Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1939–2004
Cyn-löwr o Langennech a fu’n ddeheulaw i Cayo Evans ym Myddin Rhyddid Cymru, a garcharwyd wedi achos Abertawe yn 1969, ac a ddaeth yn fardd yr achos.
Llun: ‘Stop robbing Wales’: protestwyr ar hyd y ffordd ger Llyn Celyn ar ddiwrnod ei agor, Hydref 1965 · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ganed Dennis Coslett yng Nghaerfyrddin ar 12 Medi 1939 a gwnaeth ei gartref yn Llangennech. Gwasanaethodd gyda’r Ffiwsilwyr Cymreig Brenhinol a’r Llynges Fasnach, yna bu’n tanio ffrwydron ym mhyllau glo bach gorllewin Cymru nes i ddamwain dan ddaear ddwyn golwg ei lygad chwith. Yn 1965 ymunodd â Julian Cayo Evans ym Myddin Rhyddid Cymru a dod yn gadlywydd arni, yn enwog yn y papurau am y straeon a adroddai wrthynt, a’i lysenwi’n ‘Dai Dayan’ gan David Frost.
Arestiwyd ef ym mis Chwefror 1969, ac ni siaradai ddim ond Cymraeg yn yr achos 53 diwrnod yn Abertawe. Ar ddydd yr Arwisgo, 1 Gorffennaf 1969, fe’i dedfrydwyd i bymtheg mis o garchar. Wedi hynny ysgrifennodd gerddi ac ysgrifau, a gyhoeddwyd fel Rebel Heart a Patriots and Scoundrels. Bu farw yn Llanelli ar 20 Mai 2004, a dilynodd cannoedd ei arch, a baner Cymru drosti, yn Llangennech.
Ffynonellau a darllen pellach
Ar ddydd yr Arwisgo daw achos 53 diwrnod yn Abertawe i ben. Dedfrydir Cayo Evans a Dennis Coslett o Fyddin Rhyddid Cymru i bymtheg mis o garchar yr un.
Diwedd achos Byddin Rhyddid CymruYr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf