Yn 1536 pasiodd y Senedd Ddeddf dan Harri VIII a oedd i ymgorffori, uno a chysylltu Cymru â Lloegr. Dilynodd ail Ddeddf yn 1543. Gyda’i gilydd dyma’r Deddfau Cyfreithiau yng Nghymru, neu’r Deddfau Uno.FfynhonnellLaws in Wales Acts 1535 and 1542 ↗Wikipedia (Saesneg)Cafodd Deddf 1535 gydsyniad brenhinol ar 14 Ebrill 1536: roedd Cymru i’w hymgorffori, ei huno a’i chysylltu â theyrnas Lloegr, a cheisiai’r Ddeddf ddileu’n llwyr bob arfer ac arferiad a wahaniaethai oddi wrth gyfraith Lloegr; daeth arglwyddiaethau’r Mers i ben a gwnaed pum sir newydd, Mynwy, Brycheiniog, Maesyfed, Trefaldwyn a Dinbych, gan roi tair ar ddeg; anfonai Cymru aelodau i’r Senedd; roedd pob llys yng Nghymru i’w gynnal yn Saesneg, nid yn Gymraeg; rhoddwyd Cyngor Cymru a’r Gororau ar sail gyfreithiol a sefydlwyd Llys y Sesiwn Fawr; gwelai uchelwyr Cymru’r deddfau’n dod â chydraddoldeb cyfreithiol â dinasyddion Lloegr; diddymwyd y Ddeddf yn 1993.
| Deddf gyntaf | Cydsyniad brenhinol 14 Ebrill 1536 |
|---|---|
| Ail Ddeddf | 1543 |
| Diddymwyd | 1993 |
Un gyfraith i Gymru#
Daeth y Deddfau ag arglwyddiaethau’r Mers i ben fel unedau llywodraeth. Gwnaed pum sir newydd, Mynwy, Brycheiniog, Maesyfed, Trefaldwyn a Dinbych, fel bod gan Gymru dair ar ddeg. Am y tro cyntaf anfonai Cymru aelodau i’r Senedd.FfynhonnellLaws in Wales Acts 1535 and 1542 ↗Wikipedia (Saesneg)Cafodd Deddf 1535 gydsyniad brenhinol ar 14 Ebrill 1536: roedd Cymru i’w hymgorffori, ei huno a’i chysylltu â theyrnas Lloegr, a cheisiai’r Ddeddf ddileu’n llwyr bob arfer ac arferiad a wahaniaethai oddi wrth gyfraith Lloegr; daeth arglwyddiaethau’r Mers i ben a gwnaed pum sir newydd, Mynwy, Brycheiniog, Maesyfed, Trefaldwyn a Dinbych, gan roi tair ar ddeg; anfonai Cymru aelodau i’r Senedd; roedd pob llys yng Nghymru i’w gynnal yn Saesneg, nid yn Gymraeg; rhoddwyd Cyngor Cymru a’r Gororau ar sail gyfreithiol a sefydlwyd Llys y Sesiwn Fawr; gwelai uchelwyr Cymru’r deddfau’n dod â chydraddoldeb cyfreithiol â dinasyddion Lloegr; diddymwyd y Ddeddf yn 1993.
Gwelai uchelwyr Cymru’r Deddfau’n rhoi iddynt gydraddoldeb mewn cyfraith â’r Saeson. Rhoddwyd Cyngor Cymru a’r Gororau yn Llwydlo ar sail gyfreithiol, a chafodd Cymru ei llysoedd uwch ei hun, y Sesiwn Fawr.FfynhonnellLaws in Wales Acts 1535 and 1542 ↗Wikipedia (Saesneg)Cafodd Deddf 1535 gydsyniad brenhinol ar 14 Ebrill 1536: roedd Cymru i’w hymgorffori, ei huno a’i chysylltu â theyrnas Lloegr, a cheisiai’r Ddeddf ddileu’n llwyr bob arfer ac arferiad a wahaniaethai oddi wrth gyfraith Lloegr; daeth arglwyddiaethau’r Mers i ben a gwnaed pum sir newydd, Mynwy, Brycheiniog, Maesyfed, Trefaldwyn a Dinbych, gan roi tair ar ddeg; anfonai Cymru aelodau i’r Senedd; roedd pob llys yng Nghymru i’w gynnal yn Saesneg, nid yn Gymraeg; rhoddwyd Cyngor Cymru a’r Gororau ar sail gyfreithiol a sefydlwyd Llys y Sesiwn Fawr; gwelai uchelwyr Cymru’r deddfau’n dod â chydraddoldeb cyfreithiol â dinasyddion Lloegr; diddymwyd y Ddeddf yn 1993.

Cymal yr iaith#
Ceisiai’r Ddeddf ddileu pob arfer ac arferiad ‘sinistr’ a wahaniaethai oddi wrth gyfraith Lloegr. Roedd pob llys yng Nghymru i’w gynnal yn Saesneg, nid yn Gymraeg.FfynhonnellLaws in Wales Acts 1535 and 1542 ↗Wikipedia (Saesneg)Cafodd Deddf 1535 gydsyniad brenhinol ar 14 Ebrill 1536: roedd Cymru i’w hymgorffori, ei huno a’i chysylltu â theyrnas Lloegr, a cheisiai’r Ddeddf ddileu’n llwyr bob arfer ac arferiad a wahaniaethai oddi wrth gyfraith Lloegr; daeth arglwyddiaethau’r Mers i ben a gwnaed pum sir newydd, Mynwy, Brycheiniog, Maesyfed, Trefaldwyn a Dinbych, gan roi tair ar ddeg; anfonai Cymru aelodau i’r Senedd; roedd pob llys yng Nghymru i’w gynnal yn Saesneg, nid yn Gymraeg; rhoddwyd Cyngor Cymru a’r Gororau ar sail gyfreithiol a sefydlwyd Llys y Sesiwn Fawr; gwelai uchelwyr Cymru’r deddfau’n dod â chydraddoldeb cyfreithiol â dinasyddion Lloegr; diddymwyd y Ddeddf yn 1993.
Eto, saith mlynedd ar hugain yn unig yn ddiweddarach, gorchmynnodd y Senedd ei hun roi’r Beibl a’r Llyfr Gweddi yn Gymraeg. Diddymwyd Deddf 1536 o’r diwedd yn 1993.FfynonellauLaws in Wales Acts 1535 and 1542 ↗Wikipedia (Saesneg)Cafodd Deddf 1535 gydsyniad brenhinol ar 14 Ebrill 1536: roedd Cymru i’w hymgorffori, ei huno a’i chysylltu â theyrnas Lloegr, a cheisiai’r Ddeddf ddileu’n llwyr bob arfer ac arferiad a wahaniaethai oddi wrth gyfraith Lloegr; daeth arglwyddiaethau’r Mers i ben a gwnaed pum sir newydd, Mynwy, Brycheiniog, Maesyfed, Trefaldwyn a Dinbych, gan roi tair ar ddeg; anfonai Cymru aelodau i’r Senedd; roedd pob llys yng Nghymru i’w gynnal yn Saesneg, nid yn Gymraeg; rhoddwyd Cyngor Cymru a’r Gororau ar sail gyfreithiol a sefydlwyd Llys y Sesiwn Fawr; gwelai uchelwyr Cymru’r deddfau’n dod â chydraddoldeb cyfreithiol â dinasyddion Lloegr; diddymwyd y Ddeddf yn 1993.William Salesbury’s New Testament ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Gorchmynnodd deddf 1563 i esgobion esgobaethau Cymru ac esgob Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin i’r Gymraeg erbyn 1 Mawrth 1567; daeth y Llyfr Gweddi allan ar 6 Mai 1567 a’r Testament Newydd ar 7 Hydref 1567, wedi’u cyhoeddi gan Humphrey Toy a’u hargraffu yn Llundain gan Henry Denham; cyfieithodd Salesbury y Llyfr Gweddi cyfan a’r rhan fwyaf o’r Testament Newydd, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet; sillafodd lawer o eiriau i edrych fel eu gwreiddiau Lladin.
Ffynonellau a darllen pellach






