Yn 1523 ymgasglodd beirdd a thelynorion gogledd Cymru yng Nghaerwys yn Sir y Fflint, dan gomisiwn a arweiniwyd gan Risiart ap Hywel o Fostyn. Eu gwaith oedd dwyn trefn ar y beirdd a’u crefft.FfynonellauThe Caerwys Eisteddfodau of 1523 and 1567/8 ↗Ystadau Mostyn (Saesneg)Rhisiart ap Hywel o Fostyn (c.1468–1540) oedd prif gomisiynydd eisteddfod 1523, a William Mostyn (c.1521–76) a baratôdd un 1567/8, dan gomisiwn a roddwyd dan awdurdod Elisabeth I ac a gedwir o hyd ym Mhlas Mostyn; gosododd y cynulliadau feistri hyfforddedig y crefftau barddol ar wahân i berfformwyr di-grefft, a chafodd y rhai teilwng drwydded neu radd i ddal ati â’u celfyddyd.Tudur Aled (fl. 1480–1526), poet ↗J. E. Caerwyn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ym mhlwyf Llansannan, disgybl i Ddafydd ab Edmwnd; roedd yn un o’r ddau fardd a fu’n gyfrifol am gynnal eisteddfod Caerwys, a ddyddir yn 1524 yn yr erthygl, i ddwyn trefn ar y beirdd a’u crefft; fe’i gwnaed yn athro cadeiriog yno; roedd Syr Rhys ap Thomas ymhlith ei noddwyr; bu farw yng Nghaerfyrddin a’i gladdu ym mynwent y brodyr yn abid Brawd Llwyd.Eisteddfod ↗Wikipedia (Saesneg)Cynhaliodd yr Arglwydd Rhys yr eisteddfod gyntaf a gofnodwyd yng Nghastell Aberteifi adeg Nadolig 1176, ymryson barddoniaeth a cherdd gyda dwy gadair: aeth cadair y beirdd i fardd o Wynedd a chadair y gerdd i fab Eilon y Crythwr, o lys Rhys ei hun; daw’r manylion o Frut y Tywysogion, a thybiai Hywel Teifi Edwards eu bod yn awgrymu nad hon oedd y gyntaf o’i bath; eisteddfod, o eistedd a bod; Caerfyrddin, 1451; Caerwys, 1523 ac 1567; yr Eisteddfod Genedlaethol gyntaf, Aberdâr, 1861.
| Lle | Caerwys, Sir y Fflint |
|---|---|
| Cynhaliwyd | 1523, ac eto yn 1567 |
| Gwobr | Y delyn arian |
Trefn ar y beirdd#
Gosododd y cynulliad feistri hyfforddedig cerdd dafod a cherdd dant ar wahân i berfformwyr di-grefft. Câi’r rhai teilwng drwydded neu radd i ddal ati â’u celfyddyd.FfynonellauThe Caerwys Eisteddfodau of 1523 and 1567/8 ↗Ystadau Mostyn (Saesneg)Rhisiart ap Hywel o Fostyn (c.1468–1540) oedd prif gomisiynydd eisteddfod 1523, a William Mostyn (c.1521–76) a baratôdd un 1567/8, dan gomisiwn a roddwyd dan awdurdod Elisabeth I ac a gedwir o hyd ym Mhlas Mostyn; gosododd y cynulliadau feistri hyfforddedig y crefftau barddol ar wahân i berfformwyr di-grefft, a chafodd y rhai teilwng drwydded neu radd i ddal ati â’u celfyddyd.Wales’s first eisteddfodic trophy visits the National Library ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Dan y rheolau barddol a elwir Statud Gruffudd ap Cynan câi’r telynor gorau delyn arian; yng Nghaerwys yn 1523 roedd Rhisiart ap Hywel o Fostyn i roi bathodyn y delyn arian i delynor gorau Gogledd Cymru, ac yn 1567 gan ei ŵyr William Mostyn yr oedd yr hawl i roi’r delyn arian; bwriad y cynulliadau oedd gwahanu’r gwir feirdd oddi wrth ddiddanwyr a chardotwyr; fe’i cadwyd ym Mhlas Mostyn, a dyma’r tlws eisteddfodol Cymreig hynaf sydd wedi goroesi.
Roedd y bardd mawr Tudur Aled o Lansannan yn un o’r ddau fardd a arweiniodd yr eisteddfod, ac fe’i gwnaed yn athro cadeiriog yno. Mae’r Bywgraffiadur yn ei dyddio’n 1524.FfynonellauTudur Aled (fl. 1480–1526), poet ↗J. E. Caerwyn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ym mhlwyf Llansannan, disgybl i Ddafydd ab Edmwnd; roedd yn un o’r ddau fardd a fu’n gyfrifol am gynnal eisteddfod Caerwys, a ddyddir yn 1524 yn yr erthygl, i ddwyn trefn ar y beirdd a’u crefft; fe’i gwnaed yn athro cadeiriog yno; roedd Syr Rhys ap Thomas ymhlith ei noddwyr; bu farw yng Nghaerfyrddin a’i gladdu ym mynwent y brodyr yn abid Brawd Llwyd.Caerwys ↗Wikipedia (Saesneg)Roedd Tudur Aled yn eisteddfod Caerwys yn 1523, yn nheyrnasiad Harri VIII; caniataodd Elisabeth I ail eisteddfod yn 1567, a gwnaed Simwnt Fychan yn bencerdd; mae Llyfr Domesday yn galw Caerwys yn dref farchnad fechan.

Y delyn arian#
Yn ôl yr hen reolau barddol a elwir Statud Gruffudd ap Cynan, câi’r telynor gorau delyn arian. Yng Nghaerwys roedd Rhisiart ap Hywel i roi bathodyn y delyn arian i delynor gorau Gogledd Cymru. Mae teulu Mostyn yn dal i gadw’r delyn, y tlws eisteddfodol Cymreig hynaf sydd wedi goroesi.FfynhonnellWales’s first eisteddfodic trophy visits the National Library ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Dan y rheolau barddol a elwir Statud Gruffudd ap Cynan câi’r telynor gorau delyn arian; yng Nghaerwys yn 1523 roedd Rhisiart ap Hywel o Fostyn i roi bathodyn y delyn arian i delynor gorau Gogledd Cymru, ac yn 1567 gan ei ŵyr William Mostyn yr oedd yr hawl i roi’r delyn arian; bwriad y cynulliadau oedd gwahanu’r gwir feirdd oddi wrth ddiddanwyr a chardotwyr; fe’i cadwyd ym Mhlas Mostyn, a dyma’r tlws eisteddfodol Cymreig hynaf sydd wedi goroesi.
Yr ail Gaerwys#
Yn 1567, drwy gomisiwn a roddwyd dan Elisabeth I, cyfarfu ail eisteddfod yng Nghaerwys, wedi’i pharatoi gan William Mostyn. Gwnaed Simwnt Fychan yn bencerdd.FfynonellauThe Caerwys Eisteddfodau of 1523 and 1567/8 ↗Ystadau Mostyn (Saesneg)Rhisiart ap Hywel o Fostyn (c.1468–1540) oedd prif gomisiynydd eisteddfod 1523, a William Mostyn (c.1521–76) a baratôdd un 1567/8, dan gomisiwn a roddwyd dan awdurdod Elisabeth I ac a gedwir o hyd ym Mhlas Mostyn; gosododd y cynulliadau feistri hyfforddedig y crefftau barddol ar wahân i berfformwyr di-grefft, a chafodd y rhai teilwng drwydded neu radd i ddal ati â’u celfyddyd.Caerwys ↗Wikipedia (Saesneg)Roedd Tudur Aled yn eisteddfod Caerwys yn 1523, yn nheyrnasiad Harri VIII; caniataodd Elisabeth I ail eisteddfod yn 1567, a gwnaed Simwnt Fychan yn bencerdd; mae Llyfr Domesday yn galw Caerwys yn dref farchnad fechan.
Ffynonellau a darllen pellach




