Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1879

Cranogwen yn golygu Y Frythones

Mae Sarah Jane Rees, Cranogwen, merch y capten llong a fu’n dysgu morwriaeth, yn dod yn olygydd Y Frythones, cylchgrawn Cymraeg i fenywod.

Llun: Sarah Jane Rees, Cranogwen, wedi’i thynnu gan John Thomas tua 1870 · John Thomas, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Sarah Jane Rees, Cranogwen, oedd golygydd Y Frythones, cylchgrawn Cymraeg i fenywod, o 1878 hyd 1889.

Ganed9 Ionawr 1839, Llangrannog
GolygyddY Frythones, 1878–1889
HefydTystysgrif meistr llong, athrawes morwriaeth, bardd
Bu farw27 Mehefin 1916, Cilfynydd

Merch y capten llong#

Ganed hi yn Llangrannog ar 9 Ionawr 1839, yn ferch i’r capten llong John Rees, ac yn blentyn hwyliodd gyda’i thad. Astudiodd forwriaeth yn Llundain ac ennill tystysgrif meistr, a’i caniatâi i fod yn gapten llong mewn unrhyw ran o’r byd.

Yn 1859 agorodd ei hysgol forwriaeth ei hun yn Llangrannog.

Llangrannog, lle ganed hi ac y dysgodd forwriaeth
Llangrannog, lle ganed hi ac y dysgodd forwriaeth · Llun: Alan Richards, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Y bardd#

Yn eisteddfod Aberystwyth 1865 enillodd brif wobr am Y Fodrwy Briodasol, gan gystadlu yn erbyn Islwyn a Cheiriog. Yn 1869–70 teithiodd at Gymry America cyn belled â Chaliffornia, a daeth Caniadau Cranogwen allan yn 1870.

Llais i ferched Cymru#

Yn 1901 sefydlodd Undeb Dirwestol Merched y De, a oedd â 140 o ganghennau erbyn ei marw. Bu farw yng Nghilfynydd ar 27 Mehefin 1916 a’i chladdu yn Llangrannog.

Dadorchuddiwyd ei cherflun gan Sebastien Boyesen ar 10 Mehefin 2023.

Cerflun Cranogwen yn Llangrannog
Cerflun Cranogwen yn Llangrannog · Llun: Cwmcafit, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

1839–1916

Cranogwen

Morwr, bardd a golygydd (wedi’i gofnodi)

Sarah Jane Rees o Langrannog, athrawes morwriaeth, bardd buddugol a golygydd cylchgrawn Cymraeg i fenywod.

Cranogwen

Cyn ac wedyn

  1. Cymdeithas Bêl-droed Cymru

    Sefydlir Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn Wrecsam ac mae Cymru’n chwarae’r Alban yn ei gêm ryngwladol gyntaf, y trydydd tîm cenedlaethol hynaf yn y byd.

    Cymdeithas Bêl-droed Cymru
  2. Y meicroffon

    Mae David Edward Hughes yn dangos ei feicroffon carbon, cyndad pob meicroffon ers hynny. Mae’n rhoi’r ddyfais i’r byd heb batent.

    Y meicroffon
  3. Tre’r Sosban

    Mae Llanelli yn gwneud cymaint o dunplat y byd nes ei galw’n Tinopolis. Mae ei chefnogwyr rygbi yn dal i ganu Sosban Fach.

    Tre’r Sosban
  4. Deddf Cau ar y Sul

    Y Ddeddf Seneddol gyntaf ers y Tuduriaid i drin Cymru fel cenedl ar wahân.

    Deddf Cau ar y Sul

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf