Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1811

Y Methodistiaid yn ymwahanu

Mae Methodistiaid Calfinaidd Cymru yn ordeinio’u gweinidogion eu hunain ac yn gadael Eglwys Loegr. Daw Cymru’n genedl o gapeli.

Llun: Capel y Methodistiaid Calfinaidd ym Mhenmachno, wedi’i dynnu gan John Thomas tua 1875 · John Thomas, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1811 ordeiniodd Methodistiaid Calfinaidd Cymru weinidogion o’u heiddo eu hunain am y tro cyntaf: naw yn y Bala ym mis Mehefin a thri ar ddeg yn Llandeilo ym mis Awst. Gyda hynny daethant yn eglwys ar eu pennau eu hunain, Eglwys Bresbyteraidd Cymru heddiw.

OrdeinioY Bala, Mehefin 1811; Llandeilo, Awst 1811
Gweinidogion a ordeiniwyd22
Pwysodd amdanoThomas Charles o’r Bala
HeddiwEglwys Bresbyteraidd Cymru

O ddiwygiad i eglwys#

Tyfodd y mudiad o dröedigaeth Howell Harris yn Nhalgarth yn 1735 a Daniel Rowland yn Llanddewi Brefi, gyda Llangeitho’n galon iddo.

Hyd 1811 nid oedd ganddo weinidogion a ordeiniwyd gan ei aelodau ei hun, a rhy ychydig o glerigwyr i weinyddu’r Sacrament i’w bobl.

Thomas Charles yn arwain#

Pwysodd Thomas Charles ar i’r mudiad ordeinio’i weinidogion ei hun, ac yn 1811 fe wnaeth, yn y Bala ym mis Mehefin ac yn Llandeilo ym mis Awst.

Thomas Charles o’r Bala, a bwysodd am ordeinio 1811
Thomas Charles o’r Bala, a bwysodd am ordeinio 1811 · Llun: William Roos, Public domain, Wikimedia Commons
Llandeilo, lle ordeiniwyd tri ar ddeg ym mis Awst 1811
Llandeilo, lle ordeiniwyd tri ar ddeg ym mis Awst 1811 · Llun: Nigel Davies, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Eglwys Gymreig fawr#

Dilynodd Cyffes Ffydd o 44 o erthyglau yn 1823. Tyfodd yr eglwys yn gyflym drwy’r 19eg ganrif, ac erbyn 1907 roedd ganddi 189,164 o gymunwyr a 1,641 o gapeli.

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Agor Pontcysyllte

    Mae traphont ddŵr Thomas Telford yn cario’r gamlas 38 metr uwchben Afon Dyfrdwy.

    Agor Pontcysyllte
  2. Rheilffordd y Mwmbwls

    Mae rheilffordd Abertawe a’r Mwmbwls yn cludo teithwyr sy’n talu, y gwasanaeth rheilffordd i deithwyr cyntaf yn y byd.

    Rheilffordd y Mwmbwls
  3. Seren Gomer

    Cyhoeddir rhifyn cyntaf Seren Gomer yn Abertawe, y papur newydd wythnosol cyntaf yn Gymraeg.

    Seren Gomer
  4. Doc Penfro

    Mae’r Llynges Frenhinol yn symud ei dociau i Ddoc Penfro. Dros y ganrif nesaf mae’n lansio mwy na 250 o longau, pump ohonynt yn gychod brenhinol.

    Doc Penfro

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf