Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

25 Mawrth 1807

Rheilffordd y Mwmbwls

Mae rheilffordd Abertawe a’r Mwmbwls yn cludo teithwyr sy’n talu, y gwasanaeth rheilffordd i deithwyr cyntaf yn y byd.

Llun: Cerbyd ar Reilffordd Abertawe a’r Mwmbwls, o ffotograff o 1897 · Unknown photographer, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 25 Mawrth 1807 dechreuodd Rheilffordd Ystumllwynarth yn Abertawe gario teithwyr a dalai am eu taith: y gwasanaeth rheilffordd rheolaidd cyntaf i deithwyr yn y byd.

Teithwyr cyntaf25 Mawrth 1807
LlwybrAbertawe i Ystumllwynarth, tua 5½ milltir
Tynnwyd ganGeffylau, yna stêm (1877) a thrydan (1929)
Caewyd5 Ionawr 1960

Tramffordd i nwyddau#

Codwyd y lein dan Ddeddf 1804 fel Rheilffordd neu Dramffordd Ystumllwynarth, a chariai nwyddau o 1806.

Y tocynnau cyntaf#

Ar 25 Mawrth 1807 rhoddwyd hawl i Benjamin French gario teithwyr arni, gan dalu £20 y flwyddyn. Yng ngeiriau Trafnidiaeth Cymru, y mis Mawrth hwnnw y digwyddodd y daith gyntaf un gan deithwyr rheilffordd a dalai am docyn, mewn cerbydau a dynnid gan geffylau.

Trên dan dynfa ceffyl ar y lein, tua 1865
Trên dan dynfa ceffyl ar y lein, tua 1865 · Llun: Unknown artist, Public domain, Wikimedia Commons

Ceffylau, stêm a thrydan#

Daeth stêm i’r lein yn 1877 a cheir trydan yn 1929. Caeodd y rheilffordd ar 5 Ionawr 1960, fwy na 150 o flynyddoedd wedi ei theithwyr cyntaf.

Map o Reilffordd Abertawe a’r Mwmbwls, 1804–1960
Map o Reilffordd Abertawe a’r Mwmbwls, 1804–1960 · Llun: Metrophil, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Cyn ac wedyn

  1. Y locomotif rheilffordd cyntaf

    Mae injan stêm Richard Trevithick yn tynnu haearn a theithwyr ar hyd tramffordd Penydarren ym Merthyr, y locomotif cyntaf i redeg ar gledrau.

    Y locomotif rheilffordd cyntaf
  2. Agor Pontcysyllte

    Mae traphont ddŵr Thomas Telford yn cario’r gamlas 38 metr uwchben Afon Dyfrdwy.

    Agor Pontcysyllte
  3. Y Methodistiaid yn ymwahanu

    Mae Methodistiaid Calfinaidd Cymru yn ordeinio’u gweinidogion eu hunain ac yn gadael Eglwys Loegr. Daw Cymru’n genedl o gapeli.

    Y Methodistiaid yn ymwahanu
  4. Seren Gomer

    Cyhoeddir rhifyn cyntaf Seren Gomer yn Abertawe, y papur newydd wythnosol cyntaf yn Gymraeg.

    Seren Gomer

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf