Syr Rhys ap Thomas
Gwneuthurwr brenin Bosworth (wedi’i gofnodi)Arglwydd mwyaf de-orllewin Cymru, a ddaeth â’i fyddin at Harri Tudur yn 1485 ac a urddwyd yn farchog ar faes Bosworth.
Syr Rhys ap Thomas
Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
1507
Mae Syr Rhys ap Thomas yn cynnal twrnamaint mawr pum diwrnod yng Nghastell Caeriw, yr olaf o’i fath ym Mhrydain.
Llun: Castell Caeriw dros bwll y felin · Andrew, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons
Ar 22 Ebrill 1505 gwnaed Syr Rhys ap Thomas yn Farchog y Gardas. I ddathlu cynhaliodd dwrnamaint mawr yn ei gastell yng Nghaeriw yn Sir Benfro, yn 1507, a gwahodd prif deuluoedd Cymru gyfan.FfynonellauRhys ap Thomas, Sir (1449–1525), the chief Welsh supporter of Henry VII ↗Syr James Frederick Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Bu mewn cysylltiad â Harri tra oedd Harri’n alltud yn Llydaw; pan laniodd Harri ymunodd ag ef ger y Trallwng gyda gwŷr o ddyffryn Tywi, ac fe’i hurddwyd yn farchog ar faes Bosworth, 22 Awst 1485; ym mis Tachwedd 1485 fe’i gwnaed yn gwnstabl a stiward arglwyddiaeth Brycheiniog, siambrlen Caerfyrddin ac Aberteifi a stiward Buallt; yn Farchog y Gardas ar 22 Ebrill 1505, cynhaliodd dwrnamaint mawr yng Nghaeriw i ddathlu ei dderbyn i Urdd y Gardas, gan wahodd prif deuluoedd Cymru; bu farw yn 1525 a’i gladdu yn y Brodyr Llwydion, Caerfyrddin, ac yn ddiweddarach symudwyd ef i eglwys San Pedr, lle adferwyd y beddrod yn 1865.Rhys ap Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Bu Syr Rhys ap Thomas (c. 1449–1525) yn allweddol i fuddugoliaeth Harri Tudur ym Mosworth, lle, yn ôl baled o’r cyfnod, yr ataliodd ei wŷr ymosodiad dug Norfolk; fe’i gwnaed yn farchog baner wedi iddo ddal yr Arglwydd Audley yn 1497 ac yn Farchog y Gardas yn 1505, a dathlodd hynny â thwrnamaint mawr yng nghastell Caeriw yn 1507; bu’n ustus De Cymru; bu farw ym Mhriordy Caerfyrddin yn 1525, a symudwyd ei feddrod yn ddiweddarach i eglwys San Pedr, Caerfyrddin.
| Gwesteiwr | Syr Rhys ap Thomas, KG |
|---|---|
| Lle | Castell Caeriw, Sir Benfro |
| Blwyddyn | 1507 |
Safodd Rhys gyda Harri Tudur ym Mosworth ac fe’i hurddwyd yn farchog ar y maes. Wedi hynny daliodd swyddi mawr yn y de: cwnstabl a stiward Brycheiniog, siambrlen Caerfyrddin ac Aberteifi, ac ustus De Cymru. Yn 1497 daliodd yr Arglwydd Audley mewn brwydr ac fe’i gwnaed yn farchog baner.FfynonellauRhys ap Thomas, Sir (1449–1525), the chief Welsh supporter of Henry VII ↗Syr James Frederick Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Bu mewn cysylltiad â Harri tra oedd Harri’n alltud yn Llydaw; pan laniodd Harri ymunodd ag ef ger y Trallwng gyda gwŷr o ddyffryn Tywi, ac fe’i hurddwyd yn farchog ar faes Bosworth, 22 Awst 1485; ym mis Tachwedd 1485 fe’i gwnaed yn gwnstabl a stiward arglwyddiaeth Brycheiniog, siambrlen Caerfyrddin ac Aberteifi a stiward Buallt; yn Farchog y Gardas ar 22 Ebrill 1505, cynhaliodd dwrnamaint mawr yng Nghaeriw i ddathlu ei dderbyn i Urdd y Gardas, gan wahodd prif deuluoedd Cymru; bu farw yn 1525 a’i gladdu yn y Brodyr Llwydion, Caerfyrddin, ac yn ddiweddarach symudwyd ef i eglwys San Pedr, lle adferwyd y beddrod yn 1865.Rhys ap Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Bu Syr Rhys ap Thomas (c. 1449–1525) yn allweddol i fuddugoliaeth Harri Tudur ym Mosworth, lle, yn ôl baled o’r cyfnod, yr ataliodd ei wŷr ymosodiad dug Norfolk; fe’i gwnaed yn farchog baner wedi iddo ddal yr Arglwydd Audley yn 1497 ac yn Farchog y Gardas yn 1505, a dathlodd hynny â thwrnamaint mawr yng nghastell Caeriw yn 1507; bu’n ustus De Cymru; bu farw ym Mhriordy Caerfyrddin yn 1525, a symudwyd ei feddrod yn ddiweddarach i eglwys San Pedr, Caerfyrddin.

Daeth Caeriw i Rhys pan forgeisiodd teulu de Carew ef iddo. Gwnaeth yr hen gastell yn blasty mawr, gydag ystafelloedd Tuduraidd gwych, neuadd fawr wedi’i hail-lunio a neuadd lai newydd.FfynhonnellCarew Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth Caeriw i Rhys ap Thomas pan forgeisiodd teulu de Carew ef; ar ddiwedd y bymthegfed ganrif estynnodd y castell â fflatiau moethus gyda llawer o nodweddion Tuduraidd, gan ail-lunio’r neuadd fawr a chodi’r neuadd lai; cymerodd Syr John Perrot y castell yn 1558 a chodi’r adain hir ogleddol; melin lanw Caeriw yw’r unig felin lanw a adferwyd yng Nghymru.

Bu farw Rhys yn 1525 a’i gladdu yn y Brodyr Llwydion yng Nghaerfyrddin. Pan gaewyd y brodordy symudwyd ei feddrod i eglwys San Pedr, lle’i hadferwyd yn 1865.FfynhonnellRhys ap Thomas, Sir (1449–1525), the chief Welsh supporter of Henry VII ↗Syr James Frederick Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Bu mewn cysylltiad â Harri tra oedd Harri’n alltud yn Llydaw; pan laniodd Harri ymunodd ag ef ger y Trallwng gyda gwŷr o ddyffryn Tywi, ac fe’i hurddwyd yn farchog ar faes Bosworth, 22 Awst 1485; ym mis Tachwedd 1485 fe’i gwnaed yn gwnstabl a stiward arglwyddiaeth Brycheiniog, siambrlen Caerfyrddin ac Aberteifi a stiward Buallt; yn Farchog y Gardas ar 22 Ebrill 1505, cynhaliodd dwrnamaint mawr yng Nghaeriw i ddathlu ei dderbyn i Urdd y Gardas, gan wahodd prif deuluoedd Cymru; bu farw yn 1525 a’i gladdu yn y Brodyr Llwydion, Caerfyrddin, ac yn ddiweddarach symudwyd ef i eglwys San Pedr, lle adferwyd y beddrod yn 1865.
Ffynonellau a darllen pellach
Arglwydd mwyaf de-orllewin Cymru, a ddaeth â’i fyddin at Harri Tudur yn 1485 ac a urddwyd yn farchog ar faes Bosworth.
Syr Rhys ap ThomasMae Harri VII yn enwi ei fab cyntaf yn Arthur, er anrhydedd i frenin traddodiad Cymru.
Tywysog o’r enw ArthurMae Richard Amerike, swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig, yn helpu i ariannu mordaith John Cabot i Ogledd America. Mae rhai haneswyr yn credu mai ar ei ôl ef yr enwyd y wlad newydd.
Richard Amerike a CabotMae beirdd a thelynorion yn ymgynnull yng Nghaerwys yn Sir y Fflint i osod rheolau eu crefftau, dan gomisiwn gan y Goron.
Eisteddfod CaerwysMae Cymru’n cael ei chyfeddiannu i Loegr. Daw Saesneg yn iaith y gyfraith a swyddi cyhoeddus.
Y Deddfau UnoYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf