Yny lhyvyr hwnn (1546), y llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg · Llun: Wikimedia Commons · CC0
3 munud o ddarllen
Rhoddodd Syr John Prys o Aberhonddu ei llyfr printiedig cyntaf i’r iaith Gymraeg. Yn 1546 rhoddodd ei lyfr bychan Yny lhyvyr hwnn yr wyddor, Gweddi’r Arglwydd, y Credo a’r Deg Gorchymyn mewn print yn Gymraeg, fel y gallai’r bobl ddysgu eu ffydd yn eu hiaith eu hunain. Roedd hefyd yn gasglwr mawr ar hen lawysgrifau Cymraeg ac yn amddiffynnwr balch i hen hanes y Brythoniaid.FfynonellauPrice (or Prys), Sir John (1502? – 1555), notary public, the king’s principal registrar in causes ecclesiastical, and secretary of the Council in Wales and the Marches ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Rhys ap Gwilym ap Llywelyn ap Rhys Llwyd ab Adam o Frycheiniog a Gwenllian, merch Hywel Madog, ac felly o’r un teulu â’r bardd Hywel ap Dafydd ap Ieuan ap Rhys Llwyd, a chadwodd gysylltiad agos â thraddodiad y beirdd drwy’i oes; B.C.L. yn Rhydychen yn 1524 a’i dderbyn i’r Deml Ganol yn 1523; erbyn tua 1530 roedd yn un o swyddogion Thomas Cromwell ac felly yng ngwasanaeth y brenin; ymsefydlodd ym Mhriordy San Gutlac yn Henffordd; ysgrifennydd materion y Goron yng Nghymru a’r Gororau o 1540 hyd ei farw; siryf Brycheiniog 1543 a swydd Henffordd 1554, aelod seneddol dros Henffordd 1553 a Llwydlo 1554; ei urddo’n farchog ddydd Mawrth Ynyd 1547; priododd Joan Williamson, nith i wraig Thomas Cromwell, yn nhŷ Cromwell yn Islington ar 11 Hydref 1534; cawsant un ar ddeg o blant, a chymerodd eu merch Joan yn ail ŵr Thomas Jones, Twm Siôn Cati; un o gasglwyr cyntaf llawysgrifau o ddiddordeb Cymreig, gadawodd ei lyfrau Cymraeg i Thomas Vaughan o Forgannwg; mae llawysgrif yn ei law yng Ngholeg Balliol yn cynnwys barddoniaeth Gymraeg, gan gynnwys mawl iddo gan Lewys Morgannwg a Gruffudd Hiraethog; yn ôl yr esgob Richard Davies, ef a barodd argraffu Gweddi’r Arglwydd, y Credo a’r Deg Gorchymyn yn Gymraeg yn Yny lhyvyr hwnn; amddiffynnodd hanes Prydeinig Sieffre o Fynwy, Brutus ac ymerodraeth Arthur yn erbyn Polydore Vergil, yn yr Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd gan ei fab Richard yn 1573; ysgrifennodd mewn Lladin ddisgrifiad o Gymru, a gyfieithwyd gan Humphrey Llwyd ac a argraffwyd yn Historie of Cambria David Powel yn 1584; bu farw yn Henffordd ar 15 Hydref 1555.John Price ↗Wicipedia CymraegUchelwr ac ysgolhaig o Gymru (1501/2 – 15 Hydref 1555), sy’n enwog am iddo gyhoeddi’r llyfr argraffedig cyntaf erioed yn yr iaith Gymraeg, Yn y lhyvyr hwnn (1546); brodor o Aberhonddu; ei orwyr oedd y noddwr llenyddiaeth Syr Herbert Price; o 1530 ymlaen, dan nawdd Thomas Cromwell, fe’i penodwyd i sawl swydd, yn cynnwys Notari Cyhoeddus ac Ysgrifennydd Cyngor Cymru a’r Gororau; fel llenor ac ysgolhaig perthynai i’r Dyneiddwyr ac i’r Dadeni Dysg yng Nghymru, gyda diddordeb mawr yn hanes Cymru a llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol; casglai nifer o lawysgrifau hynafol; roedd yn frwd o blaid gwaith Sieffre o Fynwy, a ddaethai dan ymosodiad fel ffug-hanes gan ysgolheigion fel Polydore Vergil, ac ysgrifennodd lyfr Lladin ar y pwnc, yr Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd yn 1573 ar ôl ei farw; ond fe’i cofir yn bennaf fel awdur Yn y lhyvyr hwnn.Yny lhyvyr hwnn ↗Wikipedia (Saesneg)Y llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, a argraffwyd yn Llundain yn 1546 gan Edward Whitchurch i Syr John Price o Aberhonddu, ysgrifennydd Cyngor Cymru a’r Gororau; ynddo mae’r wyddor Gymraeg brintiedig gyntaf, calendr o seintiau, rhagolwg misol i ffermwyr a gweddïau tebyg i rai llyfrau gweddi’r dydd; ceidw’r Llyfrgell Genedlaethol yr unig gopi y gwyddys amdano, rhodd Syr John Williams yn 1908.
Ganed
1501 neu 1502, Aberhonddu
Ei dad
Rhys ap Gwilym o Frycheiniog
Ei swydd
Ysgrifennydd Cyngor Cymru a’r Gororau
Ei waith mawr
Yny lhyvyr hwnn, 1546, y llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg
Hefyd
Historiae Britannicae Defensio, amddiffyniad o hanes Prydain
Roedd John yn fab i Rys ap Gwilym ap Llywelyn ap Rhys Llwyd o Frycheiniog ac i Wenllian, merch Hywel Madog. Roedd o’r un teulu â’r bardd Hywel ap Dafydd ap Ieuan ap Rhys Llwyd, a thrwy gydol ei oes brysur cadwodd yn agos at feirdd Cymru. Astudiodd y gyfraith yn Rhydychen ac yn y Deml Ganol, ac erbyn tua 1530 roedd yng ngwasanaeth Thomas Cromwell, prif weinidog y brenin.FfynonellauPrice (or Prys), Sir John (1502? – 1555), notary public, the king’s principal registrar in causes ecclesiastical, and secretary of the Council in Wales and the Marches ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Rhys ap Gwilym ap Llywelyn ap Rhys Llwyd ab Adam o Frycheiniog a Gwenllian, merch Hywel Madog, ac felly o’r un teulu â’r bardd Hywel ap Dafydd ap Ieuan ap Rhys Llwyd, a chadwodd gysylltiad agos â thraddodiad y beirdd drwy’i oes; B.C.L. yn Rhydychen yn 1524 a’i dderbyn i’r Deml Ganol yn 1523; erbyn tua 1530 roedd yn un o swyddogion Thomas Cromwell ac felly yng ngwasanaeth y brenin; ymsefydlodd ym Mhriordy San Gutlac yn Henffordd; ysgrifennydd materion y Goron yng Nghymru a’r Gororau o 1540 hyd ei farw; siryf Brycheiniog 1543 a swydd Henffordd 1554, aelod seneddol dros Henffordd 1553 a Llwydlo 1554; ei urddo’n farchog ddydd Mawrth Ynyd 1547; priododd Joan Williamson, nith i wraig Thomas Cromwell, yn nhŷ Cromwell yn Islington ar 11 Hydref 1534; cawsant un ar ddeg o blant, a chymerodd eu merch Joan yn ail ŵr Thomas Jones, Twm Siôn Cati; un o gasglwyr cyntaf llawysgrifau o ddiddordeb Cymreig, gadawodd ei lyfrau Cymraeg i Thomas Vaughan o Forgannwg; mae llawysgrif yn ei law yng Ngholeg Balliol yn cynnwys barddoniaeth Gymraeg, gan gynnwys mawl iddo gan Lewys Morgannwg a Gruffudd Hiraethog; yn ôl yr esgob Richard Davies, ef a barodd argraffu Gweddi’r Arglwydd, y Credo a’r Deg Gorchymyn yn Gymraeg yn Yny lhyvyr hwnn; amddiffynnodd hanes Prydeinig Sieffre o Fynwy, Brutus ac ymerodraeth Arthur yn erbyn Polydore Vergil, yn yr Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd gan ei fab Richard yn 1573; ysgrifennodd mewn Lladin ddisgrifiad o Gymru, a gyfieithwyd gan Humphrey Llwyd ac a argraffwyd yn Historie of Cambria David Powel yn 1584; bu farw yn Henffordd ar 15 Hydref 1555.John Prise ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Prise (hefyd Prys, Price; Syr Siôn ap Rhys) (1501/2 – 15 Hydref 1555) o Aberhonddu a Henffordd, notari cyhoeddus, asiant brenhinol ac ysgolhaig o Gymro, a gysylltir â’r llyfr Cymraeg printiedig cyntaf, Yn y lhyvyr hwnn; mab Rhys ap Gwilym a Gwenllian, merch Hywel Madog; addysgwyd yn Rhydychen; erbyn 1530 roedd yn was i Thomas Cromwell; ar 11 Hydref 1534 priododd Joan, nith Cromwell, yn Islington, a chawsant un ar ddeg o blant; daliai Briordy San Gutlac yn Henffordd a Phriordy Aberhonddu; bu ganddo ran yn uno Cymru a Lloegr, gan lunio neu awgrymu’r ddeiseb y seiliwyd y statudau arni; siryf Brycheiniog yn 1541, ei urddo’n farchog ar 22 Chwefror 1547, marchog y sir dros Frycheiniog yn 1547, ysgrifennydd Cyngor y Gororau yn 1551; aelod seneddol dros Henffordd, Llwydlo a Ludgershall; bu farw yn San Gutlac ar 15 Hydref 1555 a gofynnodd am ei gladdu yn Eglwys Gadeiriol Henffordd; dan nawdd Wiliam Herbert, iarll cyntaf Penfro, casglodd lawysgrifau ac ysgrifennu’r Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd gan ei fab Richard yn 1573, yn amddiffyn Brutus o Droea a’r Brenin Arthur; priododd ei ferch Joan, yn drydydd gŵr, Thomas Jones o Fountain Gate, Twm Siôn Cati.
Fel notari cyhoeddus a phrif gofrestrydd y brenin mewn materion eglwysig, cofnododd a thystiodd Prys lawer o ddogfennau mawr teyrnasiad Harri VIII. Yn 1534 priododd Joan Williamson, nith i wraig Cromwell, yn nhŷ Cromwell yn Islington, a chawsant un ar ddeg o blant. Gwnaeth ei gartref ym Mhriordy San Gutlac yn Henffordd a daliai Briordy Aberhonddu hefyd.FfynonellauPrice (or Prys), Sir John (1502? – 1555), notary public, the king’s principal registrar in causes ecclesiastical, and secretary of the Council in Wales and the Marches ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Rhys ap Gwilym ap Llywelyn ap Rhys Llwyd ab Adam o Frycheiniog a Gwenllian, merch Hywel Madog, ac felly o’r un teulu â’r bardd Hywel ap Dafydd ap Ieuan ap Rhys Llwyd, a chadwodd gysylltiad agos â thraddodiad y beirdd drwy’i oes; B.C.L. yn Rhydychen yn 1524 a’i dderbyn i’r Deml Ganol yn 1523; erbyn tua 1530 roedd yn un o swyddogion Thomas Cromwell ac felly yng ngwasanaeth y brenin; ymsefydlodd ym Mhriordy San Gutlac yn Henffordd; ysgrifennydd materion y Goron yng Nghymru a’r Gororau o 1540 hyd ei farw; siryf Brycheiniog 1543 a swydd Henffordd 1554, aelod seneddol dros Henffordd 1553 a Llwydlo 1554; ei urddo’n farchog ddydd Mawrth Ynyd 1547; priododd Joan Williamson, nith i wraig Thomas Cromwell, yn nhŷ Cromwell yn Islington ar 11 Hydref 1534; cawsant un ar ddeg o blant, a chymerodd eu merch Joan yn ail ŵr Thomas Jones, Twm Siôn Cati; un o gasglwyr cyntaf llawysgrifau o ddiddordeb Cymreig, gadawodd ei lyfrau Cymraeg i Thomas Vaughan o Forgannwg; mae llawysgrif yn ei law yng Ngholeg Balliol yn cynnwys barddoniaeth Gymraeg, gan gynnwys mawl iddo gan Lewys Morgannwg a Gruffudd Hiraethog; yn ôl yr esgob Richard Davies, ef a barodd argraffu Gweddi’r Arglwydd, y Credo a’r Deg Gorchymyn yn Gymraeg yn Yny lhyvyr hwnn; amddiffynnodd hanes Prydeinig Sieffre o Fynwy, Brutus ac ymerodraeth Arthur yn erbyn Polydore Vergil, yn yr Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd gan ei fab Richard yn 1573; ysgrifennodd mewn Lladin ddisgrifiad o Gymru, a gyfieithwyd gan Humphrey Llwyd ac a argraffwyd yn Historie of Cambria David Powel yn 1584; bu farw yn Henffordd ar 15 Hydref 1555.John Prise ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Prise (hefyd Prys, Price; Syr Siôn ap Rhys) (1501/2 – 15 Hydref 1555) o Aberhonddu a Henffordd, notari cyhoeddus, asiant brenhinol ac ysgolhaig o Gymro, a gysylltir â’r llyfr Cymraeg printiedig cyntaf, Yn y lhyvyr hwnn; mab Rhys ap Gwilym a Gwenllian, merch Hywel Madog; addysgwyd yn Rhydychen; erbyn 1530 roedd yn was i Thomas Cromwell; ar 11 Hydref 1534 priododd Joan, nith Cromwell, yn Islington, a chawsant un ar ddeg o blant; daliai Briordy San Gutlac yn Henffordd a Phriordy Aberhonddu; bu ganddo ran yn uno Cymru a Lloegr, gan lunio neu awgrymu’r ddeiseb y seiliwyd y statudau arni; siryf Brycheiniog yn 1541, ei urddo’n farchog ar 22 Chwefror 1547, marchog y sir dros Frycheiniog yn 1547, ysgrifennydd Cyngor y Gororau yn 1551; aelod seneddol dros Henffordd, Llwydlo a Ludgershall; bu farw yn San Gutlac ar 15 Hydref 1555 a gofynnodd am ei gladdu yn Eglwys Gadeiriol Henffordd; dan nawdd Wiliam Herbert, iarll cyntaf Penfro, casglodd lawysgrifau ac ysgrifennu’r Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd gan ei fab Richard yn 1573, yn amddiffyn Brutus o Droea a’r Brenin Arthur; priododd ei ferch Joan, yn drydydd gŵr, Thomas Jones o Fountain Gate, Twm Siôn Cati.
O 1540 hyd ei farw roedd yn ysgrifennydd Cyngor Cymru a’r Gororau yn Llwydlo. Bu ganddo ran yn y gwaith o uno Cymru a Lloegr, a chredir mai ef a luniodd y ddeiseb y seiliwyd y deddfau arni. Bu’n siryf Brycheiniog a swydd Henffordd, eisteddodd yn y Senedd dros Frycheiniog, Henffordd a Llwydlo, ac fe’i hurddwyd yn farchog yn 1547, yn union wedi coroni Edward VI.FfynonellauPrice (or Prys), Sir John (1502? – 1555), notary public, the king’s principal registrar in causes ecclesiastical, and secretary of the Council in Wales and the Marches ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Rhys ap Gwilym ap Llywelyn ap Rhys Llwyd ab Adam o Frycheiniog a Gwenllian, merch Hywel Madog, ac felly o’r un teulu â’r bardd Hywel ap Dafydd ap Ieuan ap Rhys Llwyd, a chadwodd gysylltiad agos â thraddodiad y beirdd drwy’i oes; B.C.L. yn Rhydychen yn 1524 a’i dderbyn i’r Deml Ganol yn 1523; erbyn tua 1530 roedd yn un o swyddogion Thomas Cromwell ac felly yng ngwasanaeth y brenin; ymsefydlodd ym Mhriordy San Gutlac yn Henffordd; ysgrifennydd materion y Goron yng Nghymru a’r Gororau o 1540 hyd ei farw; siryf Brycheiniog 1543 a swydd Henffordd 1554, aelod seneddol dros Henffordd 1553 a Llwydlo 1554; ei urddo’n farchog ddydd Mawrth Ynyd 1547; priododd Joan Williamson, nith i wraig Thomas Cromwell, yn nhŷ Cromwell yn Islington ar 11 Hydref 1534; cawsant un ar ddeg o blant, a chymerodd eu merch Joan yn ail ŵr Thomas Jones, Twm Siôn Cati; un o gasglwyr cyntaf llawysgrifau o ddiddordeb Cymreig, gadawodd ei lyfrau Cymraeg i Thomas Vaughan o Forgannwg; mae llawysgrif yn ei law yng Ngholeg Balliol yn cynnwys barddoniaeth Gymraeg, gan gynnwys mawl iddo gan Lewys Morgannwg a Gruffudd Hiraethog; yn ôl yr esgob Richard Davies, ef a barodd argraffu Gweddi’r Arglwydd, y Credo a’r Deg Gorchymyn yn Gymraeg yn Yny lhyvyr hwnn; amddiffynnodd hanes Prydeinig Sieffre o Fynwy, Brutus ac ymerodraeth Arthur yn erbyn Polydore Vergil, yn yr Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd gan ei fab Richard yn 1573; ysgrifennodd mewn Lladin ddisgrifiad o Gymru, a gyfieithwyd gan Humphrey Llwyd ac a argraffwyd yn Historie of Cambria David Powel yn 1584; bu farw yn Henffordd ar 15 Hydref 1555.John Prise ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Prise (hefyd Prys, Price; Syr Siôn ap Rhys) (1501/2 – 15 Hydref 1555) o Aberhonddu a Henffordd, notari cyhoeddus, asiant brenhinol ac ysgolhaig o Gymro, a gysylltir â’r llyfr Cymraeg printiedig cyntaf, Yn y lhyvyr hwnn; mab Rhys ap Gwilym a Gwenllian, merch Hywel Madog; addysgwyd yn Rhydychen; erbyn 1530 roedd yn was i Thomas Cromwell; ar 11 Hydref 1534 priododd Joan, nith Cromwell, yn Islington, a chawsant un ar ddeg o blant; daliai Briordy San Gutlac yn Henffordd a Phriordy Aberhonddu; bu ganddo ran yn uno Cymru a Lloegr, gan lunio neu awgrymu’r ddeiseb y seiliwyd y statudau arni; siryf Brycheiniog yn 1541, ei urddo’n farchog ar 22 Chwefror 1547, marchog y sir dros Frycheiniog yn 1547, ysgrifennydd Cyngor y Gororau yn 1551; aelod seneddol dros Henffordd, Llwydlo a Ludgershall; bu farw yn San Gutlac ar 15 Hydref 1555 a gofynnodd am ei gladdu yn Eglwys Gadeiriol Henffordd; dan nawdd Wiliam Herbert, iarll cyntaf Penfro, casglodd lawysgrifau ac ysgrifennu’r Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd gan ei fab Richard yn 1573, yn amddiffyn Brutus o Droea a’r Brenin Arthur; priododd ei ferch Joan, yn drydydd gŵr, Thomas Jones o Fountain Gate, Twm Siôn Cati.Laws in Wales Acts 1535 and 1542 ↗Wikipedia (Saesneg)Cafodd Deddf 1535 gydsyniad brenhinol ar 14 Ebrill 1536: roedd Cymru i’w hymgorffori, ei huno a’i chysylltu â theyrnas Lloegr, a cheisiai’r Ddeddf ddileu’n llwyr bob arfer ac arferiad a wahaniaethai oddi wrth gyfraith Lloegr; daeth arglwyddiaethau’r Mers i ben a gwnaed pum sir newydd, Mynwy, Brycheiniog, Maesyfed, Trefaldwyn a Dinbych, gan roi tair ar ddeg; anfonai Cymru aelodau i’r Senedd; roedd pob llys yng Nghymru i’w gynnal yn Saesneg, nid yn Gymraeg; rhoddwyd Cyngor Cymru a’r Gororau ar sail gyfreithiol a sefydlwyd Llys y Sesiwn Fawr; gwelai uchelwyr Cymru’r deddfau’n dod â chydraddoldeb cyfreithiol â dinasyddion Lloegr; diddymwyd y Ddeddf yn 1993.
Argraffwyd y llyfr cyntaf erioed yn Gymraeg yn Llundain yn 1546 gan Edward Whitchurch i Syr John Prys. Daeth ei eiriau cyntaf, ‘Yny lhyvyr hwnn’, yn enw arno. Ynddo mae’r wyddor Gymraeg brintiedig gyntaf, calendr o’r saint, rhagolwg i ffermwyr fis wrth fis, a Gweddi’r Arglwydd, y Credo a’r Deg Gorchymyn yn Gymraeg. Dywed yr Esgob Richard Davies mai Prys a barodd eu hargraffu. Cedwir yr unig gopi y gwyddys amdano yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.FfynonellauYny lhyvyr hwnn ↗Wikipedia (Saesneg)Y llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, a argraffwyd yn Llundain yn 1546 gan Edward Whitchurch i Syr John Price o Aberhonddu, ysgrifennydd Cyngor Cymru a’r Gororau; ynddo mae’r wyddor Gymraeg brintiedig gyntaf, calendr o seintiau, rhagolwg misol i ffermwyr a gweddïau tebyg i rai llyfrau gweddi’r dydd; ceidw’r Llyfrgell Genedlaethol yr unig gopi y gwyddys amdano, rhodd Syr John Williams yn 1908.Price (or Prys), Sir John (1502? – 1555), notary public, the king’s principal registrar in causes ecclesiastical, and secretary of the Council in Wales and the Marches ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Rhys ap Gwilym ap Llywelyn ap Rhys Llwyd ab Adam o Frycheiniog a Gwenllian, merch Hywel Madog, ac felly o’r un teulu â’r bardd Hywel ap Dafydd ap Ieuan ap Rhys Llwyd, a chadwodd gysylltiad agos â thraddodiad y beirdd drwy’i oes; B.C.L. yn Rhydychen yn 1524 a’i dderbyn i’r Deml Ganol yn 1523; erbyn tua 1530 roedd yn un o swyddogion Thomas Cromwell ac felly yng ngwasanaeth y brenin; ymsefydlodd ym Mhriordy San Gutlac yn Henffordd; ysgrifennydd materion y Goron yng Nghymru a’r Gororau o 1540 hyd ei farw; siryf Brycheiniog 1543 a swydd Henffordd 1554, aelod seneddol dros Henffordd 1553 a Llwydlo 1554; ei urddo’n farchog ddydd Mawrth Ynyd 1547; priododd Joan Williamson, nith i wraig Thomas Cromwell, yn nhŷ Cromwell yn Islington ar 11 Hydref 1534; cawsant un ar ddeg o blant, a chymerodd eu merch Joan yn ail ŵr Thomas Jones, Twm Siôn Cati; un o gasglwyr cyntaf llawysgrifau o ddiddordeb Cymreig, gadawodd ei lyfrau Cymraeg i Thomas Vaughan o Forgannwg; mae llawysgrif yn ei law yng Ngholeg Balliol yn cynnwys barddoniaeth Gymraeg, gan gynnwys mawl iddo gan Lewys Morgannwg a Gruffudd Hiraethog; yn ôl yr esgob Richard Davies, ef a barodd argraffu Gweddi’r Arglwydd, y Credo a’r Deg Gorchymyn yn Gymraeg yn Yny lhyvyr hwnn; amddiffynnodd hanes Prydeinig Sieffre o Fynwy, Brutus ac ymerodraeth Arthur yn erbyn Polydore Vergil, yn yr Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd gan ei fab Richard yn 1573; ysgrifennodd mewn Lladin ddisgrifiad o Gymru, a gyfieithwyd gan Humphrey Llwyd ac a argraffwyd yn Historie of Cambria David Powel yn 1584; bu farw yn Henffordd ar 15 Hydref 1555.John Price ↗Wicipedia CymraegUchelwr ac ysgolhaig o Gymru (1501/2 – 15 Hydref 1555), sy’n enwog am iddo gyhoeddi’r llyfr argraffedig cyntaf erioed yn yr iaith Gymraeg, Yn y lhyvyr hwnn (1546); brodor o Aberhonddu; ei orwyr oedd y noddwr llenyddiaeth Syr Herbert Price; o 1530 ymlaen, dan nawdd Thomas Cromwell, fe’i penodwyd i sawl swydd, yn cynnwys Notari Cyhoeddus ac Ysgrifennydd Cyngor Cymru a’r Gororau; fel llenor ac ysgolhaig perthynai i’r Dyneiddwyr ac i’r Dadeni Dysg yng Nghymru, gyda diddordeb mawr yn hanes Cymru a llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol; casglai nifer o lawysgrifau hynafol; roedd yn frwd o blaid gwaith Sieffre o Fynwy, a ddaethai dan ymosodiad fel ffug-hanes gan ysgolheigion fel Polydore Vergil, ac ysgrifennodd lyfr Lladin ar y pwnc, yr Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd yn 1573 ar ôl ei farw; ond fe’i cofir yn bennaf fel awdur Yn y lhyvyr hwnn.
Roedd Prys yn un o’r casglwyr cyntaf ar hen lawysgrifau Cymraeg, ac mae llawer a fu drwy ei ddwylo heddiw yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru a llyfrgelloedd mawr eraill. Mae llyfr yn ei law ei hun, sydd heddiw yng Ngholeg Balliol, Rhydychen, yn cynnwys cerddi Cymraeg, yn eu plith mawl i Brys gan y beirdd Lewys Morgannwg a Gruffudd Hiraethog, gyda gramadeg barddol a diarhebion Cymraeg. Gadawodd ei lyfrau Cymraeg i Thomas Vaughan o Forgannwg.FfynonellauPrice (or Prys), Sir John (1502? – 1555), notary public, the king’s principal registrar in causes ecclesiastical, and secretary of the Council in Wales and the Marches ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Rhys ap Gwilym ap Llywelyn ap Rhys Llwyd ab Adam o Frycheiniog a Gwenllian, merch Hywel Madog, ac felly o’r un teulu â’r bardd Hywel ap Dafydd ap Ieuan ap Rhys Llwyd, a chadwodd gysylltiad agos â thraddodiad y beirdd drwy’i oes; B.C.L. yn Rhydychen yn 1524 a’i dderbyn i’r Deml Ganol yn 1523; erbyn tua 1530 roedd yn un o swyddogion Thomas Cromwell ac felly yng ngwasanaeth y brenin; ymsefydlodd ym Mhriordy San Gutlac yn Henffordd; ysgrifennydd materion y Goron yng Nghymru a’r Gororau o 1540 hyd ei farw; siryf Brycheiniog 1543 a swydd Henffordd 1554, aelod seneddol dros Henffordd 1553 a Llwydlo 1554; ei urddo’n farchog ddydd Mawrth Ynyd 1547; priododd Joan Williamson, nith i wraig Thomas Cromwell, yn nhŷ Cromwell yn Islington ar 11 Hydref 1534; cawsant un ar ddeg o blant, a chymerodd eu merch Joan yn ail ŵr Thomas Jones, Twm Siôn Cati; un o gasglwyr cyntaf llawysgrifau o ddiddordeb Cymreig, gadawodd ei lyfrau Cymraeg i Thomas Vaughan o Forgannwg; mae llawysgrif yn ei law yng Ngholeg Balliol yn cynnwys barddoniaeth Gymraeg, gan gynnwys mawl iddo gan Lewys Morgannwg a Gruffudd Hiraethog; yn ôl yr esgob Richard Davies, ef a barodd argraffu Gweddi’r Arglwydd, y Credo a’r Deg Gorchymyn yn Gymraeg yn Yny lhyvyr hwnn; amddiffynnodd hanes Prydeinig Sieffre o Fynwy, Brutus ac ymerodraeth Arthur yn erbyn Polydore Vergil, yn yr Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd gan ei fab Richard yn 1573; ysgrifennodd mewn Lladin ddisgrifiad o Gymru, a gyfieithwyd gan Humphrey Llwyd ac a argraffwyd yn Historie of Cambria David Powel yn 1584; bu farw yn Henffordd ar 15 Hydref 1555.John Price ↗Wicipedia CymraegUchelwr ac ysgolhaig o Gymru (1501/2 – 15 Hydref 1555), sy’n enwog am iddo gyhoeddi’r llyfr argraffedig cyntaf erioed yn yr iaith Gymraeg, Yn y lhyvyr hwnn (1546); brodor o Aberhonddu; ei orwyr oedd y noddwr llenyddiaeth Syr Herbert Price; o 1530 ymlaen, dan nawdd Thomas Cromwell, fe’i penodwyd i sawl swydd, yn cynnwys Notari Cyhoeddus ac Ysgrifennydd Cyngor Cymru a’r Gororau; fel llenor ac ysgolhaig perthynai i’r Dyneiddwyr ac i’r Dadeni Dysg yng Nghymru, gyda diddordeb mawr yn hanes Cymru a llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol; casglai nifer o lawysgrifau hynafol; roedd yn frwd o blaid gwaith Sieffre o Fynwy, a ddaethai dan ymosodiad fel ffug-hanes gan ysgolheigion fel Polydore Vergil, ac ysgrifennodd lyfr Lladin ar y pwnc, yr Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd yn 1573 ar ôl ei farw; ond fe’i cofir yn bennaf fel awdur Yn y lhyvyr hwnn.
Pan wawdiodd yr ysgolhaig o’r Eidal Polydore Vergil hanes y Brythoniaid gan Sieffre o Fynwy, atebodd Prys ef. Yn ei Historiae Britannicae Defensio, amddiffyniad o’r hanes Prydeinig, safodd dros Frutus, dros dras Droeaidd y Brythoniaid a thros ymerodraeth Arthur. Cyhoeddwyd y llyfr gan ei fab Richard yn 1573. Ysgrifennodd Prys hefyd ddisgrifiad o Gymru mewn Lladin, a drodd Humphrey Llwyd i’r Saesneg ac a argraffodd David Powel yn ei Historie of Cambria yn 1584.FfynonellauPrice (or Prys), Sir John (1502? – 1555), notary public, the king’s principal registrar in causes ecclesiastical, and secretary of the Council in Wales and the Marches ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Rhys ap Gwilym ap Llywelyn ap Rhys Llwyd ab Adam o Frycheiniog a Gwenllian, merch Hywel Madog, ac felly o’r un teulu â’r bardd Hywel ap Dafydd ap Ieuan ap Rhys Llwyd, a chadwodd gysylltiad agos â thraddodiad y beirdd drwy’i oes; B.C.L. yn Rhydychen yn 1524 a’i dderbyn i’r Deml Ganol yn 1523; erbyn tua 1530 roedd yn un o swyddogion Thomas Cromwell ac felly yng ngwasanaeth y brenin; ymsefydlodd ym Mhriordy San Gutlac yn Henffordd; ysgrifennydd materion y Goron yng Nghymru a’r Gororau o 1540 hyd ei farw; siryf Brycheiniog 1543 a swydd Henffordd 1554, aelod seneddol dros Henffordd 1553 a Llwydlo 1554; ei urddo’n farchog ddydd Mawrth Ynyd 1547; priododd Joan Williamson, nith i wraig Thomas Cromwell, yn nhŷ Cromwell yn Islington ar 11 Hydref 1534; cawsant un ar ddeg o blant, a chymerodd eu merch Joan yn ail ŵr Thomas Jones, Twm Siôn Cati; un o gasglwyr cyntaf llawysgrifau o ddiddordeb Cymreig, gadawodd ei lyfrau Cymraeg i Thomas Vaughan o Forgannwg; mae llawysgrif yn ei law yng Ngholeg Balliol yn cynnwys barddoniaeth Gymraeg, gan gynnwys mawl iddo gan Lewys Morgannwg a Gruffudd Hiraethog; yn ôl yr esgob Richard Davies, ef a barodd argraffu Gweddi’r Arglwydd, y Credo a’r Deg Gorchymyn yn Gymraeg yn Yny lhyvyr hwnn; amddiffynnodd hanes Prydeinig Sieffre o Fynwy, Brutus ac ymerodraeth Arthur yn erbyn Polydore Vergil, yn yr Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd gan ei fab Richard yn 1573; ysgrifennodd mewn Lladin ddisgrifiad o Gymru, a gyfieithwyd gan Humphrey Llwyd ac a argraffwyd yn Historie of Cambria David Powel yn 1584; bu farw yn Henffordd ar 15 Hydref 1555.John Prise ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Prise (hefyd Prys, Price; Syr Siôn ap Rhys) (1501/2 – 15 Hydref 1555) o Aberhonddu a Henffordd, notari cyhoeddus, asiant brenhinol ac ysgolhaig o Gymro, a gysylltir â’r llyfr Cymraeg printiedig cyntaf, Yn y lhyvyr hwnn; mab Rhys ap Gwilym a Gwenllian, merch Hywel Madog; addysgwyd yn Rhydychen; erbyn 1530 roedd yn was i Thomas Cromwell; ar 11 Hydref 1534 priododd Joan, nith Cromwell, yn Islington, a chawsant un ar ddeg o blant; daliai Briordy San Gutlac yn Henffordd a Phriordy Aberhonddu; bu ganddo ran yn uno Cymru a Lloegr, gan lunio neu awgrymu’r ddeiseb y seiliwyd y statudau arni; siryf Brycheiniog yn 1541, ei urddo’n farchog ar 22 Chwefror 1547, marchog y sir dros Frycheiniog yn 1547, ysgrifennydd Cyngor y Gororau yn 1551; aelod seneddol dros Henffordd, Llwydlo a Ludgershall; bu farw yn San Gutlac ar 15 Hydref 1555 a gofynnodd am ei gladdu yn Eglwys Gadeiriol Henffordd; dan nawdd Wiliam Herbert, iarll cyntaf Penfro, casglodd lawysgrifau ac ysgrifennu’r Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd gan ei fab Richard yn 1573, yn amddiffyn Brutus o Droea a’r Brenin Arthur; priododd ei ferch Joan, yn drydydd gŵr, Thomas Jones o Fountain Gate, Twm Siôn Cati.John Price ↗Wicipedia CymraegUchelwr ac ysgolhaig o Gymru (1501/2 – 15 Hydref 1555), sy’n enwog am iddo gyhoeddi’r llyfr argraffedig cyntaf erioed yn yr iaith Gymraeg, Yn y lhyvyr hwnn (1546); brodor o Aberhonddu; ei orwyr oedd y noddwr llenyddiaeth Syr Herbert Price; o 1530 ymlaen, dan nawdd Thomas Cromwell, fe’i penodwyd i sawl swydd, yn cynnwys Notari Cyhoeddus ac Ysgrifennydd Cyngor Cymru a’r Gororau; fel llenor ac ysgolhaig perthynai i’r Dyneiddwyr ac i’r Dadeni Dysg yng Nghymru, gyda diddordeb mawr yn hanes Cymru a llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol; casglai nifer o lawysgrifau hynafol; roedd yn frwd o blaid gwaith Sieffre o Fynwy, a ddaethai dan ymosodiad fel ffug-hanes gan ysgolheigion fel Polydore Vergil, ac ysgrifennodd lyfr Lladin ar y pwnc, yr Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd yn 1573 ar ôl ei farw; ond fe’i cofir yn bennaf fel awdur Yn y lhyvyr hwnn.
Bu farw Syr John yn Henffordd ar 15 Hydref 1555 a gofynnodd am gael ei gladdu yn Eglwys Gadeiriol Henffordd. Eisteddodd ei fab Gregory yn y Senedd dros swydd Henffordd, a phriododd ei ferch Joan, yn ail ŵr iddi, Thomas Jones o Dregaron, y Twm Siôn Cati enwog.FfynonellauPrice (or Prys), Sir John (1502? – 1555), notary public, the king’s principal registrar in causes ecclesiastical, and secretary of the Council in Wales and the Marches ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Rhys ap Gwilym ap Llywelyn ap Rhys Llwyd ab Adam o Frycheiniog a Gwenllian, merch Hywel Madog, ac felly o’r un teulu â’r bardd Hywel ap Dafydd ap Ieuan ap Rhys Llwyd, a chadwodd gysylltiad agos â thraddodiad y beirdd drwy’i oes; B.C.L. yn Rhydychen yn 1524 a’i dderbyn i’r Deml Ganol yn 1523; erbyn tua 1530 roedd yn un o swyddogion Thomas Cromwell ac felly yng ngwasanaeth y brenin; ymsefydlodd ym Mhriordy San Gutlac yn Henffordd; ysgrifennydd materion y Goron yng Nghymru a’r Gororau o 1540 hyd ei farw; siryf Brycheiniog 1543 a swydd Henffordd 1554, aelod seneddol dros Henffordd 1553 a Llwydlo 1554; ei urddo’n farchog ddydd Mawrth Ynyd 1547; priododd Joan Williamson, nith i wraig Thomas Cromwell, yn nhŷ Cromwell yn Islington ar 11 Hydref 1534; cawsant un ar ddeg o blant, a chymerodd eu merch Joan yn ail ŵr Thomas Jones, Twm Siôn Cati; un o gasglwyr cyntaf llawysgrifau o ddiddordeb Cymreig, gadawodd ei lyfrau Cymraeg i Thomas Vaughan o Forgannwg; mae llawysgrif yn ei law yng Ngholeg Balliol yn cynnwys barddoniaeth Gymraeg, gan gynnwys mawl iddo gan Lewys Morgannwg a Gruffudd Hiraethog; yn ôl yr esgob Richard Davies, ef a barodd argraffu Gweddi’r Arglwydd, y Credo a’r Deg Gorchymyn yn Gymraeg yn Yny lhyvyr hwnn; amddiffynnodd hanes Prydeinig Sieffre o Fynwy, Brutus ac ymerodraeth Arthur yn erbyn Polydore Vergil, yn yr Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd gan ei fab Richard yn 1573; ysgrifennodd mewn Lladin ddisgrifiad o Gymru, a gyfieithwyd gan Humphrey Llwyd ac a argraffwyd yn Historie of Cambria David Powel yn 1584; bu farw yn Henffordd ar 15 Hydref 1555.John Prise ↗Wikipedia (Saesneg)Syr John Prise (hefyd Prys, Price; Syr Siôn ap Rhys) (1501/2 – 15 Hydref 1555) o Aberhonddu a Henffordd, notari cyhoeddus, asiant brenhinol ac ysgolhaig o Gymro, a gysylltir â’r llyfr Cymraeg printiedig cyntaf, Yn y lhyvyr hwnn; mab Rhys ap Gwilym a Gwenllian, merch Hywel Madog; addysgwyd yn Rhydychen; erbyn 1530 roedd yn was i Thomas Cromwell; ar 11 Hydref 1534 priododd Joan, nith Cromwell, yn Islington, a chawsant un ar ddeg o blant; daliai Briordy San Gutlac yn Henffordd a Phriordy Aberhonddu; bu ganddo ran yn uno Cymru a Lloegr, gan lunio neu awgrymu’r ddeiseb y seiliwyd y statudau arni; siryf Brycheiniog yn 1541, ei urddo’n farchog ar 22 Chwefror 1547, marchog y sir dros Frycheiniog yn 1547, ysgrifennydd Cyngor y Gororau yn 1551; aelod seneddol dros Henffordd, Llwydlo a Ludgershall; bu farw yn San Gutlac ar 15 Hydref 1555 a gofynnodd am ei gladdu yn Eglwys Gadeiriol Henffordd; dan nawdd Wiliam Herbert, iarll cyntaf Penfro, casglodd lawysgrifau ac ysgrifennu’r Historiae Britannicae Defensio, a gyhoeddwyd gan ei fab Richard yn 1573, yn amddiffyn Brutus o Droea a’r Brenin Arthur; priododd ei ferch Joan, yn drydydd gŵr, Thomas Jones o Fountain Gate, Twm Siôn Cati.
Swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig a helpodd i dalu am fordaith John Cabot i Ogledd America yn 1497. Mae damcaniaeth a gynigiwyd gyntaf yn 1908 yn dal mai ar ei ôl ef yr enwyd America.