Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1850

Pont Britannia

Mae pont diwbiau haearn Robert Stephenson yn cludo’r rheilffordd dros y Fenai.

Llun: Pont Britannia tua 1852 · Unknown artist, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1850 cariodd Pont Britannia Robert Stephenson y rheilffordd dros Afon Menai i Ynys Môn, drwy diwbiau mawr o haearn gyr.

Carreg sylfaen10 Ebrill 1846
Trenau cyntaf18 Mawrth 1850
PeirianwyrRobert Stephenson a William Fairbairn
RheilfforddCaer a Chaergybi

Y tiwbiau#

Cododd Stephenson y bont gyda William Fairbairn ar gyfer Rheilffordd Caer a Chaergybi, a gosodwyd y garreg sylfaen ar 10 Ebrill 1846.

Rhedai’r trenau drwy diwbiau petryal o haearn gyr, gyda’r tŵr canol yn sefyll ar Graig Britannia.

Pont diwb Britannia a Phont Grog y Borth, gan George Hawkins, 1852
Pont diwb Britannia a Phont Grog y Borth, gan George Hawkins, 1852 · Llun: George Hawkins, Public domain, Wikimedia Commons

Yr agor#

Ar 5 Mawrth 1850 gosododd Stephenson y rhybed olaf. Croesodd trenau gyntaf ar 18 Mawrth, ac roedd y ddau diwb ar waith o 21 Hydref 1850.

Y llewod#

Mae pedwar llew calchfaen mawr, wedi’u cerfio gan John Thomas, yn sefyll wrth y bont.

Un o lewod John Thomas wrth fynedfa ogleddol y bont
Un o lewod John Thomas wrth fynedfa ogleddol y bont · Llun: Dave.Dunford, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Tân a phont newydd#

Ym mis Mai 1970 difethodd tân y tiwbiau. Ailgodwyd y bont ar fwâu dur, ac agorodd dec ffordd arni yn 1980.

Pont Britannia yn 2023, ar ei bwâu dur
Pont Britannia yn 2023, ar ei bwâu dur · Llun: Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Lle digwyddodd

Cyn ac wedyn

  1. Dowlais, y mwyaf yn y byd

    Gyda deunaw ffwrnais chwyth a miloedd o weithwyr, gwaith haearn Dowlais ym Merthyr yw’r mwyaf yn y byd.

    Dowlais, y mwyaf yn y byd
  2. Brad y Llyfrau Gleision

    Mae adroddiad gan y llywodraeth yn beio’r Gymraeg am ‘anwybodaeth’ honedig y bobl, gan ennyn dicter hirhoedlog.

    Brad y Llyfrau Gleision
  3. Hen Wlad Fy Nhadau

    Mae Evan a James James o Bontypridd yn cyfansoddi’r gân a ddaw’n anthem genedlaethol.

    Hen Wlad Fy Nhadau
  4. Detholiad naturiol

    Darllenir damcaniaeth esblygiad drwy ddetholiad naturiol Alfred Russel Wallace, a aned ym Mrynbuga, yn Llundain ochr yn ochr â damcaniaeth Darwin. Daeth iddi ar ei ben ei hun, ar ynys bell yn y Moluccas.

    Detholiad naturiol

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf