Dan Ddeddf 1543 cafodd Cymru ei llysoedd uwch ei hun, Llys y Sesiwn Fawr. Eisteddodd yng Nghymru am bron i dri chan mlynedd, hyd 1830.FfynonellauCourt of Great Sessions in Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd dan Ddeddf Cyfreithiau yng Nghymru 1542, a chyfarfu’r llys ddwywaith y flwyddyn ym mhob sir ar bedair cylchdaith: Caer (y Fflint, Dinbych, Trefaldwyn), Gogledd Cymru (Môn, Caernarfon, Meirionnydd), Aberhonddu (Brycheiniog, Morgannwg, Maesyfed) a Chaerfyrddin (Caerfyrddin, Aberteifi, Penfro), tra aeth Sir Fynwy i gylchdaith Rhydychen brawdlysoedd Lloegr; rhoddai gyfraith Lloegr yn yr iaith Saesneg; eisteddodd hyd ei ddiddymu yn 1830, a cheidw’r Llyfrgell Genedlaethol ei gofnodion.Laws in Wales Acts 1535 and 1542 ↗Wikipedia (Saesneg)Cafodd Deddf 1535 gydsyniad brenhinol ar 14 Ebrill 1536: roedd Cymru i’w hymgorffori, ei huno a’i chysylltu â theyrnas Lloegr, a cheisiai’r Ddeddf ddileu’n llwyr bob arfer ac arferiad a wahaniaethai oddi wrth gyfraith Lloegr; daeth arglwyddiaethau’r Mers i ben a gwnaed pum sir newydd, Mynwy, Brycheiniog, Maesyfed, Trefaldwyn a Dinbych, gan roi tair ar ddeg; anfonai Cymru aelodau i’r Senedd; roedd pob llys yng Nghymru i’w gynnal yn Saesneg, nid yn Gymraeg; rhoddwyd Cyngor Cymru a’r Gororau ar sail gyfreithiol a sefydlwyd Llys y Sesiwn Fawr; gwelai uchelwyr Cymru’r deddfau’n dod â chydraddoldeb cyfreithiol â dinasyddion Lloegr; diddymwyd y Ddeddf yn 1993.
| Sefydlwyd | Dan Ddeddf 1543 |
|---|---|
| Eisteddai | Ddwywaith y flwyddyn ym mhob sir |
| Daeth i ben | 1830 |
Pedair cylchdaith#
Marchogai’r barnwyr bedair cylchdaith, tair sir i bob un, gan eistedd ddwywaith y flwyddyn ym mhob sir:FfynhonnellCourt of Great Sessions in Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd dan Ddeddf Cyfreithiau yng Nghymru 1542, a chyfarfu’r llys ddwywaith y flwyddyn ym mhob sir ar bedair cylchdaith: Caer (y Fflint, Dinbych, Trefaldwyn), Gogledd Cymru (Môn, Caernarfon, Meirionnydd), Aberhonddu (Brycheiniog, Morgannwg, Maesyfed) a Chaerfyrddin (Caerfyrddin, Aberteifi, Penfro), tra aeth Sir Fynwy i gylchdaith Rhydychen brawdlysoedd Lloegr; rhoddai gyfraith Lloegr yn yr iaith Saesneg; eisteddodd hyd ei ddiddymu yn 1830, a cheidw’r Llyfrgell Genedlaethol ei gofnodion.
| Caer | Y Fflint, Dinbych, Trefaldwyn |
|---|---|
| Gogledd Cymru | Môn, Caernarfon, Meirionnydd |
| Aberhonddu | Brycheiniog, Morgannwg, Maesyfed |
| Caerfyrddin | Caerfyrddin, Aberteifi, Penfro |
Dim ond Sir Fynwy a anfonwyd i gylchdaith Rhydychen brawdlysoedd Lloegr.FfynhonnellCourt of Great Sessions in Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd dan Ddeddf Cyfreithiau yng Nghymru 1542, a chyfarfu’r llys ddwywaith y flwyddyn ym mhob sir ar bedair cylchdaith: Caer (y Fflint, Dinbych, Trefaldwyn), Gogledd Cymru (Môn, Caernarfon, Meirionnydd), Aberhonddu (Brycheiniog, Morgannwg, Maesyfed) a Chaerfyrddin (Caerfyrddin, Aberteifi, Penfro), tra aeth Sir Fynwy i gylchdaith Rhydychen brawdlysoedd Lloegr; rhoddai gyfraith Lloegr yn yr iaith Saesneg; eisteddodd hyd ei ddiddymu yn 1830, a cheidw’r Llyfrgell Genedlaethol ei gofnodion.

Llys Cymreig yn Saesneg#
System a geid yng Nghymru yn unig oedd y Sesiwn Fawr. Rhoddai gyfraith Lloegr yn yr iaith Saesneg, a gadawai hynny lawer o’r Cymry Cymraeg heb fedru dilyn y gyfraith yn uniongyrchol.FfynonellauCourt of Great Sessions in Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd dan Ddeddf Cyfreithiau yng Nghymru 1542, a chyfarfu’r llys ddwywaith y flwyddyn ym mhob sir ar bedair cylchdaith: Caer (y Fflint, Dinbych, Trefaldwyn), Gogledd Cymru (Môn, Caernarfon, Meirionnydd), Aberhonddu (Brycheiniog, Morgannwg, Maesyfed) a Chaerfyrddin (Caerfyrddin, Aberteifi, Penfro), tra aeth Sir Fynwy i gylchdaith Rhydychen brawdlysoedd Lloegr; rhoddai gyfraith Lloegr yn yr iaith Saesneg; eisteddodd hyd ei ddiddymu yn 1830, a cheidw’r Llyfrgell Genedlaethol ei gofnodion.Laws in Wales Acts 1535 and 1542 ↗Wikipedia (Saesneg)Cafodd Deddf 1535 gydsyniad brenhinol ar 14 Ebrill 1536: roedd Cymru i’w hymgorffori, ei huno a’i chysylltu â theyrnas Lloegr, a cheisiai’r Ddeddf ddileu’n llwyr bob arfer ac arferiad a wahaniaethai oddi wrth gyfraith Lloegr; daeth arglwyddiaethau’r Mers i ben a gwnaed pum sir newydd, Mynwy, Brycheiniog, Maesyfed, Trefaldwyn a Dinbych, gan roi tair ar ddeg; anfonai Cymru aelodau i’r Senedd; roedd pob llys yng Nghymru i’w gynnal yn Saesneg, nid yn Gymraeg; rhoddwyd Cyngor Cymru a’r Gororau ar sail gyfreithiol a sefydlwyd Llys y Sesiwn Fawr; gwelai uchelwyr Cymru’r deddfau’n dod â chydraddoldeb cyfreithiol â dinasyddion Lloegr; diddymwyd y Ddeddf yn 1993.
Diddymwyd y llys yn 1830. Cedwir ei gofnodion sydd wedi goroesi yn y Llyfrgell Genedlaethol.FfynhonnellCourt of Great Sessions in Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd dan Ddeddf Cyfreithiau yng Nghymru 1542, a chyfarfu’r llys ddwywaith y flwyddyn ym mhob sir ar bedair cylchdaith: Caer (y Fflint, Dinbych, Trefaldwyn), Gogledd Cymru (Môn, Caernarfon, Meirionnydd), Aberhonddu (Brycheiniog, Morgannwg, Maesyfed) a Chaerfyrddin (Caerfyrddin, Aberteifi, Penfro), tra aeth Sir Fynwy i gylchdaith Rhydychen brawdlysoedd Lloegr; rhoddai gyfraith Lloegr yn yr iaith Saesneg; eisteddodd hyd ei ddiddymu yn 1830, a cheidw’r Llyfrgell Genedlaethol ei gofnodion.
Ffynonellau a darllen pellach




