erging, a iachaodd o’r gwahanglwyf pan oedd yn blentyn; ysgolhaig ac iachäwr; sefydlodd fynachlogydd yn Henllan a Mochros; dysgodd Deilo a Samson; esgob; dywedir iddo ildio’i esgobaeth i Ddewi ym Mrefi yn 545; ymneilltuodd i Enlli a’i gladdu yno; symudwyd ei gorff i Landaf yn 1120; yng ngwaith Sieffre o Fynwy ef sy’n coroni’r Brenin Arthur; ei ŵyl ar 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fagl.
Fe’i ganed yn Madley, yn swydd Henffordd heddiw, yn fab i Efrddyl, merch y Brenin Peibio o Erging. Yn ôl yr hanes iachaodd Beibio o’r gwahanglwyf pan oedd yn blentyn, a chymodwyd y ddau.FfynhonnellDubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dyfrig (tua 465 i tua 550), a aned yn Madley, mab Efrddyl, merch y Brenin Peibio o Erging, a iachaodd o’r gwahanglwyf pan oedd yn blentyn; ysgolhaig ac iachäwr; sefydlodd fynachlogydd yn Henllan a Mochros; dysgodd Deilo a Samson; esgob; dywedir iddo ildio’i esgobaeth i Ddewi ym Mrefi yn 545; ymneilltuodd i Enlli a’i gladdu yno; symudwyd ei gorff i Landaf yn 1120; yng ngwaith Sieffre o Fynwy ef sy’n coroni’r Brenin Arthur; ei ŵyl ar 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fagl.
Daeth yn enwog fel ysgolhaig ac iachäwr. Sefydlodd fynachlogydd yn Henllan a Mochros, a dysgodd seintiau a fyddai’n cario’r ffydd ymhellach, Teilo a Samson yn eu plith. Dywed Buchedd Samson mai Dyfrig a urddodd Samson yn esgob.FfynonellauDubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dyfrig (tua 465 i tua 550), a aned yn Madley, mab Efrddyl, merch y Brenin Peibio o Erging, a iachaodd o’r gwahanglwyf pan oedd yn blentyn; ysgolhaig ac iachäwr; sefydlodd fynachlogydd yn Henllan a Mochros; dysgodd Deilo a Samson; esgob; dywedir iddo ildio’i esgobaeth i Ddewi ym Mrefi yn 545; ymneilltuodd i Enlli a’i gladdu yno; symudwyd ei gorff i Landaf yn 1120; yng ngwaith Sieffre o Fynwy ef sy’n coroni’r Brenin Arthur; ei ŵyl ar 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fagl.Samson of Dol ↗Wikipedia (Saesneg)Cymro, a aned yn ne Cymru i Amon o Ddyfed ac Anna o Went; un o seintiau sefydlu Llydaw; fe’i magwyd a’i ddysgu gan Illtud yn Llanilltud Fawr; arweiniodd y gymuned ar Ynys Bŷr ar ôl Pŷr; ymwelodd ag Iwerddon; gweithiodd yng Nghernyw, Ynysoedd Syllan ac Ynys y Garn cyn sefydlu’r fynachlog yn Dol; urddwyd ef yn esgob gan Ddyfrig, yn 521 yn ôl pob tebyg; ymbiliodd ar Childebert I dros Judael; bu mewn cyngor ym Mharis rhwng 556 a 573; dywedir iddo farw yn 565 yn Dol a’i gladdu yno gyda’i gefnder Maglorius; ysgrifennwyd ei Fuchedd rhwng 610 ac 820; ei ŵyl ar 28 Gorffennaf.
Yn Historia Regum Britanniae Sieffre o Fynwy, Dyfrig sy’n gosod y goron ar ben Arthur. Mae traddodiad Cymru hefyd yn dal iddo ildio’i le i Ddewi yn synod Brefi.FfynhonnellDubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dyfrig (tua 465 i tua 550), a aned yn Madley, mab Efrddyl, merch y Brenin Peibio o Erging, a iachaodd o’r gwahanglwyf pan oedd yn blentyn; ysgolhaig ac iachäwr; sefydlodd fynachlogydd yn Henllan a Mochros; dysgodd Deilo a Samson; esgob; dywedir iddo ildio’i esgobaeth i Ddewi ym Mrefi yn 545; ymneilltuodd i Enlli a’i gladdu yno; symudwyd ei gorff i Landaf yn 1120; yng ngwaith Sieffre o Fynwy ef sy’n coroni’r Brenin Arthur; ei ŵyl ar 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fagl.
Yn ei henaint aeth i Ynys Enlli, a’i gladdu yno. Mae Blwyddnodau Cymru yn cofnodi marw Cyndeyrn a’r esgob Dyfrig yn 612. Yn 1120 cludwyd ei gorff i Eglwys Gadeiriol Llandaf, ac fe’i dangosir yn dal dwy ffon fagl, ffyn esgob.FfynonellauDubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dyfrig (tua 465 i tua 550), a aned yn Madley, mab Efrddyl, merch y Brenin Peibio o Erging, a iachaodd o’r gwahanglwyf pan oedd yn blentyn; ysgolhaig ac iachäwr; sefydlodd fynachlogydd yn Henllan a Mochros; dysgodd Deilo a Samson; esgob; dywedir iddo ildio’i esgobaeth i Ddewi ym Mrefi yn 545; ymneilltuodd i Enlli a’i gladdu yno; symudwyd ei gorff i Landaf yn 1120; yng ngwaith Sieffre o Fynwy ef sy’n coroni’r Brenin Arthur; ei ŵyl ar 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fagl.Annales Cambriae, the years 447 to 798 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)516: Brwydr Baddon, lle cariodd Arthur Groes ein Harglwydd Iesu Grist am dri diwrnod a thair nos ar ei ysgwyddau, a’r Brythoniaid a orfu. 537: Gwaith Camlan, lle syrthiodd Arthur a Medrawd, a bu pla ym Mhrydain ac Iwerddon. 547: y farwolaeth fawr y bu farw Maelgwn, brenin Gwynedd, ynddi, gydag ychwanegiad diweddarach am ei hun yn llys Rhos a’r fad felen. 570: bu farw Gildas, doethaf y Brythoniaid. 573: brwydr Arfderydd rhwng meibion Eliffer a Gwenddolau fab Ceidio, lle syrthiodd Gwenddolau, a Myrddin yn gwallgofi. 580: bu farw Gwrgi a Peredur, meibion Eliffer. 584: claddu Deiniol y Bangorau. Wedi 601: bu farw Gregori yng Nghrist, a’r esgob Dewi o Fynyw hefyd. 612: marw Cyndeyrn a’r esgob Dyfrig. 613: brwydr Caerlleon; yno bu farw Selyf fab Cynan, a hunodd Iago fab Beli. 629: gwarchae ar y brenin Cadwallon yn ynys Glannog. 630: brwydr Meigen, lle lladdwyd Edwin a’i ddau fab. 682: pla mawr ym Mhrydain, y bu farw Cadwaladr fab Cadwallon ynddo. 768: newidiwyd y Pasg ymhlith y Brythoniaid, ar y Sul, gydag Elfoddw, gwas Duw, yn ei gywiro. 778: Offa’n anrheithio’r Brythoniaid deheuol. 784: Offa’n anrheithio Prydain yn yr haf.
Cofir Dyfrig fel efengylydd Ergyng, y wlad a elwid wedyn yn Archenfield, a llawer o dde-ddwyrain Cymru. Erbyn iddo ddod yn ddyn roedd yn adnabyddus fel ysgolhaig drwy Brydain, ac iachâi’r claf drwy arddodi dwylo.FfynhonnellDubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dubricius neu Dyfrig (tua 465 hyd tua 550), efengylydd Ergyng (Archenfield wedyn, Swydd Henffordd) a llawer o dde-ddwyrain Cymru; yn adnabyddus fel ysgolhaig drwy Brydain erbyn iddo ddod yn ddyn; sefydlodd fynachlogydd yn Hentland a Moccas; athro Teilo a Samson; iachâi’r claf drwy arddodi dwylo; cysegriadau yn Porlock a ger Luccombe ar Exmoor; yn ddiweddarach esgob Ergyng, efallai â’i sedd yn Weston under Penyard; cyfaill da i Illtud a Samson; yn Synod Llanddewi Brefi yn 545 dywedir iddo ildio ei esgobaeth i Ddewi; mae Sieffre o Fynwy yn ei wneud yn coroni’r Brenin Arthur, a daw Tennyson ag ef i’r Idylls of the King; eglwysi yn Ballingham, Whitchurch, Hentland a Hamnish, Porlock, Gwenddwr a Llanfaches, a’r eglwys Gatholig yn Nhrefforest; yn y Martyroleg Rufeinig dan 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fugail. Yn Henllan, ar lan Gwy, daeth disgyblion ato o bell ac agos, a bu’n eu dysgu yno am saith mlynedd cyn symud i Fochros, ger ei fan geni, lle bu am flynyddoedd lawer.FfynhonnellDyfrig (Dubricius), saint (fl. 475?) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCysylltir ef yn bennaf â de-ddwyrain Cymru ac â gorllewin a de Swydd Henffordd; mae’r Vita Samsonis o’r seithfed ganrif, y ffynhonnell gynharaf, yn ei wneud yn llawer hŷn na Samson ac yn gyfoes ag Illtud neu ychydig yn hŷn, ac yn ei gysylltu ag Ynys Bŷr; o’i dair Buchedd mae’r gynharaf yn Llyfr Llandaf; mab Ebrdil, merch Pepiau, brenin Ercych; ganed ym ‘Matle’, Madley yn ôl pob tebyg, bum milltir a hanner i’r gorllewin o Henffordd, ac iachaodd ei daid o hen afiechyd; ysgolhaig o fri a sefydlodd fynachlog ‘Hennlann’ (Hentland ar Wy), gan ddysgu disgyblion o bell ac agos am saith mlynedd, ac yna ‘Mochros’ (Moccas) ger ei fan geni, lle bu am flynyddoedd lawer; o’r diwedd aeth i fyw’n feudwy ar Ynys Enlli a chladdwyd ef yno; cludwyd ei gorff i Landaf ym Mai 1120; mae ei Fuchedd a’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 612, ond mae ei le ymhlith y saint eraill yn awgrymu iddo fyw o leiaf ganrif ynghynt; dydd gŵyl 14 Tachwedd.
Daeth yn esgob Ergyng, efallai â’i sedd yn Weston under Penyard, ac mae’n debyg fod ei ofal yn ymestyn dros Forgannwg a Gwent i gyd, y tiroedd a ffurfiodd esgobaeth Llandaf yn ddiweddarach. Gall eglwysi a gysegrwyd iddo yn Porlock a ger Luccombe, ar arfordir Exmoor yng Ngwlad yr Haf, ddangos iddo groesi Môr Hafren hefyd.FfynhonnellDubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dubricius neu Dyfrig (tua 465 hyd tua 550), efengylydd Ergyng (Archenfield wedyn, Swydd Henffordd) a llawer o dde-ddwyrain Cymru; yn adnabyddus fel ysgolhaig drwy Brydain erbyn iddo ddod yn ddyn; sefydlodd fynachlogydd yn Hentland a Moccas; athro Teilo a Samson; iachâi’r claf drwy arddodi dwylo; cysegriadau yn Porlock a ger Luccombe ar Exmoor; yn ddiweddarach esgob Ergyng, efallai â’i sedd yn Weston under Penyard; cyfaill da i Illtud a Samson; yn Synod Llanddewi Brefi yn 545 dywedir iddo ildio ei esgobaeth i Ddewi; mae Sieffre o Fynwy yn ei wneud yn coroni’r Brenin Arthur, a daw Tennyson ag ef i’r Idylls of the King; eglwysi yn Ballingham, Whitchurch, Hentland a Hamnish, Porlock, Gwenddwr a Llanfaches, a’r eglwys Gatholig yn Nhrefforest; yn y Martyroleg Rufeinig dan 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fugail.
Roedd yn gyfaill da i Illtud ac i Samson.FfynhonnellDubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dubricius neu Dyfrig (tua 465 hyd tua 550), efengylydd Ergyng (Archenfield wedyn, Swydd Henffordd) a llawer o dde-ddwyrain Cymru; yn adnabyddus fel ysgolhaig drwy Brydain erbyn iddo ddod yn ddyn; sefydlodd fynachlogydd yn Hentland a Moccas; athro Teilo a Samson; iachâi’r claf drwy arddodi dwylo; cysegriadau yn Porlock a ger Luccombe ar Exmoor; yn ddiweddarach esgob Ergyng, efallai â’i sedd yn Weston under Penyard; cyfaill da i Illtud a Samson; yn Synod Llanddewi Brefi yn 545 dywedir iddo ildio ei esgobaeth i Ddewi; mae Sieffre o Fynwy yn ei wneud yn coroni’r Brenin Arthur, a daw Tennyson ag ef i’r Idylls of the King; eglwysi yn Ballingham, Whitchurch, Hentland a Hamnish, Porlock, Gwenddwr a Llanfaches, a’r eglwys Gatholig yn Nhrefforest; yn y Martyroleg Rufeinig dan 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fugail. Mae Buchedd Samson, a ysgrifennwyd yn y seithfed ganrif, yr ysgrif gynharaf i sôn amdano, yn dangos Dyfrig yn ŵr llawer hŷn na Samson, o’r un oed ag Illtud neu ychydig yn hŷn, ac yn ei gysylltu ag Ynys Bŷr.FfynhonnellDyfrig (Dubricius), saint (fl. 475?) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCysylltir ef yn bennaf â de-ddwyrain Cymru ac â gorllewin a de Swydd Henffordd; mae’r Vita Samsonis o’r seithfed ganrif, y ffynhonnell gynharaf, yn ei wneud yn llawer hŷn na Samson ac yn gyfoes ag Illtud neu ychydig yn hŷn, ac yn ei gysylltu ag Ynys Bŷr; o’i dair Buchedd mae’r gynharaf yn Llyfr Llandaf; mab Ebrdil, merch Pepiau, brenin Ercych; ganed ym ‘Matle’, Madley yn ôl pob tebyg, bum milltir a hanner i’r gorllewin o Henffordd, ac iachaodd ei daid o hen afiechyd; ysgolhaig o fri a sefydlodd fynachlog ‘Hennlann’ (Hentland ar Wy), gan ddysgu disgyblion o bell ac agos am saith mlynedd, ac yna ‘Mochros’ (Moccas) ger ei fan geni, lle bu am flynyddoedd lawer; o’r diwedd aeth i fyw’n feudwy ar Ynys Enlli a chladdwyd ef yno; cludwyd ei gorff i Landaf ym Mai 1120; mae ei Fuchedd a’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 612, ond mae ei le ymhlith y saint eraill yn awgrymu iddo fyw o leiaf ganrif ynghynt; dydd gŵyl 14 Tachwedd. Ar gais Illtud yr ordeiniodd Dyfrig Samson yn ddiacon ac yn offeiriad.FfynhonnellSamson (c. 485–565), abbot and bishop ↗John Williams James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Amwn o Ddyfed ac Anna o Went; fe’i dysgwyd gan Illtud o 490; ordeiniwyd yn ddiacon ac offeiriad gan Ddyfrig; abad mynachlog Pŷr ar ôl Pŷr; eglwysi yn ei enw yn Ballygriffin ger Dulyn a Bally Samson yn Wexford; meudwy mewn ogof ger Ystagbwll Elidr; cysegrwyd yn esgob gan Ddyfrig ar 22 Chwefror 521; yng Nghernyw ym Mhadstow, Southill a Fowey, a’i ddylanwad yn cyrraedd Ynysoedd Syllan; yn Llydaw cyn 547, pan ymwelodd Teilo ag ef; enillodd ryddid y tywysog ifanc Iudual gan Childebert ym Mharis; llofnododd ddeddfau cyngor 556 fel ‘Samson peccator episcopus’; bu farw 28 Gorffennaf 565. Mae traddodiad Cymru yn dal mai Garmon o Auxerre ei hun a wnaeth Dyfrig yn archesgob.FfynhonnellDubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dyfrig (tua 465 i tua 550), a aned yn Madley, mab Efrddyl, merch y Brenin Peibio o Erging, a iachaodd o’r gwahanglwyf pan oedd yn blentyn; ysgolhaig ac iachäwr; sefydlodd fynachlogydd yn Henllan a Mochros; dysgodd Deilo a Samson; esgob; dywedir iddo ildio’i esgobaeth i Ddewi ym Mrefi yn 545; ymneilltuodd i Enlli a’i gladdu yno; symudwyd ei gorff i Landaf yn 1120; yng ngwaith Sieffre o Fynwy ef sy’n coroni’r Brenin Arthur; ei ŵyl ar 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fagl.
Ysgrifennwyd tair Buchedd i Ddyfrig yn yr Oesoedd Canol: gan Sieffre o Fynwy, gan Benedict o Gaerloyw ac, yn gynharaf ac yn bwysicaf, yn Llyfr Llandaf.FfynhonnellDyfrig ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr crefyddol Oes y Seintiau; cysylltir ef â de Swydd Henffordd (Erging) ac ag ysgol Illtud yn Llanilltud Fawr; yn ôl traddodiad athro Deiniol, sylfaenydd clas Bangor, a Theilo, sylfaenydd Llandeilo Fawr; y Vita Samsonis o’r seithfed ganrif yw’r ffynhonnell gynharaf am ei fywyd; tair buchedd, gan Sieffre o Fynwy, Benedict o Gaerloyw ac, yn bwysicaf, yr un gynharaf, yn Llyfr Llandaf; wedi dioddef afiechyd a henaint aeth i Enlli i fyw fel meudwy, ac yno y bu farw ac y claddwyd ef; dydd gŵyl 14 Tachwedd. Mae ei Fuchedd ac Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 612, ond mae ei le ymhlith y saint eraill yn awgrymu iddo fyw o leiaf ganrif ynghynt.FfynhonnellDyfrig (Dubricius), saint (fl. 475?) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCysylltir ef yn bennaf â de-ddwyrain Cymru ac â gorllewin a de Swydd Henffordd; mae’r Vita Samsonis o’r seithfed ganrif, y ffynhonnell gynharaf, yn ei wneud yn llawer hŷn na Samson ac yn gyfoes ag Illtud neu ychydig yn hŷn, ac yn ei gysylltu ag Ynys Bŷr; o’i dair Buchedd mae’r gynharaf yn Llyfr Llandaf; mab Ebrdil, merch Pepiau, brenin Ercych; ganed ym ‘Matle’, Madley yn ôl pob tebyg, bum milltir a hanner i’r gorllewin o Henffordd, ac iachaodd ei daid o hen afiechyd; ysgolhaig o fri a sefydlodd fynachlog ‘Hennlann’ (Hentland ar Wy), gan ddysgu disgyblion o bell ac agos am saith mlynedd, ac yna ‘Mochros’ (Moccas) ger ei fan geni, lle bu am flynyddoedd lawer; o’r diwedd aeth i fyw’n feudwy ar Ynys Enlli a chladdwyd ef yno; cludwyd ei gorff i Landaf ym Mai 1120; mae ei Fuchedd a’r Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 612, ond mae ei le ymhlith y saint eraill yn awgrymu iddo fyw o leiaf ganrif ynghynt; dydd gŵyl 14 Tachwedd.
Mae ei enw’n fyw mewn llawer o eglwysi: Ballingham, Whitchurch, Hentland a Hamnish yn Swydd Henffordd, Porlock yng Ngwlad yr Haf, Gwenddwr ym Mrycheiniog a Llanfaches yng Ngwent, a’r eglwys Gatholig yn Nhrefforest.FfynhonnellDubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dubricius neu Dyfrig (tua 465 hyd tua 550), efengylydd Ergyng (Archenfield wedyn, Swydd Henffordd) a llawer o dde-ddwyrain Cymru; yn adnabyddus fel ysgolhaig drwy Brydain erbyn iddo ddod yn ddyn; sefydlodd fynachlogydd yn Hentland a Moccas; athro Teilo a Samson; iachâi’r claf drwy arddodi dwylo; cysegriadau yn Porlock a ger Luccombe ar Exmoor; yn ddiweddarach esgob Ergyng, efallai â’i sedd yn Weston under Penyard; cyfaill da i Illtud a Samson; yn Synod Llanddewi Brefi yn 545 dywedir iddo ildio ei esgobaeth i Ddewi; mae Sieffre o Fynwy yn ei wneud yn coroni’r Brenin Arthur, a daw Tennyson ag ef i’r Idylls of the King; eglwysi yn Ballingham, Whitchurch, Hentland a Hamnish, Porlock, Gwenddwr a Llanfaches, a’r eglwys Gatholig yn Nhrefforest; yn y Martyroleg Rufeinig dan 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fugail. Devereux oedd ei enw gan y Normaniaid. Aeth Wace â stori Sieffre am goroni Arthur i farddoniaeth Ffrangeg Eingl-Normanaidd yn ei Roman de Brut, a chanrifoedd wedyn daeth Tennyson â Dyfrig i’r Idylls of the King.FfynhonnellDubricius ↗Wikipedia (Saesneg)Dyfrig (tua 465 i tua 550), a aned yn Madley, mab Efrddyl, merch y Brenin Peibio o Erging, a iachaodd o’r gwahanglwyf pan oedd yn blentyn; ysgolhaig ac iachäwr; sefydlodd fynachlogydd yn Henllan a Mochros; dysgodd Deilo a Samson; esgob; dywedir iddo ildio’i esgobaeth i Ddewi ym Mrefi yn 545; ymneilltuodd i Enlli a’i gladdu yno; symudwyd ei gorff i Landaf yn 1120; yng ngwaith Sieffre o Fynwy ef sy’n coroni’r Brenin Arthur; ei ŵyl ar 14 Tachwedd; fe’i dangosir yn dal dwy ffon fagl.
Yr esgob a goronodd Arthur (cronicl cynnar:· Llyfr Llandaf, tua 1125)
Fe’i ganwyd yn Ergyng, sefydlodd fynachlogydd yn Henllan a Mochros, a bu’n esgob y de-ddwyrain. Yn ôl traddodiad Cymru, ef a goronodd Arthur yng Nghaerllion. Bu farw ar Ynys Enlli.
Yng Nghyngor Tours, yr olaf o wyth esgob i lofnodi yw Mansuetus, ‘esgob y Brythoniaid’: y cofnod cyntaf o’r Brythoniaid yn Armorica, y wlad a ddaeth yn Llydaw.
Riothamus, brenin y Brythoniaid, yn croesi i Âl (wedi’i gofnodi)
Ar alwad yr ymerawdwr Anthemius, daw Riothamus, brenin y Brythoniaid, â deuddeng mil o wŷr dros y môr i galon Gâl i ymladd â’r Fisigothiaid, medd Jordanes.
Y fuddugoliaeth ym Maddon (cronicl cynnar:· Gildas, y 6ed ganrif; Annales Cambriae, y 10fed ganrif)
Mae’r Brythoniaid yn ennill buddugoliaeth fawr dros y Sacsoniaid ym Mynydd Baddon, sy’n dod â chenhedlaeth o heddwch. Yn ôl traddodiad Cymru, Arthur a’u harweiniodd.