William Salesbury
Ysgolhaig y Testament Newydd Cymraeg (wedi’i gofnodi)Ysgolhaig o Lansannan a luniodd y geiriadur Cymraeg–Saesneg cyntaf ac a gyfieithodd y Testament Newydd i’r Gymraeg yn 1567.
William Salesbury

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
1547
Mae William Salesbury yn cyhoeddi A Dictionary in Englyshe and Welshe, y cyntaf o’i fath.
Llun: William Salesbury ar Gofeb y Cyfieithwyr yn Llanelwy · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Yn 1547 cyhoeddodd William Salesbury A dictionary in Englyshe and Welshe, a argraffwyd gan John Waley yn Foster Lane, Llundain. Dyma’r geiriadur cyntaf o’r ddwy iaith.FfynhonnellWilliam Salesbury ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed cyn 1520 ym mhlwyf Llansannan, dysgodd Hebraeg, Groeg a Lladin yn Rhydychen, ac erbyn 1540 roedd yn byw ym Mhlas Isa, Llanrwst; argraffwyd ei A dictionary in Englyshe and Welshe yn 1547 gan John Waley yn Foster Lane, Llundain; yr un flwyddyn argraffodd Oll synnwyr pen Kembero ygyd, 930 o ddiarhebion Cymraeg a gasglwyd gan Ruffudd Hiraethog, ac anogodd y Cymry: “mynwch yr yscrythur lan yn ych iaith”; daeth ei Destament Newydd allan ar 7 Hydref 1567, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet, a chyfieithodd y Llyfr Gweddi Gyffredin; teimlai beirniaid fod ei sillafu’n llawn Lladinaethau; bu farw tua 1580.
| Cyhoeddwyd | Llundain, 1547 |
|---|---|
| Awdur | William Salesbury o Lansannan a Llanrwst |
Ganed Salesbury cyn 1520 ym mhlwyf Llansannan yn Sir Ddinbych. Yn Rhydychen dysgodd Hebraeg, Groeg a Lladin, ac erbyn 1540 roedd wedi gwneud ei gartref ym Mhlas Isa yn Llanrwst.FfynhonnellWilliam Salesbury ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed cyn 1520 ym mhlwyf Llansannan, dysgodd Hebraeg, Groeg a Lladin yn Rhydychen, ac erbyn 1540 roedd yn byw ym Mhlas Isa, Llanrwst; argraffwyd ei A dictionary in Englyshe and Welshe yn 1547 gan John Waley yn Foster Lane, Llundain; yr un flwyddyn argraffodd Oll synnwyr pen Kembero ygyd, 930 o ddiarhebion Cymraeg a gasglwyd gan Ruffudd Hiraethog, ac anogodd y Cymry: “mynwch yr yscrythur lan yn ych iaith”; daeth ei Destament Newydd allan ar 7 Hydref 1567, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet, a chyfieithodd y Llyfr Gweddi Gyffredin; teimlai beirniaid fod ei sillafu’n llawn Lladinaethau; bu farw tua 1580.

Yr un flwyddyn argraffodd Oll synnwyr pen Kembero ygyd, 930 o ddiarhebion Cymraeg a gasglwyd gan y bardd Gruffudd Hiraethog. Ynddo galwodd ar y Cymry: “mynwch yr yscrythur lan yn ych iaith”.FfynhonnellWilliam Salesbury ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed cyn 1520 ym mhlwyf Llansannan, dysgodd Hebraeg, Groeg a Lladin yn Rhydychen, ac erbyn 1540 roedd yn byw ym Mhlas Isa, Llanrwst; argraffwyd ei A dictionary in Englyshe and Welshe yn 1547 gan John Waley yn Foster Lane, Llundain; yr un flwyddyn argraffodd Oll synnwyr pen Kembero ygyd, 930 o ddiarhebion Cymraeg a gasglwyd gan Ruffudd Hiraethog, ac anogodd y Cymry: “mynwch yr yscrythur lan yn ych iaith”; daeth ei Destament Newydd allan ar 7 Hydref 1567, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet, a chyfieithodd y Llyfr Gweddi Gyffredin; teimlai beirniaid fod ei sillafu’n llawn Lladinaethau; bu farw tua 1580.
Ugain mlynedd yn ddiweddarach, yn 1567, daeth ei Lyfr Gweddi a’i Destament Newydd Cymraeg ei hun allan, yr ysgrythur gyntaf a argraffwyd yn Gymraeg.FfynonellauWilliam Salesbury ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed cyn 1520 ym mhlwyf Llansannan, dysgodd Hebraeg, Groeg a Lladin yn Rhydychen, ac erbyn 1540 roedd yn byw ym Mhlas Isa, Llanrwst; argraffwyd ei A dictionary in Englyshe and Welshe yn 1547 gan John Waley yn Foster Lane, Llundain; yr un flwyddyn argraffodd Oll synnwyr pen Kembero ygyd, 930 o ddiarhebion Cymraeg a gasglwyd gan Ruffudd Hiraethog, ac anogodd y Cymry: “mynwch yr yscrythur lan yn ych iaith”; daeth ei Destament Newydd allan ar 7 Hydref 1567, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet, a chyfieithodd y Llyfr Gweddi Gyffredin; teimlai beirniaid fod ei sillafu’n llawn Lladinaethau; bu farw tua 1580.William Salesbury’s New Testament ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Gorchmynnodd deddf 1563 i esgobion esgobaethau Cymru ac esgob Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin i’r Gymraeg erbyn 1 Mawrth 1567; daeth y Llyfr Gweddi allan ar 6 Mai 1567 a’r Testament Newydd ar 7 Hydref 1567, wedi’u cyhoeddi gan Humphrey Toy a’u hargraffu yn Llundain gan Henry Denham; cyfieithodd Salesbury y Llyfr Gweddi cyfan a’r rhan fwyaf o’r Testament Newydd, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet; sillafodd lawer o eiriau i edrych fel eu gwreiddiau Lladin.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgolhaig o Lansannan a luniodd y geiriadur Cymraeg–Saesneg cyntaf ac a gyfieithodd y Testament Newydd i’r Gymraeg yn 1567.
William SalesburyRhoddir ei llysoedd uwch ei hun i Gymru, y Sesiwn Fawr, sy’n eistedd yng Nghymru tan 1830.
Llys y Sesiwn FawrMae Syr John Prys yn argraffu ‘Yny lhyvyr hwnn’, llyfr bach o weddïau a’r wyddor.
Y llyfr Cymraeg cyntafMae Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod yn dyfeisio’r hafalnod yn ei lyfr The Whetstone of Witte, ‘am na all dim dau beth fod yn fwy cyfartal’.
Yr hafalnodMae Thomas Jones o Dregaron yn derbyn pardwn brenhinol. Daw’n herodr ac yn achyddwr, ac mae traddodiad yn ei gofio fel Robin Hood Cymru.
Twm Siôn CatiYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf