Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1546

Y llyfr Cymraeg cyntaf

Mae Syr John Prys yn argraffu ‘Yny lhyvyr hwnn’, llyfr bach o weddïau a’r wyddor.

Llun: Wynebddalen Yny lhyvyr hwnn, 1546, y llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg · Sir John Price, CC0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1546 daeth y llyfr cyntaf erioed a argraffwyd yn Gymraeg o wasg Edward Whitchurch yn Llundain. Fe’i gelwir wrth ei eiriau cyntaf, Yny lhyvyr hwnn, ‘Yn y llyfr hwn’.

ArgraffwydLlundain, 1546
GanSyr John Price o Aberhonddu
Copïau hysbysUn, yn y Llyfrgell Genedlaethol

Syr John Price#

Gwaith Syr John Price o Aberhonddu, ysgrifennydd Cyngor Cymru a’r Gororau, oedd y llyfr. Ysgolhaig y dysg newydd ydoedd a fynnai roi treftadaeth Cymru mewn print a rhoi llyfrau i’r Cymry, llyfrau ffydd yn anad dim, yn eu hiaith eu hunain.

Beth sydd ynddo#

Mae’n agor gydag ABC, yr wyddor Gymraeg gyntaf erioed mewn print. Mae calendr o seintiau, a seintiau Cymru yn eu plith, rhagolwg fis wrth fis i ffermwyr, a gweddïau tebyg i rai llyfrau gweddi’r dydd.

Yr wyddor Gymraeg a argraffwyd yn Yny lhyvyr hwnn
Yr wyddor Gymraeg a argraffwyd yn Yny lhyvyr hwnn · Llun: Sir John Price, CC0, Wikimedia Commons

Dim ond un copi a wyddys amdano. Fe’i rhoddwyd i’r Llyfrgell Genedlaethol gan Syr John Williams yn 1908, yn un o’r trysorau y dechreuodd y Llyfrgell gyda hwy.

Y bobl

1502–1555

Syr John Prys

Argraffydd y llyfr Cymraeg cyntaf (wedi’i gofnodi)

Ysgolhaig o Aberhonddu a gyhoeddodd y llyfr cyntaf erioed a argraffwyd yn Gymraeg, Yny lhyvyr hwnn, yn 1546, ac a amddiffynnodd hanes y Brythoniaid.

Syr John Prys

Cyn ac wedyn

  1. Y Deddfau Uno

    Mae Cymru’n cael ei chyfeddiannu i Loegr. Daw Saesneg yn iaith y gyfraith a swyddi cyhoeddus.

    Y Deddfau Uno
  2. Llys y Sesiwn Fawr

    Rhoddir ei llysoedd uwch ei hun i Gymru, y Sesiwn Fawr, sy’n eistedd yng Nghymru tan 1830.

    Llys y Sesiwn Fawr
  3. Y geiriadur Cymraeg cyntaf

    Mae William Salesbury yn cyhoeddi A Dictionary in Englyshe and Welshe, y cyntaf o’i fath.

    Y geiriadur Cymraeg cyntaf
  4. Yr hafalnod

    Mae Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod yn dyfeisio’r hafalnod yn ei lyfr The Whetstone of Witte, ‘am na all dim dau beth fod yn fwy cyfartal’.

    Yr hafalnod

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf