Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1881

Deddf Cau ar y Sul

Y Ddeddf Seneddol gyntaf ers y Tuduriaid i drin Cymru fel cenedl ar wahân.

Llun: “A Feature of the Welsh Sunday Closing Act”, cartŵn gan J. M. Staniforth, 1899 · J. M. Staniforth, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 27 Awst 1881 cafodd Deddf Cau ar y Sul (Cymru) gydsyniad brenhinol. Caeodd bob tafarn yng Nghymru ar y Sul.

Cydsyniad brenhinol27 Awst 1881
Beth a wnaethCau tafarnau Cymru ar y Sul
Sir FynwyO 1915, wedi’i gadarnhau yn 1921
Pleidleisiau lleolO 1961

Deddf i Gymru yn unig#

Hon oedd y ddeddf gyntaf er pan unwyd Cymru â Lloegr a oedd yn ymwneud â Chymru yn unig, a chydnabyddiaeth ffurfiol o gymeriad arbennig Cymru.

Suliau gwlyb a sych#

Daethpwyd â Sir Fynwy i mewn yn ystod y rhyfel, yn 1915, a chadarnhawyd hynny yn 1921. O 1961 gallai pob dosbarth gynnal ei bleidlais ei hun ar agor ar y Sul, a Dwyfor oedd yr olaf, yn 1996.

Gwesty Dirwest Buckley, Abertyleri, tua 1905
Gwesty Dirwest Buckley, Abertyleri, tua 1905 · Llun: Martin Ridley Collection, Public domain, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Cranogwen yn golygu Y Frythones

    Mae Sarah Jane Rees, Cranogwen, merch y capten llong a fu’n dysgu morwriaeth, yn dod yn olygydd Y Frythones, cylchgrawn Cymraeg i fenywod.

    Cranogwen yn golygu Y Frythones
  2. Tre’r Sosban

    Mae Llanelli yn gwneud cymaint o dunplat y byd nes ei galw’n Tinopolis. Mae ei chefnogwyr rygbi yn dal i ganu Sosban Fach.

    Tre’r Sosban
  3. Undeb Rygbi Cymru

    Daw clybiau ynghyd yng Nghastell-nedd i ffurfio Undeb Rygbi Cymru. Daw rygbi’n gêm y cymoedd a’r genedl.

    Undeb Rygbi Cymru
  4. Colegau yng Nghaerdydd a Bangor

    Mae colegau prifysgol yn agor yng Nghaerdydd a Bangor, wedi’u codi’n rhannol gyda cheiniogau a roddwyd gan chwarelwyr, glowyr a chynulleidfaoedd capel.

    Colegau yng Nghaerdydd a Bangor

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf