Syr John Prys
Argraffydd y llyfr Cymraeg cyntaf (wedi’i gofnodi)Ysgolhaig o Aberhonddu a gyhoeddodd y llyfr cyntaf erioed a argraffwyd yn Gymraeg, Yny lhyvyr hwnn, yn 1546, ac a amddiffynnodd hanes y Brythoniaid.
Syr John Prys

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
1546
Mae Syr John Prys yn argraffu ‘Yny lhyvyr hwnn’, llyfr bach o weddïau a’r wyddor.
Llun: Wynebddalen Yny lhyvyr hwnn, 1546, y llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg · Sir John Price, CC0 · Wikimedia Commons
Yn 1546 daeth y llyfr cyntaf erioed a argraffwyd yn Gymraeg o wasg Edward Whitchurch yn Llundain. Fe’i gelwir wrth ei eiriau cyntaf, Yny lhyvyr hwnn, ‘Yn y llyfr hwn’.FfynhonnellYny lhyvyr hwnn ↗Wikipedia (Saesneg)Y llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, a argraffwyd yn Llundain yn 1546 gan Edward Whitchurch i Syr John Price o Aberhonddu, ysgrifennydd Cyngor Cymru a’r Gororau; ynddo mae’r wyddor Gymraeg brintiedig gyntaf, calendr o seintiau, rhagolwg misol i ffermwyr a gweddïau tebyg i rai llyfrau gweddi’r dydd; ceidw’r Llyfrgell Genedlaethol yr unig gopi y gwyddys amdano, rhodd Syr John Williams yn 1908.
| Argraffwyd | Llundain, 1546 |
|---|---|
| Gan | Syr John Price o Aberhonddu |
| Copïau hysbys | Un, yn y Llyfrgell Genedlaethol |
Gwaith Syr John Price o Aberhonddu, ysgrifennydd Cyngor Cymru a’r Gororau, oedd y llyfr. Ysgolhaig y dysg newydd ydoedd a fynnai roi treftadaeth Cymru mewn print a rhoi llyfrau i’r Cymry, llyfrau ffydd yn anad dim, yn eu hiaith eu hunain.FfynhonnellYny lhyvyr hwnn ↗Wikipedia (Saesneg)Y llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, a argraffwyd yn Llundain yn 1546 gan Edward Whitchurch i Syr John Price o Aberhonddu, ysgrifennydd Cyngor Cymru a’r Gororau; ynddo mae’r wyddor Gymraeg brintiedig gyntaf, calendr o seintiau, rhagolwg misol i ffermwyr a gweddïau tebyg i rai llyfrau gweddi’r dydd; ceidw’r Llyfrgell Genedlaethol yr unig gopi y gwyddys amdano, rhodd Syr John Williams yn 1908.
Mae’n agor gydag ABC, yr wyddor Gymraeg gyntaf erioed mewn print. Mae calendr o seintiau, a seintiau Cymru yn eu plith, rhagolwg fis wrth fis i ffermwyr, a gweddïau tebyg i rai llyfrau gweddi’r dydd.FfynhonnellYny lhyvyr hwnn ↗Wikipedia (Saesneg)Y llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, a argraffwyd yn Llundain yn 1546 gan Edward Whitchurch i Syr John Price o Aberhonddu, ysgrifennydd Cyngor Cymru a’r Gororau; ynddo mae’r wyddor Gymraeg brintiedig gyntaf, calendr o seintiau, rhagolwg misol i ffermwyr a gweddïau tebyg i rai llyfrau gweddi’r dydd; ceidw’r Llyfrgell Genedlaethol yr unig gopi y gwyddys amdano, rhodd Syr John Williams yn 1908.

Dim ond un copi a wyddys amdano. Fe’i rhoddwyd i’r Llyfrgell Genedlaethol gan Syr John Williams yn 1908, yn un o’r trysorau y dechreuodd y Llyfrgell gyda hwy.FfynhonnellYny lhyvyr hwnn ↗Wikipedia (Saesneg)Y llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, a argraffwyd yn Llundain yn 1546 gan Edward Whitchurch i Syr John Price o Aberhonddu, ysgrifennydd Cyngor Cymru a’r Gororau; ynddo mae’r wyddor Gymraeg brintiedig gyntaf, calendr o seintiau, rhagolwg misol i ffermwyr a gweddïau tebyg i rai llyfrau gweddi’r dydd; ceidw’r Llyfrgell Genedlaethol yr unig gopi y gwyddys amdano, rhodd Syr John Williams yn 1908.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgolhaig o Aberhonddu a gyhoeddodd y llyfr cyntaf erioed a argraffwyd yn Gymraeg, Yny lhyvyr hwnn, yn 1546, ac a amddiffynnodd hanes y Brythoniaid.
Syr John PrysMae Cymru’n cael ei chyfeddiannu i Loegr. Daw Saesneg yn iaith y gyfraith a swyddi cyhoeddus.
Y Deddfau UnoRhoddir ei llysoedd uwch ei hun i Gymru, y Sesiwn Fawr, sy’n eistedd yng Nghymru tan 1830.
Llys y Sesiwn FawrMae William Salesbury yn cyhoeddi A Dictionary in Englyshe and Welshe, y cyntaf o’i fath.
Y geiriadur Cymraeg cyntafMae Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod yn dyfeisio’r hafalnod yn ei lyfr The Whetstone of Witte, ‘am na all dim dau beth fod yn fwy cyfartal’.
Yr hafalnodYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf