Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1542

Llys y Sesiwn Fawr

Rhoddir ei llysoedd uwch ei hun i Gymru, y Sesiwn Fawr, sy’n eistedd yng Nghymru tan 1830.

Llun: Neuadd y Sir yn Aberhonddu, a godwyd yn 1842 i lysoedd y sir · Peterjamesb, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Dan Ddeddf 1543 cafodd Cymru ei llysoedd uwch ei hun, Llys y Sesiwn Fawr. Eisteddodd yng Nghymru am bron i dri chan mlynedd, hyd 1830.

SefydlwydDan Ddeddf 1543
EisteddaiDdwywaith y flwyddyn ym mhob sir
Daeth i ben1830

Pedair cylchdaith#

Marchogai’r barnwyr bedair cylchdaith, tair sir i bob un, gan eistedd ddwywaith y flwyddyn ym mhob sir:

CaerY Fflint, Dinbych, Trefaldwyn
Gogledd CymruMôn, Caernarfon, Meirionnydd
AberhondduBrycheiniog, Morgannwg, Maesyfed
CaerfyrddinCaerfyrddin, Aberteifi, Penfro

Dim ond Sir Fynwy a anfonwyd i gylchdaith Rhydychen brawdlysoedd Lloegr.

Hen lys Biwmares, lle’r eisteddai’r Sesiwn Fawr dros Fôn
Hen lys Biwmares, lle’r eisteddai’r Sesiwn Fawr dros Fôn · Llun: Necrothesp, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Llys Cymreig yn Saesneg#

System a geid yng Nghymru yn unig oedd y Sesiwn Fawr. Rhoddai gyfraith Lloegr yn yr iaith Saesneg, a gadawai hynny lawer o’r Cymry Cymraeg heb fedru dilyn y gyfraith yn uniongyrchol.

Diddymwyd y llys yn 1830. Cedwir ei gofnodion sydd wedi goroesi yn y Llyfrgell Genedlaethol.

Cyn ac wedyn

  1. Eisteddfod Caerwys

    Mae beirdd a thelynorion yn ymgynnull yng Nghaerwys yn Sir y Fflint i osod rheolau eu crefftau, dan gomisiwn gan y Goron.

    Eisteddfod Caerwys
  2. Y Deddfau Uno

    Mae Cymru’n cael ei chyfeddiannu i Loegr. Daw Saesneg yn iaith y gyfraith a swyddi cyhoeddus.

    Y Deddfau Uno
  3. Y llyfr Cymraeg cyntaf

    Mae Syr John Prys yn argraffu ‘Yny lhyvyr hwnn’, llyfr bach o weddïau a’r wyddor.

    Y llyfr Cymraeg cyntaf
  4. Y geiriadur Cymraeg cyntaf

    Mae William Salesbury yn cyhoeddi A Dictionary in Englyshe and Welshe, y cyntaf o’i fath.

    Y geiriadur Cymraeg cyntaf

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf